Rýhanııat • 26 Maýsym, 2020

Til jaıyna tereń toqtaldy

25 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ana tili» gazetine bergen súbeli suhbaty qazaq zııalylaryn beıjaı qaldyrmaıdy dep oılaımyz. Prezıdent myrzanyń til máselesi tóńiregine tereńirek toqtalǵany bizdi erekshe qýantyp otyr.

Eń aldymen tildiń – qubylys, tildiń – qundylyq, til – ulttyń eń bas­ty tiregi ekenin jan dúnıe­si­­men sezine alatyn jańa zaman ke­le jatqany bizdi erekshe mereı­lendiredi.

Qazaq tili degen sóz – qazaq ádebıeti degen sóz! Qazaq tili – ol Abaıdyń tili!

Til saıasatyn júrgizgende jadaǵaılyqqa urynbaǵanymyz jón. Til máselesi kóshede de emes, kabınetterde de emes, qazaq ádebıetiniń keń qanat jaıýymen órkendeıdi! Abaı rýhyn tolyq sezine bilgen jurtqa ana tilin ardaqtaý mártebege aınalady! Biz sol jolda murat-múddemizdi biriktire bilýimiz kerek.

Jalǵan uran jarǵa jyǵatynyn umytpaǵanymyz durys. Qazir de qazaq tilin qoldaý da bar  da, qol­daný da bar. Ony Memleket bas­shysy óz sózinde «Osy otyz jyl ishin­de qazaq tilin damytýǵa qatys­ty eshteńe istelgen joq deýge bol­maı­dy. Týǵan tilimizdiń qol­daný aıa­syn keńeıtý úshin kóp ju­mys at­qar­yldy. Oǵan daý joq. Mu­ny syrt kóz – synshylar da aıtyp júr. Biraq olardyń keı­biri mun­daı úr­diske asa qýana qoı­maıdy. О́ıt­­keni endi qazaq tiliniń damýyn te­jep, el ishinde keń óris alýyn toq­ta­tý múmkin emes ekenin sezedi», dep ashyq aıtady.

Otyz jyldaǵy atqarylǵan sol aýqymdy jobalardyń biri – «Babalar sóziniń» 100 tomdyǵy der edik. Jadymyzda jańǵyrǵan jaý­har jyrlarymyzdy jınaqtaý, erte zamannan búginge jetken er­te­gilerimizdi eksheý, ony urpaq ıgi­li­gine amanattaý – ana tiliniń aıa­s­yn keńeıtý ekenin aıta bilýimiz kerek.

Ana tilin aıalaýda Alash ıdeıasyn, Álıhan Bókeıhan, Ahmet Baıtursynuly bastaǵan qazaq zııalylarynyń aıqyn jolyn temirqazyq etsek el erteńine jańa esikter ashylary sózsiz!

Til – adammen adamdy ǵana baılanystyryp qoımaıdy, zamanalar men ýaqyttardy, qurlyqtar men uly órkenıetterdi, álem ádebıet­terin  baılanystyratyn jandy qubylys.

Osy aralyqta qazaq tiliniń qa­da­my nyq, bolashaǵy aıqyn, mu­ra­ty bıik bolǵany árbirimizge amanat.

Qazaq tili ananyń ǵana tili emes, adamzattyń tili, qazaq tilinde myńjyldyqtardyń baı murasy saqtaýly jatyr.

Qazaq tili – ulttyń jany!

Árıne Qasym-Jomart Kemel­uly aıtqandaı, tildik problemanyń úlken saıası máni men mańyzy da joq emes. «Til máselesine beıjaı qarap, nemquraıdylyq tanytatyn bolsaq, memlekettigimiz ben ulttyq qaýipsizdigimizge qater tóndirip alýymyz múmkin. Buǵan Ýkraınany mysalǵa keltirsek te jetkilikti dep oılaımyn. Memlekettik tildi damytý isinde qyzbalyqqa salynyp, onyń qoldaný aıasyn kúshpen keńeıtýge umtylýdyń keri áseri bolary anyq. О́ıtkeni onyń sońy ultaralyq arazdyqqa deıin jetýi múmkin. Sonymen qatar bul turǵyda geosaıası jaǵdaıdy da nazardan tys qaldyrmaýymyz kerek. Ásirese Reseımen aradaǵy shekaramyzdyń álemdegi eń uzyn shekara ekenin de áste esten shyǵarmaǵan jón. Geo­grafııa – geosaıasattyń mańyzdy faktorynyń biri», deıdi Memleket basshysy.

Endeshe, tildi syrtqy kúsh­terden qorǵaı júrip, til arqyly jahandanýdyń kúshinen qorǵana bileıik.

Halyq – ulttyq rýhta ǵana eńse kóteredi! Halyq – ana tilinde ǵana tynystaıdy, halyq –  ulttyq ádebıetinde ǵana ómir súredi!

 

Serik AQSUŃQARULY,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,  Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty

 

Sońǵy jańalyqtar

Tutynýshylyq nesıe naryǵy toqtap qaldy

Ekonomıka • Búgin, 13:30

Abaıdy tanytqan abyz tulǵa

Qazaqstan • Búgin, 12:47

El júregi – elorda

Aımaqtar • Búgin, 11:53

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar