Aımaqtar • 26 Maýsym, 2020

Temirdeı tártip qana indettiń aldyn alady

9 ret kórsetildi

Álemdi úreı qushaǵyna oraǵan koronavırýs indeti kún ótken sa­ıyn asqynyp barady. Ásirese eli­mizde halyq jıi shoǵyrlan­ǵan iri ortalyqtarda táýlik sa­ıyn indetke shaldyqqandar sany art­­pasa tómendeı qoıǵan joq. Shym­­kentte de epıdemııalyq ­ahýal ýshyǵyp keledi. «Jut jeti aǵa­­ıyndy» demekshi, koronavı­rýs juqtyrǵandarmen qatar qa­la­da pnevmonııadan qaıtys bol­ǵan­dar­dyń sany ósken.

Sońǵy táýlikte aýyr dertten 8 adam qaıtys boldy. Endi ne istemek kerek? Any­ǵynda, karantın sharalaryn myqtap qolǵa almasa, beıǵam halyq japa shekkeli tur. Bul týraly Shymkent qalasy ákiminiń birinshi orynbasary Erbol Sadyr qala turǵyndaryna joldaǵan málimdemesinde egjeı-tegjeıli aıtyp berdi.

Búginde úshinshi megapolıste koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrýdyń 2300-den asa deregi tirkelgen. Al pnevmonııamen aýyrǵan naýqastar – 2700. Bir kúnde ortasha eseppen 100 naýqas ókpesi qabynyp aýrýhanaǵa túsip jatyr.

1              

«Qalada búgingi tańda 100 jedel jár­­dem brıgadasy jumys istep tur. 1 maý­symǵa 1091 shaqyrtý qońyraýy túsken. On kúnde jedel járdem shaqyrý 20 pa­ıyzǵa ósse, ótken táýlikte 1850-ge jet­ken. Olardyń deni juqpaly aýrýlarǵa shaldyqqan», dedi Erbol Ábilhaıyruly.

Qala ákiminiń birinshi orynbasary shaharda provızorlyq stansıonarlar kúsheıtilgenin de tilge tıek etti. Budan bólek, indetke qarsy reabılıtasııalyq 100 oryn uıymdastyrylsa, jataqhanalardan 380 orynǵa provızorlyq stasıonar ázirlengen. Aldaǵy ýaqytta da ǵımarattar men emdeý mekemelerinen bos oryndar ashylmaq. Al pnevmonııamen aýyrǵan naýqastar arnaıy algorıtm boıynsha emdelmek.

Sońǵy kúnderi áleýmettik jelilerde «sha­harda dári-dármek tapshylyǵy baı­qalady. Aýrýhanalarda bos oryn joq», degen saryndaǵy alypqashpa áńgi­me­ler taralǵan edi. Osyǵan baılanys­ty qala ákiminiń birinshi orynbasary jurt­­shylyqty jel sózge erip ketpeýge shaqyrdy.

«Atalǵan provızorlyq stasıonarlarda dári-dármek tapshylyǵy joq. Qosymsha demeýshiler qarjysyna 100 apparatqa tapsyrys berilgen. Juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna búgin 100 myń betperde ákelindi», deıdi E.Sadyr.

Erbol Ábilhaıyruly shahardaǵy epıdemııalyq ahýaldyń órshýin tur­ǵyn­dardyń nemquraılyǵymen baılanystyrady. Infeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý maqsatynda 24 maýsymnan bastap qalada shekteý sharalary qaıta kúsheıtildi. Demalys kúnderin qospaǵanda barlyq bazardyń jumys kestesi tańǵy 06:00-den 16:00-ge deıin qysqartylady. Al kóterme saýda oryndary tańǵy 05:00-den 13:00-ge deıin qyzmet etedi. Qoǵamdyq tamaqtaný oryndary 09:00-den 21:00-ge deıin qysqartylsa, sport nysandarynyń (fıtnes ortalyqtar, sport keshenderi, basseınder) jumysy toqtatylady.

El ishinde jurtty ábigerge salǵan jal­ǵan aqparatqa baılanysty jergilikti ákimdik tarapynan resmı málimet berildi. Indettiń aldyn alý maqsatynda zararsyzdandyrý sharalary da qatań rejimde jalǵasyn tabýda.

Shymkentte jýyrda paıdalanýǵa be­rilgen provızorly stasıonarda tósek-oryn men dári-dármek jetkilikti.

Búginde Shymkent qalasynda jedel járdemniń qyzmeti kúsheıip, 100 brıgada tolyqtaı jumys isteýde. Nátıjesinde soń­ǵy kezderi shaqyrtý bir táýlikte 2 myń­ǵa jýyqtaǵan. Biraq atalǵan medı­­­sınalyq shaqyrtýlardyń basym bó­li­gi – JRVI (jedel respıratorly vı­rýstyq ınfeksııa) jáne pnevmonııamen aýyrǵan naýqastar. Bul boıynsha bir kúnde 129 naýqas qabyldanǵan. Osy jaǵdaıǵa baılanysty qala ákimi Mu­rat Dúısenbekulynyń tikeleı tapsyr­masymen aldyn ala karantındik jáne provızorly stasıonarlardyń jumysy kúsheıtilýde. Búginde qalada pnevmonııa­men (ókpe qabynýy) aýyrǵan naýqastar sany 7,2 paıyzǵa ósken. Muny aýyzdyqtaý úshin qarqyndy jumys júrgizilip jat­qanyn qala ákiminiń birinshi orynbasary E.Sadyr BAQ ókilderine bergen suhbatynda tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, qala ákiminiń tapsyrmasymen qo­symsha ǵımarattar ashylady.

Bul rette ókpeni jasandy jeldetý apparaty jóninde aıta ketkenimiz durys. Iаǵnı, qalada ınfeksııalyq aýrýlardyń kóbeıýine baılanysty jergilikti bıýdjetten 25 ókpeniń jasandy jeldetý apparaty alynǵan. Búginde jalpy 301 apparat bar. Sonymen qatar jataqhanalarda de­meýshilerdiń kómegimen osyndaı 6 apparat qoıylǵan jáne demeýshilerdiń esebinen kıslorodpen demalatyn 100 bobrova apparaty alynýda. Al provızorly stasıo­narlarda dári-dármek qory jetkilikti.

Aıta ketsek, búginge deıin Shymkent qalasynda koronavırýs ınfeksııasymen aýyrǵan 1404 azamat tirkelgen. Jalpy, qalada qaýipti indetten 13 adam qaıtys bolyp, 624 adam jazylyp shyqqan. Qalada naýqastar úshin qosymsha 1500 oryn da­ıyndalýda. Infeksııalyq aýrýlardyń kó­beıýine baılanysty qala ákiminiń tapsyrmasymen búginge deıin 650 juqpaly jáne 1240 provızorly tósek-oryn ashylǵan. Budan bólek, taǵy 1500 tósek-oryn da­ıyndalýda. Infeksııalyq stasıonardy jabdyqpen qamtamasyz etý úshin 502 mln teńgege 21 apparat satyp alyndy. Qosymsha taǵy 40 ókpeni jasandy jeldetý apparaty jetkiziledi. Sonymen qatar qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy tumaý men sýyq tııý belgileri baıqalsa, shuǵyl túrde medısınalyq kómekke jú­giný qajet ekenin eskertedi.

 

Dezınfeksııa jumystary qarqyndy

Qazirgi tańda álemdi erkin sharlap júrgen indettiń emi tabyla qoıǵan joq. Degenmen, onyń saldaryn boldyrmaý úshin aldyn alý sharalary qolǵa alynýda. Sonyń biri – qorshaǵan ortany dezınfeksııalaý. Bul maqsatta Shymkenttegi tórt aýdan ákimdigi turǵyndary jıi sh­o­ǵyrlanatyn oryndarda dezınfeksııa­laý jumystaryn júrgizýde. Atap aıtar bolsaq, Qarataý aýdanynyń ákimi Abzal Áliqulovtyń tapsyrmasymen aýdan aýmaǵyndaǵy 416 kópqabatty tur­ǵyn úıdiń aýlalary men kireberisteri, aıaq­joldar, 274 aıaldama, 6 saıabaq pen alleıa jáne basqa da qoǵamdyq oryndarǵa 35748 áskerı bóliminiń áskerı qyzmetshileri dezınfeksııalaý jumystaryn júrgizgen.

Sonymen qatar «Public Protection» JShS aýdan aýmaǵyndaǵy 24 shaǵynaýdan men turǵyn alaptardaǵy 1 039 ishkioram­dyq kóshelerdi kestege sáıkes kúndelikti 10 arnaıy tehnıkamen dezınfeksııalaýda.

«Qarataý aýdany boıynsha barlyǵy 167 KVI oshaqtarynda sanıtarlyq in­det­ke qarsy jáne sanıtarlyq-profı­lak­tıkalyq is-sharalarǵa baılanysty de­zınfeksııalaý jumystary «Verum QZ» JShS jáne «LTD Turmys» JShS tarapynan atqarylýda. Báıdibek bı, Na­zarbaev dańǵyly men Almaty, Tólemetov, Jibek joly, Ál-Farabı, Iý.Saremıı, Ibragım ata kóshelerinde ornalasqan 778 kommersııalyq nysannyń irgeles aýmaq­tary jáne aýdandaǵy iri saýda oryndary (Metro, Shahan, Jańalyq, Saıman) men bazarlardyń (Yntyq ata, Nursaıram) aýmaqtarynda dezınfeksııa­laý jumystary turaqty júrgizilýde», dedi aýdan ákimi.

Qarataý aýdanynda qazirgi ýaqytta 4 jerde arnaıy oryndar ashylyp, áleýmettik paketter taratyldy. Jalpy, 4 055 áleýmettik paket taǵaıyndalyp, muqtaj otbasylarǵa úlestirilgen. Demeý­shilerdiń esebinen aýdanda az qamtylǵan 1 627 otbasy azyq-túlik jáne kıim-ke­shekpen qamtamasyz etilgen. Karantın ke­zinde Qarataý aýdany sanıtarlyq qyzmetkerlerimen birlese 47 nysan ıesine QR ÁQBK 476-babynyń 3-tarmaqshasyna sáıkes hattama toltyrylyp, qujattar sotqa joldanǵan.

 

Eriktiler zararsyzdandyrýǵa qatysty

Qala aýmaǵy úlken bolǵandyqtan keı­­­de sanıtarlyq talapty saqtaýǵa ju­myl­­­­dyrylǵan mamandar tapshylyǵy baı­qa­lyp jatady. Turǵyndar ózderi turyp jat­qan mekenjaılarda dezınfeksııa júr­gizilmegenin aıtyp shaǵymdanady. Osy má­seleden habardar bolǵan eriktiler za­rar­syzdandyrý jumystaryna úles qosa bastady.

Dezınfeksııa jumystaryn kúsheıtken qala ákimdigi eriktiler men áskerılerdiń kúshimen oıyn-saýyq ortalyqtary men qoǵamdyq oryndardy zararsyzdan­dy­ryp, aýyr júk kólikterimen kóshe­ler­di sanıtarlyq turǵydan tazalaýda. Megapolıstegi barlyq kóshege 20 ba­ǵyt boıynsha 20-dan astam tehnıka ju­myldyrylǵan. Bul tizimge aıaldamalardy zararsyzdandyrý da engizilgen.

 

Onlaın-rejim ońtaıly

Shymkent qalasy ákimdiginiń halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy karantınge jabyldy. Qazir mundaǵy qyzmetter kóktemdegi tótenshe jaǵdaı kezindegideı onlaın usynylady.

Ortalyq dırektorynyń orynbasary Aqmaral Jýlaevanyń aıtýynsha, Qarataý aýdanynyń bas memlekettik sa­nıtarııalyq dárigeriniń qaýlysymen Jumyspen qamtý ortalyǵy 16 maýsymnan bastap 14 kúnge karantınge jabyldy. Osy ýaqyt aralyǵynda qyzmetterdiń barlyǵy onlaın kórsetiletin bolady. Osy tusta aıta keteıik, ortalyqtyń onlaın qyzmet kórsetýde tájirıbesi bar. Elde tótenshe jaǵdaı jarııalanyp, karantın bastalǵanda ortalyq ta 26 naýryzdan bas­tap qashyqtan qyzmet kórsetýge kóshken bolatyn.           

«Kóktemde eki aıdan astam ýaqyt qa­­shyqtan jumys istep keldik. Sondyq­tan kelýshilerdi túsinistik tanytýǵa, or­ta­lyqtyń aldyna kóptep jınalmaýǵa, ka­­rantın talaptaryn qatań saqtaýǵa shaqy­ramyn», deıdi Aqmaral Pernebekqyzy.

Jasyratyny joq, áli de bolsa mem­lekettik qyzmetterdi onlaın alýdy meń­germegender, bilmeıtinder kóp. Ortalyq jetekshileri bul máseleni de oılastyryp qoıǵandaryn aıtady.    

«Naýryz aıynda qashyqtan jumys is­teýge kóshkende, bizdi osy suraq maza­la­ǵany ras. Qarap otyrmadyq. Dereý iske kiristik. Áriptesterimizben aqyldasa kele E-gov portaly arqyly ataýly áleý­mettik kómekti, ataýly áleýmettik kómek alatyny jóninde anyqtamany onlaın túrde qalaı alýǵa bolady, elektrondy sıfrly qoltańbany (elektrondy kilt) alý úshin ne isteý kerek, jumyssyz re­tinde qalaı tirkelýge bolady degen ne­gizgi máselelerge arnap, beınerolıkter ázirledik. Olar ortalyqtyń facebook jáne instagram paraqshalarynda jarııalandy. Qazir de qalamyzdyń kez kelgen turǵyny ortalyqtyń áleýmettik jelidegi paraqshalaryna kirip, osy beınerolıktermen tanysyp, úırenip alýyna tolyq múmkindigi bar. Odan bólek, áleýmettik jelige, jergilikti basylymdarǵa qala aýmaǵyndaǵy bos jumys oryndary týraly aqparattardy da ornalastyryp otyrdyq. Onda baılanys telefondary kórsetilgen. Sonyń nátıjesinde orta­lyqtyń jumyspen qamtý jáne áleý­met­tik kómek máselelerine jaýapty ma­man­dardyń baılanys nómirlerine ha­barla­syp, keńes suraǵandar kóp boldy. Qysqasy, atalǵan jumys óz nátıjesin berdi dep senimmen aıtýǵa bolady», deıdi ortalyq dırektorynyń orynbasary.

Úshinshi megapolıste jýyrda «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasyna joldama berý, memlekettik grantqa qujat qabyldaý bas­talyp ketti. Bul joldamany da Jumyspen qamtý ortalyǵy beretin. Karantınge ja­bylǵanyna qaramastan, bul jumystar toq­tap qalmaıdy, dep sendiredi ortalyq ókilderi. Aıtýlarynsha, oqytý birneshe kezeńnen turady. Birinshi kezeńniń oqy­týlary 10 maýsymnan bastalǵany belgili. Al ár kezeńniń merzimi 21 kúndi quraıtyn oqý onlaın júretini o basta naqtylanyp qoıylǵan eken.    

«Kýrstan ótkisi keletin ár adam jeke basyn kýálandyratyn qujatty jáne ortalyqtyń bergen joldamasyn atameken.co/kk/course-bastau siltemesine júkteıdi. Tirkelý barysynda túsinikti bolý úshin beınenusqaýlyq ta daıyndalǵan. Ol shymkent.atameken ınstagram paraqshasy jáne «Bastaý Bıznes-2020» telegram-kanalyna júktelgen, – dep túsindiredi Aqmaral Pernebekqyzy.

Jalpy, bıyl «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha 1850 adamdy oqytý josparlansa, qazir 4 myńǵa jýyq adamǵa joldama berildi. Osy tusta aıtyp ótetini, mem­lekettik grantqa qujat qabyldaý 6 shil­­deden, «Bastaý Bıznestiń» ekinshi ke­ze­­ńi­ne 10 shildeden bastap joldama berý jalǵasady.

Qazirgi tańda ortalyqta sanıtarlyq, epıdemııalyq talaptar qatań saq­tal­ǵan. Munda dezınfeksııalyq ju­mys­tar kóktemnen beri bekitilgen kes­tege sáı­­kes júrgizilip turady. Maska re­jimi engizilip, ǵımarattyń kireberisinde dezın­­feksııalyq ótkel jumys istep tur. Qyz­metkerler men kelýshilerge arnalǵan antıseptıkter de qoıylǵan. Oǵan qosa ortalyq ǵımaratynyń ishine kiretin ár azamat teplovızormen tekseriledi.

 

Tártipke baǵynbaǵandar jazalanady

Búginde indettiń taralý aımaǵynyń ulǵaıa túsýiniń bir sebebi jeke kásipkerlik nysandardyń tótenshe jaǵdaı talaptaryn saqtamaýy bolyp otyr. Memlekettik deńgeıde qabyldanǵan kásipkerlikke tekseristi azaıtý qaǵıdasyn ustanǵan olar qalanyń bas sanıtary shyǵarǵan qaýlyǵa qulaq aspaýda. Saldarynan qalada tumaý turǵyndardy baýdaı túsirýde.

Jýyrda qala ákiminiń tapsyrmasy­men shaharǵa qarasty kásipkerlik nysandarǵa qatań reıdtik sharalar qolǵa alyndy. Osylaısha shuǵyl qabyldanǵan she­shim oń nátıjesin berip, Eńbekshi aýdanyn­da karantın rejimin saqtamaǵan 42 ny­sanǵa eskertý berildi. Eńbekshi aýdany ákimi apparaty, jergilikti polısııa jáne aýdandyq taýarlar men kórsetiletin qyz­metterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý basqarmasy qyzmetkerlerimen birge bekitilgen mobıldik top kezekti reıdtik tekserý jumystaryn júrgizdi.

23 maýsym kúni júrgizilgen is-shara aıasynda, karantın talaptaryn qatań saqtaý jóninde 42 kommersııalyq qurylymǵa tıisti eskertý berildi. Al karantın re­ji­­min buzǵan 3 saýda ornyna hattama tol­ty­rylyp, sot organdaryna joldaýǵa qu­jattar jınaqtalýda.

«Kásipkerlik nysandary sanıtarlyq rejimdi qatań saqtap, únemi betperde men bir rettik qolǵap kıgen jaǵdaıda ǵana qyzmet kórsetýi tıis. Kelýshilerden de sanıtarlyq talapty saqtaýdy talap etý kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda jaýapkershilikke tartylatyn bolady», deıdi sala jaýaptylary.

Sondaı-aq qalanyń ortalyǵyndaǵy Ál-farabı aýdanyndaǵy 7 kásipkerlik nysan ýaqytsha jabylady.

Bas memlekettik sanıtarııalyq dáriger Ábdimanap Tólebaevtyń qaýlysynyń oryndalýy boı̆ynsha Ál-Farabı aýda­nynan qurylǵan monıtorıngtik top aýdandaǵy kásipkerlik nysandardy aralap, túsindirý jumystaryn júrgizdi. Quzyrly mekemelerdiń qatysýymen júr­gizilgen túsindirý jumystary bary­synda 7 kásipkerlik nysandy jabýǵa usynys berildi. О́ıtkeni olar karantın rejimin saqtamaı, tutynýshylarǵa qyzmet kórsetken. Sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtamaǵan taǵy 13 kásipkerlik nysanǵa hattama toltyryldy.

Eske sala keteıik, qoǵamdyq oryndar­daǵy sanıtarlyq talaptyń saqtalýyn ár aýdannan bekitilgen monıtorıngtik top kúndelikti baqylap, tekserý jumystaryn júrgizip otyrady. Al talapqa saı eń­bek etpegenderge zań arqyly shara qolda­nylady.

Shahar aýmaǵynda ornalasqan «Kók­tem» bazaryndaǵy dúńgirshekter de ýaqyt­sha jabyldy. Shymkent qalasy bas sanıtarynyń qaýlysyna sáıkes, ká­sipkerlik nysandar sanıtarlyq talaptardy qatań saqtaýy tıis. Saqtalmaǵan jaǵdaıda saýda orny jumysyn toq­tatady. Osy qaýlyǵa nemquraıly qaraǵan kásipkerler áli de kezdesýde. Máselen, «Kóktem» bazaryna reıd júrgizý bary­synda mamandar birneshe kemshilikti anyq­tady. Olqylyqtardy joıǵanǵa deıin birneshe dúńgirshek jumysyn toqtata tu­rýyna týra keldi.

Tipti karantın rejimin buzǵan 4 kó­lik jýý ornyna hattama toltyryldy. Karantın ýaqytynda dúkender men kafe, meıramhanalardyń túngi mezgilde ýaqtyly jabylýyn qadaǵalaý boıynsha Abaı aýdany aýmaǵynda monıtorıng jumystary júrgizildi. Olar Rysqulov, Erim­betov, Báıterekov kóshesindegi qoǵam­dyq tamaqtaný oryndarynyń ýaqtyly jabylýyn qadaǵalady. Nátıjesinde bir­neshe dámhanaǵa eskertý berilip, Dýlatı kóshesindegi 4 kólik jýý ornyna qatys­ty hattama toltyryldy.

Aıta keterligi, Shymkent qalasy bas sanıtarynyń qaýlysyna sáıkes, qo­ǵam­dyq tamaqtaný oryndary tańǵy saǵat 10:00-den túngi saǵat 23:00 aralyǵynda jumys isteýi shart. Kelýshilerdiń jalpy sany 50 adamnan aspaýy tıis jáne olardy otyrǵyzý talaptary qatań saqtalýy kerek.

Osylaısha qazaqtyń batyr perzenti Baýyrjan Momysh­uly­nyń «Tártipke baǵynǵan qul bolmas» ustanymyn berik ustanǵan shymkenttik saqshylar aty jaman indettiń aldyn alý úshin shaharda qatań tártip ornatýǵa kóshken.

 

Sońǵy jańalyqtar

Tutynýshylyq nesıe naryǵy toqtap qaldy

Ekonomıka • Búgin, 13:30

Abaıdy tanytqan abyz tulǵa

Qazaqstan • Búgin, 12:47

El júregi – elorda

Aımaqtar • Búgin, 11:53

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar