Bıznes ahýaldy jaqsartý – mańyzdy mindet

Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý – ózekti másele

Atqarylyp jatqan jumystar týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy Mádına Ábilqasymova jáne «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov baıandady.

Qazirgi jaǵdaıda shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý ózekti bolǵandyqtan salyqtyq yntalandyrý, nesıelendirý keńeıýde jáne bıznesti júrgizý sharttaryn odan ári jeńildetý boıynsha sharalar qabyldanýda.

R.Dálenov atap ótkendeı, 2019 jyly ekonomıkadaǵy ShOB úlesi 30,8%-dy qurady. Byltyr 31,2 trln teńgege ónim óndirildi. Respýblıkada 3,4 mln adam osy salada jumys isteıdi. «Bıznes ahýal­dy jaqsartý boıynsha qabyldanyp jatqan reformalar Qazaqstannyń Doing Business reıtınginde 25-orynǵa kóterilýine múmkindik berdi. Jyl sońyna deıingi Ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirý jónindegi keshendi jospar jáne bıznesti qoldaý boıynsha qosymsha sharalar qabyldandy. Arnaıy memlekettik komıssııa jumys isteýde», dedi mınıstr.

Orta merzimdi perspektıvada kásip­kerlik qyzmetti damytýda «jańa kún tártibi» ázirlenetin bolady. ShOB-ty odan ári damytý baǵyty Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi jańa strategııalyq josparynda retteledi.

Bıznes ahýaldy jaqsartý boıynsha eli­mizde tómendegideı sharalar qabyl­danǵan:

Salyqtyq yntalandyrý boıynsha:

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2020 jylǵy 1 qańtardan bas­tap arnaýly salyq rejimin qoldanatyn shaǵyn jáne mıkro bıznes sýbektileri 3 jylǵa tabys salyǵynan bosatyldy. Ekono­mıkanyń túrli salasynda 2020 jylǵy 1 qazanǵa deıin eńbekaqy tóleý qoryna salynatyn salyqtar, áleýmettik tólemder jáne múlik salyǵy boıynsha nóldik mólsherleme belgilendi.

Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler boıynsha jyl sońyna deıin jer salyǵynyń mólsherlemesi nólge deıin tómendetildi. Sondaı-aq asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy salasynda ımporttaý kezinde qosylǵan qun salyǵyn esepke alý ádisimen tóleý múmkindigi berildi. 2020 jylǵy 1 qazanǵa deıin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 12%-dan 8%-ǵa deıin tómendetildi. Sondaı-aq 1 maýsymǵa deıin salyqtyq ákimshilendirý jáne baqylaý sharalary toqtatyldy. ShOB sýbektisi úshin barlyq salyq pen áleýmettik tólemdi tóleý merzimin uzartý engizildi.

Tekserýlerdi qysqartý boıynsha:

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bıylǵy 1 qańtardan bastap 3 jylǵa shaǵyn jáne mıkrokásipkerlikke tekserý jáne profılaktıkalyq baqy­laý júrgizýge moratorıı engizildi. So­ny­men qatar jyldyń sońyna deıin bız­nes­tiń barlyq sanattaǵy sýbektisi úshin jańa josparly salyqtyq tekserýler júrgizilmeıdi. Kásipkerlerdiń quqyq­taryn qorǵaý úshin kásipkerlerdiń «adaldyq» prezýmpsııasy qoldanysta. Bul zańnamadaǵy ártúrli túsinikti adal kásipkerlerdiń paıdasyna qoldanýǵa múmkindik beredi.

Jeńildetilgen nesıeni keńeıtý bo­ıynsha:

«Bıznestiń jol kartasy-2025» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵ­dar­lamalary boıynsha kásipkerler úshin qaryzdyń sońǵy quny endi 6%-dy quraıdy. «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy boıynsha nesıe kólemi 7 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Sýbsıdııalaý merzimi 5 jyldy quraıdy. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» bo­ıynsha nesıe somasy shektelmeıdi. Al sýbsıdııalaý merzimi – 10 jyl.

Kepildik berý quraly jaqsartyldy. «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarla­masy boıynsha kepildikter qaryz soma­sy­nyń 85%-yn quraýy múmkin. «Qarapa­ıym zattar ekonomıkasy» boıynsha kepildik nesıe somasynyń 50%-yn quraıdy.

«Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdar­lamasy aıasynda salalyq shekteýler alynyp tastaldy. Bul ShOB-qa qyzmet túrine qaramastan baǵdarlamaǵa qatysýshy bolýǵa jáne jeńildetilgen qarjy alýǵa múmkindik beredi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha taýar­lar men qyzmetter tizimi aıtarlyqtaı keńeıtildi. Osy baǵdarlama boıynsha nesıeleýdiń jalpy kólemi 1 trln teńgege deıin ulǵaıdy. Sonymen qatar Ulttyq bank shaǵyn jáne orta bızneske, onyń ishinde jeke kásipkerlerge salalyq shekteýsiz jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasyn iske qosty. Kredıtter aınalym qarajatty tolyqtyrýǵa 1 jylǵa 8%-ben beriledi. Atalǵan baǵdarlamaǵa 600 mlrd teńge bólinedi. Jalpy, nesıe­leýdi ulǵaıtý úshin kóptegen shekteý alyn­dy, tetikter jeńildetildi jáne qara­jat kólemi ulǵaıtyldy. Búginde barlyq baǵdarlama boıynsha kredıttik portfel 1,1 trln teńgeni quraıdy. 16 myńǵa jýyq joba qarjylandyryldy.

«Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy sheńberinde Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jańa baǵyt iske qosylady. Bul – mıkro jáne shaǵyn kásipkerlikti mıkrokredıtteý. Bıznestiń osy sanaty úshin sýbsıdııalaý esebinen nesıeler 6% mólsherleme boıynsha qoljetimdi bolady. Kredıtter aınalym qarajatty tolyqtyrýǵa 5 mln teńgege deıin, óndiristik qajettilikterge 20 mln teńgege deıin beriledi. Qyzmet túrleri boıynsha shekteýler bolmaıdy.

«Osynyń barlyǵy 2025 jylǵa ekono­mıkadaǵy ShOB úlesin 35%-ǵa deıin arttyrý strategııalyq mindetiniń oryn­dalýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dedi R.Dálenov.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy M.Ábilqasymova tótenshe jaǵdaı kezeńinde Qazaqstan Prezıdentiniń tapsyrmasyna sáıkes agenttiktiń qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan halyq pen bızneske qoldaý kórsetý úshin birqatar shara qabyldaǵanyn aıtty. Máselen, 16 naýryz – 15 maýsym aralyǵyndaǵy kezeńde jeke tulǵalar jáne ShOB sýbektileri úshin kredıtter boıynsha tólemderin keıinge qaldyrýǵa múmkindik berildi. Bul kezeńde 1 890 443 adamnyń nemese barlyq jeke tulǵa qaryz alýshynyń 34%-ynyń tólemi keıinge qaldyryldy. Atalǵan tólemder somasy 268 mlrd teńgeni qurady.

«Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov óz kezeginde bıznestiń júıeli problemalary turaqty túrde anyqtalyp, sheshilip jatqanyn atap ótti. Biryńǵaı tizilim quryldy, oǵan bıznestiń 600-den astam problemasy engizildi. Budan ózge Kásipkerlik qyz­metti retteý máseleleri jónindegi vedom­stv­o­aralyq komıssııa jumys isteıdi. Atalǵan komıssııa aıasynda 500-den astam másele qaraldy, onyń 80%-y sheshimin tapty.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın atalǵan baǵytta birqatar jumys júzege asqanyn eske salyp ótti. Bıznesti júrgizý jaǵdaılaryn jaqsartý úshin Úkimet zańnamalyq bazany, retteýshi ortany únemi jetil­dirip otyrady, kedendik ákimshilendirý jaqsartylýda. Qabyldanǵan sharalar­dyń nátıjesinde Qazaqstan 2019 jyly «Doing Business» bıznesti júrgizý jeńildigi jónindegi Dúnıejúzilik bank reıtıngisiniń TOP-25 eliniń qataryna endi, IJО́-degi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 30,8%-ǵa deıin ósti. Atalǵan kórsetkishti 2025 jylǵa qaraı 35%-ǵa, 2050 jylǵa qaraı 50%-ǵa deıin jetkizý mindeti qoıyldy.

Bıylǵy 18 maýsymda Parlament Senaty bıznes ahýaldy jaqsartý másele­leri boıynsha zańnamalyq bastamalar­dyń 8-toptamasyn qabyldady. 6 kodeks pen 33 zańǵa tıimdilikterdi arttyrýdy kózdeıtin 200-ge jýyq túzetý engizildi.

Úkimet basshysy Asqar Mamın bar­lyq óńirdiń kásipkerlerimen máseleni tal­qylaý, sonymen qatar Ekonomıkalyq ósim­di qalpyna keltirý jónindegi mem­leket­tik komıssııanyń otyrysynda máse­leni qaraý qorytyndylary boıynsha bız­nesti qoldaý jónindegi 43 qosymsha shar­adan turatyn Is-sharalar jospary ázir­lengenin atap ótti. Is-sharalar jos­pary bıznes usynǵan kelesi negizgi baǵyt­tardy qamtıdy, atap aıtqanda, satyp alý­dy jeńildetý jáne qazaqstandyq úles­ti damytý, aýyl sharýashylyǵy tehnı­ka­synyń lızıngin qarjylandyrý jáne kre­dıtterdi qaıta qarjylandyrý múmkin­digin keńeıtý, taýarlardyń eksportyn damytý jáne rásimderdi jeńildetý.

«Búgin aıtylǵan barlyq sharany júzege asyrý kásipkerliktiń odan ári damýyna serpin beredi, Qazaqstannyń bıznes ahýaly men «Doing Business» reıtıngindegi pozısııasyn jaqsartýǵa yqpal etedi», degen A.Mamın, memleket­tik organdar men ákimdikterge barlyq josparlanǵan is-sharalardyń orynda­lýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Qysta qapy qalmaımyz

Sondaı-aq Úkimettiń selektorlyq otyry­synda aldaǵy kúzgi-qysqy maýsym­ǵa daıyndyq barysy qaraldy. Mun­daǵy jumystar týraly Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev, Indýstrııa jáne ınf­raqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov baıandady.

2019-2020 jyldarǵy jylytý kezeńi shtat­tyq rejimde ótti. 24 tehnolo­gııa­lyq buzýshylyq tirkeldi, bul ótken maý­sym­nan 33 jaǵdaıǵa az. Barlyq tehno­logııalyq buzýshylyq normatıvtik mer­zimde joıyldy. Jylý jelileriniń tem­pe­ratýralyq kestesin saqtamaǵan 48 jaǵdaı tirkeldi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 20%-ǵa az.

N.Noǵaevtyń aıtýynsha, bıyl 8 energoblokty, 59 qazandyqty, 44 týrbınany jóndeý josparlanǵan. Maýsym aıynyń basynda 3 energoblokta, 5 qazandyqta jáne 8 týrbınada jumys aıaqtaldy. Jóndeýdiń túrli satylarynda 3 energoblokta, 21 qazandyqta jáne 9 týrbınada jumys júrgizilýde. Jalpy jóndeý jumystary kestege sáıkes júrgizilýde.

B.Atamqulov ótken jylytý maýsy­mynda óńirlerde jeke jáne zańdy tulǵa­lardyń kommýnaldyq qyzmetter aldyn­daǵy debıtorlyq bereshegi 13 mlrd teń­geni quraǵanyn atap ótti. Bul ótken jyl­dyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 780 mln teńgege kóp. Ákimdikter boryshkerler­men debıtorlyq bereshekti óteý jáne azaıtý boıynsha júıeli jumystar júrgizýde.

2020-2021 jylǵy jylytý maýsymyna daıyndyq maqsatynda mınıstrlik ákimdikterge barlyq turǵyn úı-kommý­naldyq sharýashylyq, áleýmettik sala obektilerin jáne turǵyn úılerdi jylytý maýsymyna daıyndaý úshin jumys josparyn jiberdi.

«Jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, óńirler boıynsha aı saıyn­ǵy qajettilikti kórsete otyryp, kommý­nal­dyq-turmystyq maqsatqa jáne halyq­qa ar­nalǵan kómirdiń qajettilik jospary jasaldy. Jalpy, jylytý maýsymy­na daıyndyq qyzý júrip jatyr. Kómir tapshylyǵy bolmaýy tıis» dedi B.Atamqulov.

Úkimet basshysy A.Mamın óńirlerdiń ákimdikterine aldaǵy jylytý maýsymyna sapaly daıyndyq sharalaryn kúsheıtýdi, barlyq josparlanǵan jóndeý ju­mys­taryn ýaqtyly aıaqtaýdy jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, den­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik sala­nyń barlyq nysanynyń jylytý maýsymyna daıyndyǵyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

«Turǵyndardy kómirdiń qajetti kólemimen, JEO men qazandyqtardy otynmen aldyn ala qamtamasyz etý jumys­taryn uıymdastyrý kerek. Kómir baǵasyn erekshe baqylaýǵa alyp, otyn­nyń, ásirese, turǵyndar úshin kómir baǵa­sy­­n­yń negizsiz ósýine jol bermeý shara­laryn qabyldaý kerek», dedi A.Mamın.

Ákimdikterge bıylǵy 1 naýryzǵa deıin jınalǵan kommýnaldyq qyzmetter úshin tutynýshylardyń debıtorlyq bereshegin tómendetý boıynsha sharalar qabyldaý, derbes jylytý júıelerin turǵyn úı jáne qoǵamdyq úı-jaılardan tys jerlerge shyǵarýdy qamtamasyz etý, ıesiz elektr jelilerin anyqtaý jáne balansqa qabyldaýdy jalǵastyrý, sondaı-aq kommýnaldyq jelilerdi energııa berýshi uıymdardyń teńgerimine berýdi qolǵa alý tapsyryldy.

Energetıka, Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstr­lik­terine aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq barysyna pármendi baqylaý men monıtorıng júrgizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy.