Aımaqtar • 26 Maýsym, 2020

«Turkistan open media-2020» forýmynda jalǵan aqparat máselesi talqylandy

24 ret kórsetildi

Búginde ǵalamtorda, áleýmettik jelilerde koronavırýstyń paıda bolýy, taralýy jáne ony emdeýge baılanysty túrli shyndyqqa janas­paıtyn aqparattar, qısynsyz boljamdar taralyp jatyr. Al onyń ózindik qaýpi de joq emes. El-jurttyń úreıin ushyratyn jalǵan aqparattar legi búginde ınfodemııa degen ataýǵa ıe bolǵan. Bıylǵy aqpan aıynan bastap qoldanysqa engen ınfodemııa termıni – qazirgi tańdaǵy eń ózekti, kún tártibinde turǵan másele. Iаǵnı pandemııa sekildi ınfodemııa nemese ınfopandemııa da qaýipti. Onyń taralý jyldamdyǵy pandemııadan da asyp túsedi.

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń uıymdastyrýymen bıyl ekinshi márte ótken «Turkistan open media-2020» forýmynda osy ınfodemııa taqyryby talqyǵa tústi. Qazirgi kúnniń ózekti máselesine arnalǵan forým onlaın- konferensııa rejiminde júrgizildi. «Pandemııa tusyndaǵy ınfodemııanyń búgini jáne erteńi» taqyrybynda ótken sharany ashqan Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy Túrkistan oblystyq fılıaly­nyń tóraǵasy, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Túrkistan oblysy bo­ıyn­sha menshikti tilshisi Ǵalymjan El­shibaı aldymen forýmǵa izgi tile­gin bil­dirip, qoldaý kórsetken Qazaq­stan Jýrnalıster odaǵynyń tór­aǵasy Seıitqazy Mataevtyń, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ basqarma tóraǵasy Darhan Qydyr­áliniń hatyn oqyp berdi.

«Búkil álem boıynsha myńdaǵan buqaralyq aqparat quraldary, aqparat­tyq portaldar, áleýmettik jelilerdegi mıllıondaǵan qoldanýshylardyń koronavırýs jaıly túrli aqparat taratýy ınfodemııanyń asqynǵan túrin bildiredi. Sondyqtan da jalǵan aqparattar tasqynyn sarapshylar epıdemııa, pandemııaǵa uqsastyryp otyr», dedi Ǵ.Elshibaı.

Mamandardyń aıtýynsha, jalǵan aqparattyń taralýyn toqtatý – talaı adamnyń ómirin saqtap qalýǵa áser etedi. Sebebi, birinshiden, ınfo­demııaǵa arbalǵan adam túbi depres­sııaǵa ushyraıdy. О́mirden túńiledi, úmitsizdik paıda bolady. Ekinshiden, koronavırýstyń taralýyn shekteýge baǵyttalǵan sharalardy saqtaýǵa qulyqsyz keledi.

Forýmǵa onlaın túrde qatysyp, sóz alǵan spıkerlerdiń arasynda Má­ji­­­lis depýtaty Darhan Myńbaı da bol­dy.

«Pandemııa men ınfodemııa – naǵyz búgingi kúnniń taqyryby. Jalpy, qazir jýrnalıstıka – qoǵamnyń aınasy. Aqparat quraly ujymnyń nasıhatshysy, uıymdastyrýshy degen anyqtamalardyń bári eskirgen. Menińshe, mass-medıa oqyrmandardy, kórermenderdi qalyptastyrýǵa qyzmet etedi. Soǵan sáıkes aqparat quraldary taratqan ónimniń sapasy óte joǵary deńgeıde bolýy tıis», dedi D.Myńbaı.

Al oblystyq taýarlar jáne qyz­metterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý departamentiniń basshysy Nurbek Nyshanov COVID-19 aýrýyna qatysty óńirdegi epıdemııalyq ahýalǵa toqtalyp ótti. Oblysta búginge deıin koronavırýs juqtyrǵan 619 naýqas tirkelgen. Onyń 307-siniń klınıkalyq belgileri bar bolsa, qal­ǵanynyń syrqaty sımptomsyz ótýde. Aýrýdyń 20 men 29 jas aralyǵyndaǵy azamattarda kóptep kezdesetini baı­qalǵan. Oblysta alǵashqy naýqas naýryzda tirkelse, sáýirden bastap jaǵdaı kúrdelene túsken. Búginge deıin 39 myńnan asa adam koronavırýsqa tekserýden ótken. Keıingi kezderi karantın rejimin buzýdyń saldarynan tumaý men pnevmonııa dertteriniń kóbeıgeni baıqalady. Aýdandarda, qalalarda 11 mobıldik top monıtorıng júrgizýde. Bir aptada sanıtarlyq talaptardy buzýdyń kóptegen faktisi anyqtalyp, 45 ákimshilik hattama sotqa joldanǵan. Sońǵy kúnderde keıbir shekteýler qaıta engizilgen.

Tekserilmegen, qate aqparattyń qoǵamda dúrbeleń týdyrýy múmkin ekenin oblystyq Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń basshysy Marat Pashımov ta aıtyp ótti. Sondaı-aq ol jýrnalısterdiń jeke basynyń qaýipsizdigin saqtaý qajet ekenin eskertti.

Infodemııanyń basty kórinisi – tekserilmegen aqparatty taratý. Bul rette árbir jýrnalıst nemese bloger koronavırýsqa qatysty qandaı da materıal, post jazatyn bolsa, árdaıym jaýapkershilik máselesin oıda ustaýy tıis.

«Tekserilmegen aqparat jáne jýrnalıst jaýapkershiligi» taqyrybynda baıandama jasaǵan onlaın-konferen­sııanyń spıkeri, medıatrener, jýrnalıst Juldyz Ábildanyń aıtýynsha, ár málimetti ár aqparat quraly ártúrli taratady. Keıbir aqparat qu­raldary bolmashy jańalyqty dabyra etkenge qumar. Ǵalymdardyń koronavırýstyń emine qatysty aıtqan sózderin úzip-julyp, myń qubyltyp berip, nátıjesinde jurtty adastyratyn aqparat quraldary da joq emes. Máselen, koronavırýstyń emi retinde áldebir dárilerdiń attaryn ataǵan aqparat quraldary da kezdes­ken. Alaıda bul dári tek aýyr halde jatqan naýqastarǵa ǵana qoldanylady. Tamaqty as sodasy qosylǵan sýmen býlaý, spırtti qoldaný sııaqty emdeý, aldyn alý sharalary týraly da osyny aıtýǵa bolady. Jýrnalıst mundaı aqparattardy taratar kezde sarapshylardyń, dárigerlerdiń pikirine júgingeni jón.

Forýmda kóterilgen taǵy bir ózekti másele – koronavırýs kezeńindegi jýrnalısterdiń qaýipsizdigi. О́ki­nishke qaraı elimizde birqatar árip­testerimizdiń kásibı mindetterin oryn­daý barysynda osy qaterli in­detti juqtyryp alǵanyna qatysty aqparattar tarady. Jalpy, jýrnalıst COVID-19 taqyrybymen qalaı jumys isteýi kerek, qalaı izdengeni jón, qaı máselege kóbirek nazar aýdarýy tıis? Bul suraqtar da forýmda keńinen talqylandy.

Forýmda sóz alǵan Q.A.Iаsaýı atyn­daǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti jýrnalıstıka kafe­­d­ra­synyń meńgerýshisi Bekjigit Serdáli jýrnalıst mamandaryn daıarlaýǵa qatysty pikir bildirdi. Onyń aıtýyn­sha, qazirgi ýaqytta atalǵan ýnıversıtette sıfrly jýrnalıstıka mamandaryn daıarlaý qolǵa alynǵan. Jalpy, jýrnalıstıkadaǵy eń qajetti dúnıeniń biri – tájirıbe almasý. Osy­ǵan baılanysty oqý ordasynda bilikti jýrnalısterdi shaqyryp, she­berlik synyptaryn ótkizý qalypty úrdiske aınalǵan. Sondaı-aq forýmda koronavırýstyń medıanaryqqa tıgizgen keri áseri de aıtyldy. Jalpy bul máseleniń alda talaı alqaly jıyndardyń negizgi taqyryby bolary aıdan anyq.

Buqaralyq aqparat quraldary qyz­metkerleriniń kásibı merekesi qarsańynda ótken forým barysynda Qazaqstan Jýrnalıster oda­ǵynyń Túrkistan oblystyq fılıaly eńbegimen eldiń nazaryna ilikken shy­ǵarmashylyq qaýymdy marapattady. Bıyl Maqtaaraldaǵy sý tasqyny kezinde belsendilik kórsetkenderdiń esimderi de qurmetpen atalyp, olarǵa arnaıy «Aıbyn» nomınasııasy tapsyryldy. Budan basqa da birqatar nomınasııanyń ıegerleri mara­pat­taldy. Sondaı-aq Qazaqstan Jýr­nalıster odaǵynyń músheligine bir­qatar BAQ ókili qabyldandy.

 

Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar