Ult densaýlyǵyn nyǵaıtý – negizgi mindet

Palata otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeks jobasy men «Keıbir zańnamalyq aktilerge den­saýlyq saqtaý máseleleri boıynsha túzetý­ler engizý jóninde» ilespe zań jobasyn tanys­tyrdy. Vedomstvo basshysynyń sózine qara­ǵanda, qoǵamdyq densaýlyq saq­taý­dyń deńgeıin kóterýde memlekettiń, jumys berýshiler men azamattardyń ortaq jaýap­­ker­shiligin arttyrý maqsatynda kodeks jobasynda birqatar máseleler qaras­ty­rylǵan. «Adam densaýlyǵyna jeńil zııan kel­tirýge ákep soqqan vaksınalardy ákelý, satyp alý, tasymaldaý, saqtaý ereje­lerin buzǵany, vaksınalardyń sapasy men qaýipsizdigine saraptama jasaý tártibin buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik engizý qarastyrylady. Qyzmetkerlerdiń densaýlyǵyn nyǵaıtý jáne aýrýlardyń aldyn alý, medısınalyq qarap-tekserýler men skrınıng ótkizý maqsatynda áleýmettik demalys berý kózdelgen», dedi E.Birtanov.

Osy oraıda vedomstvo basshysy medısı­na­lyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý másele­sine toqtaldy. «Aýyldyq jerlerde kóshpeli medısınalyq keshenderdiń, medısınalyq poıyzdar men qashyqtan medısınalyq kómek kórsetý quraldarynyń qoljetimdiligi artady. Tegin medısınalyq kómektiń kólemi jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý aıasynda kórsetiletin medısınalyq kómekti aqyly negizde bergeni úshin ákimshilik jaýap­kershilik kózdeledi», dedi E.Birtanov.

Sondaı-aq mınıstr densaýlyq saqtaý salasyndaǵy bilim berý jáne ǵylym baǵy­tynda Dúnıejúzilik medısınalyq bilim berý federasııasynyń talaptaryna sáıkes bilim alýshylardy jáne túlekterdiń kásip­tik daıarlyǵyn táýelsiz baǵalaý; ýnıversıtet aýrýhanalaryn qurý sharttary men qyzmetiniń qaǵıdattaryn odan ári damytý josparlanǵanyn aıtty. Kodeks jobasy etıka máseleleri jónindegi komıssııalardyń róli men mártebesin rettemek. «Tegin medı­sınalyq kómek pen Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý júıesinde halyqqa dárilik zattardy tańdaý múmkindigin berý maq­satynda birlesip tóleý máseleleri ret­teldi. Pasıent óz erki boıynsha dárilik zat­tyń baǵasynyń aıyrmashylyǵyn tólep, qala­ǵan dárini ala alady. Alaıda otandyq dári­lik zattardy qoldaý maqsatynda bul norma otandyq óndirýshilerge qoldanylmaıdy. Aldyńǵy qatarly terapııa dárilerin qoldaný tártibin aıqyndaý kózdelýde», dedi mınıstr. 

E.Birtanov kodekste kadrlyq saıasat pen me­dısına qyzmetkerlerin áleýmettik qorǵaý qaras­tyrylǵanyn jetkizdi. Oǵan qosa, den­saýlyq salasyn sıfrlandyrýǵa basy­mdyq berilmek. Bul qadam medısına qyzmetker­leriniń jumysyn jeńildetedi. Kodekste adam aǵzasy men tinderine qatysty máseleler de eskerilgen. «Qaıtys bolǵan adamnyń organdaryn alýǵa kelisim prezýmpsııasyna qatysty norma Qazaqstanda 2009 jyldan bastap qoldanysta bar. Erikti túrde kelisim berýdi tirkeý nemese kelisimdi keri qaıtaryp alý medısınalyq uıymdar kórsetetin mem­leket­tik qyzmet sanalady. Kodeks jobasynda adam­nyń tiri kezinde aǵzasyn alý boıynsha erik bil­dirmegen jaǵdaıda kelisim bermeýge jubaıy­nyń, bolmaǵan jaǵdaıda jaqyn týystarynyń biriniń quqyǵy bar», dedi E.Birtanov.

Budan keıin Densaýlyq saqtaý mınıstri vaksınaǵa qatysty máselege toqtaldy. Ve­domstvo basshysynyń aıtýynsha, ata-analar balasyna vaksına salýdan bas tartqanda, onyń densaýlyq quqyǵyn shekteıtinin atap ótti. «Vaksına salynbaǵan adam sanynyń ósýi – ujymdyq ımmýnıtettiń tómendeýine jáne halyqtyń arasynda vaksınamen basqarylatyn ınfeksııalyq aýrýlardyń taralýyna ákeledi. 2019 jyly qyzylsha aýrýymen aýyrǵandardyń arasynda 21 ólim, onyń ishinde 19 bala ólimi tirkeldi. Respýblıkamyzda qyzylshanyń órshýi kezeńinde – 13887, balalar arasynda 9887 jaǵdaı kezdesti. Syrqattanǵandaryń 83,4 paıyzy egilmegen balalar. Halyq arasynda vaksınamen basqarylatyn ınfeksııalar jaǵdaıyn tirkeý osal toptarǵa jatatyn balalardyń ómirine qaýip tóndiredi. Sondaı-aq atalǵan normany jurtshylyqpen talqylaý nátıjesinde profılaktıkalyq ekpeler mindetti jáne erikti bolyp bólindi. Mindetti profılaktıkalyq vaksınaǵa josparly jáne epıdemııalyq kórsetilim boıynsha profılaktıkalyq egýler jatady. Ujymdyq ımmýnıtettiń shekti deńgeıine jetkende ǵana josparly vaksına almaǵan balalardy mektepke deıingi oqý mekemelerine jiberiledi», dedi mınıstr.

Osylaısha kodeks jobasynda bas mem­le­ket­tik sanıtar dárigerlerdiń shekteý is-shara­laryn jáne karantındi engizý jónindegi ókilettikterin kúsheıtý, halyq­tyń sanıta­rııalyq-epıdemııalyq salamat­tylyǵy sala­syndaǵy memlekettik organnyń laýazymdy tulǵalaryn áleýmettik qorǵaý boıynsha sharalar engizý, Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligine tótenshe jaǵdaıdy engizý kezeńinde medısınalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý tártibin aıqyndaý boıynsha quzyret beril­mek. Budan bólek, zańnamalyq aktilerdi kodeks­tiń jańa redaksııasyna sáıkes keltirý maq­satynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zań­namalyq aktilerine densaýlyq saqtaý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ázirlendi.

Senatorlar zań jobalaryn talqylaý barysynda usynylǵan ózgerister men tolyq­tyrýlardy eskere otyryp, olardy Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldady. Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń aıtýynsha, qaralǵan zań jobalary otandyq densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa jańa serpin beredi.

«Kodeks jobasy Senattyń barlyq qomı­tet­terinde jan-jaqty ári muqııat pysyq­­taldy. Qoǵamda talqylanyp jatqan ózekti máseleler qaralyp, utymdy pikirler aıtyldy. Soǵan sáıkes, Senat «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeks jobasyna jáne ilespe jobaǵa birqatar mańyzdy túzetýler engizdi. Olar, eń aldymen, Memleket basshysynyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda bergen densaýlyq saqtaý salasyna qatysty tapsyrmalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Atalǵan kodeks jobasy ult densaýlyǵyn nyǵaıtýmen qatar, medısına qyzmetkerleriniń quqyǵyn qorǵaý sııaqty birqatar mańyzdy basymdyqtardy qamtıdy. Aldaǵy ýaqytta bul qujat otandyq medısınanyń órkendeýine óz úlesin qosady dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq depýtattar «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jáne qylmystyq zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqylymda qabyldady.

Bul qujat Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda ázirlengen. Zań jobasynyń basty maqsaty – buzylǵan nemese daýly materıaldyq sýbektıvti quqyq­tardy nemese zańmen qorǵalatyn múd­delerdi naqty qorǵaýdy qamtamasyz etý maq­satyndaǵy sot aktileri men ózge de organ­dardyń aktilerin májbúrlep iske asyrý tárti­biniń tıimdiligin arttyrý. Sondaı-aq zań joba­sy jala japqany úshin jaýaptylyqty qyl­mystyq sıpattan aryltýdy kózdeıdi.

Zań jobasy sot oryndaýshysy qabyldaı­tyn is júrgizý qujattaryn, is-áreketterdi oń­taı­landyrýǵa jáne osy is-áreketterdiń dáıektiligin aıqyndaýǵa, jeke sot oryndaýshylary keńsesiniń qyzmetin retteýge, olar­dyń tártiptik tájirıbesin jetildirýg­e, sıfr­ly tehnologııalardy engizýge, atqarý­shylyq is júrgizý taraptary úshin májbúr­lep oryndatý júıesiniń ashyqtyǵy men qoljetim­diligin arttyrýǵa, azamattardyń konstıtý­sııalyq quqyǵy men bostandyǵyn iske asyrýda qylmystyq jáne ákimshilik zańnamanyń erejelerin jetildirýge baǵyttalǵan.

Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sıfr­ly tehnologııalardy retteý máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eki oqylymda qabyldandy. Qu­jattyń mindetteri – derbes derekterdi qor­ǵaý salasyndaǵy ýákiletti organdy jáne onyń negizgi fýnksııalaryn aıqyndaý, sıfr­lyq tehnologııalardy qoldanýǵa baılanys­ty qoǵamdyq qatynastardy retteý jáne aq­pa­rat­tyq-kommýnıkasııalyq tehnologııa­lar salasyndaǵy jobalardy iske asyrý kezinde jaǵdaı jasaý, beıne monıtorıngtiń ult­tyq júıesin qurý jáne onyń jumys isteýi úshin quqyqtyq negiz belgileý. Zańdy qa­byl­­daý azamattardyń jeke derekterin qor­­ǵaý jónindegi zańnamalyq kepildikterdi kú­sheı­týd­i, ındýstrııalyq, ınnovasııalyq, syrt­qy saýda qyzmeti salasyndaǵy ýákiletti or­gan­dardyń fýnksııalaryn ajyratýdy, «zııat­kerlik robot» uǵymyn zańnamalyq aı­qyn­daýdy, elektrondy ónerkásip salasynda mem­lekettik saıasatty iske asyrý jónindegi ýáki­letti organdy aıqyndaýdy qamtamasyz etedi.

Palata otyrysynda «Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine tutyný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týra­ly» zań da qabyldandy. Qujattyń maq­saty – tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý sala­syndaǵy quqyqtyq qatynastardy odan ári jetil­dirý, tutynýshylyq daýlardy sot­qa deıin retteý ınstıtýtynyń róli men már­tebe­sin kú­sheıtý, sondaı-aq bıznestiń tuty­ný­­­shy­lar al­dyn­daǵy áleýmettik jáne mater­ıal­­­dyq jaýap­ker­shiligin arttyrý. Qujat tutyný­shy­lardyń shaǵymdaryn qaraýdyń 3 satyly jú­ıesin engizýge, Úkimet janyndaǵy konsýl­ta­tıvtik-keńesshi organ sanalatyn tutynýshy­lar­dyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi mekeme­ara­lyq keńes qurýǵa múmkindik beredi. Tutyný­shy­lar­dyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý jónindegi sharalar engizýge jaǵdaı jasalmaq.

Budan basqa, «Avtomobıl kóligi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna halyq­aralyq avtomobıl tasymaldaryn qadaǵalap otyrý máseleleri boıynsha tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy qabyldandy. Zań jobasy­nyń maqsaty – navıgasııalyq plombalardy jáne onyń ınfraqurylymyn paıdalana otyryp, tranzıttik tasymaldardy qadaǵalaý júıesin qurý, sondaı-aq osyndaı júıeniń ulttyq operatoryn jáne onyń ózara is-qımyl tártibin onyń ishinde EAEO-ǵa múshe memle­ket­terdiń memlekettik organdarymen birlese anyq­taý. Qujattyń negizgi mindetterine mem­lekettik satyp alý týraly zańnamasyna sáıkes konkýrstyq negizde halyqaralyq tasymaldardy qadaǵalaý júıeleriniń ulttyq operatoryn aıqyndaý jónindegi Úkimet quzyretin belgileý; Qazaqstan aýmaǵy arqyly avtomobıl tasymaldary kezinde navıgasııalyq plombalardy qoldaný jónindegi zańnama normalaryn bekitý, sondaı-aq ózara is-qımyl, plombalardy jalǵa alý, jaýapkershilik máselelerin retteý jatady.