Rýhanııat • 27 Maýsym, 2020

Oısaýly hám qazaq ádebıetiniń qasqa nary

92 ret kórsetildi

Taıaýda Qazaqstan UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri jáne L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń Qazaq ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi Seıit Asqaruly Qasqabasov seksensiń seńgirine keldi. "Ustazy jaqsynyń ustamy jaqsy" demekshi ustazy týraly shákirt oıynyń qaınar bulaǵyn sizderge usynbaqpyz.

Tasqaladan mezi bolyp ketkenimde, aýylǵa ańsarymnyń aýatyny bar. Aldymen, úsh ret keshirim surap alyp, armanymdy eki búktep, ala dorbama salǵan kúıi elge qaraı qaıtyp ketýge daıyn turamyn. Iá, aýyl mektebinen saǵat alyp, sabaq berý qoldan keledi ǵoı. Biraq...

Buǵan deıin de bel sheship, elge qaıtpaqshy oıym boldy. Allaǵa shúkir, Elordadaǵy bedeldi joǵary oqý ornynyń birinde oqydyq. Sáıkesinshe, sabaq bere júrip, birqatar bilimdi de tolyqtyrdyq. Armanymnyń besten birin tolyq eńsere aldym desem de bolady. Ádebıet salasyna erkin qulashtap kele jatqanym endi edi, taǵy da sol oı keldi. Elge eleńdeımin. Doktorantýraǵa tapsyrǵan jyly "osydan túse almasam, túginiń keregi joq, aýylǵa qaıtam" degen oıdy túrtip aldym sanama. Biraq, Alla qoldady.

Armanym qaıta qanat jaıdy. Buǵan oısaýly Seıit aǵam sebep boldy. Iá, sol Seıit aǵamdy sizde jaqsy tanısyz. Tanymaýyńyz áste múmkin emes. Sebebi qaımana qazaqtyń kileńkeı myqtylarynan baǵasyn alǵan. Qazaq ádebıetiniń qasqa nary Seıit aǵamnyń esimin biletinder onyń eńbek jolymen tanysy anyq. Sonymen bar ǵumyryn oqý, bilim, ǵylymǵa arnaǵan sol aǵam jaıly bir mezet oı tolǵaý jazýdy jón sanadym. Jón sanaǵanym sol edi, eńsem tiktelip, kók dónen kóńilim jelisteı berdi. Sebebi aǵammen syılastyǵym kelisti edi.

2012 jyl. Nur-Sultan qalasy. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıteti. Qazaq ádebıettaný ǵylymynyń qaımaqtary shoǵyrlanǵan qazaq ádebıeti kafedrasynyń magıstranty atanyp, bórkimdi aspanǵa laqtyrǵanmyn. Alǵash armanyma osylaı qadam bastym. Kemeńger aǵama da bir taban jaqyndadym. Oqý bastalyp, Abaı atyndaǵy dárishanada ǵylymı-zertteý jumysynyń taqyrybyn belgileý men ǵylymı jetekshi bekitý jóninde jıyn ótti. Jıyn qorytyndysy boıynsha, meniń jetekshim bolyp QR UǴA-nyń akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Seıit Asqaruly Qasqabasov bekitildi. Sol sát Seıit aǵammen aqyldasa kele, aldynda qorǵaǵan dıplom jumysymnyń taqyrybyn keńeıtip, "Abaı shyǵarmashylyǵyndaǵy "tolyq adam" jáne izgilikti qoǵam konsepsııasy" taqyrybyn bekitip, jumysty bastap kettik. Esimi men bedeli elimizdiń shekarasynan asyp, alys-jaqyn shetel tanıtyn akademıktiń shákirti bolý, taǵdyrdyń bergen úlken syıy ekenin uqtym. Osy kúnnen bastap armanym nyq bekı tústi.

Aǵa janynda kóp júrýge tyrystym. Shapaǵatyn kórdim. Bilim men ǵylymnan túıgenderin jıi aıta júrdi. Solardy sanaǵa shamam jetkenshe sińirýge tyrystym. Oramdy oılary, kesek sózderi, túıdek pikirleri men qoǵamnyń kesel tusyn tamyrshydaı tap basyp aıtatynyna tańmyn. Bulankóz. Iá, anyq kóredi. Odan oı túıedi. Ol oıynyń salmaǵy atan túıege júk bolardaı. Mine, bilim kemeldigi men aqyl tereńdigi. Biraq qazyna ǵoı. Asa qatty tań qalýǵa da bolmaıdy. Sarqylmaıdy. Qazyna ekenmin dep, destenbeıdi.

Aıtpaqshy, dáni piskende jemisti aǵashtyń sabaǵy tómen ıiledi ǵoı. Al, keı kókelerimizdiń astyna taq tıip, murnyn aspanǵa shúıirgenderin kóz kórip júr ǵoı. Áı, biraq, ultqa eseli eńbegi sińgen uly tulǵa men qyzmet qýǵandardy nesine salystyryp otyrmyn?!

Keıingi ýaqytta qasynda kóp júrdim. Shamam jetkenshe súıenish boldym. Seksen jastyń seńgirine shyǵý ońaı deımisiz? Aǵamyzdyń qasynda júrý ózime mindet sanadym. О́zim bul qyzmetti qulshynyspen atqardym. Bir jaǵy, aqsaqaldyń batasyn alý bolsa, endi bir jaǵy, oımaqtaı oılaryn muqııat tyńdaý. Sebebi baıaǵy abyz qarııalar sekildi keýdesi tolǵan qazyna. Sekildi emes, solardyń sarqyty ǵoı. 

Meni júrgen jerinde nemerem dep tanystyratyn. Sol sózdi alǵash estigende, óń-boıymnan ózgeshe lep baıqaldy. Iá, kádimgideı jylýlyq sezdim. Kezinde, dáris alǵanǵa balasha qýanyp júrgen men úshin bul kútpegen jáıt edi. Sol kúnnen bastap, men de tek ustaz retinde qaramaı, rýhanı atam retinde menshiktep aldym. Endi, maǵan artylǵan senimniń eki ese ulǵaıǵanyn da ishteı sezdim. Sezdim de bolashaǵyma sendim. Oǵan sebep, Seıit atamnyń aq batasymen alysqa baratynymdy bildim. Qońyraý shalǵanda "Áı, ulym, áke-shesheń aman ba?" dep saýlyq surasqanynyń ózinen atalyq qamqordy anyq sezinip júrdim.

Aǵamnyń aqylyn kóp tyńdadym. Áli tyńdap kelemin. Allaǵa shúkir. Baǵytymnan burmady, baqytymnan aıyrmady. Kerisinshe, kókirek kózim ashyldy. "Ǵylymǵa keldiń be? Oǵan daıyn bol. Dańǵyl jol qalyptastyra almasań, bári beker. Áıtpese, ońaı emes" dep, oıyn jeteme jetkizip, senimin artqan. "Jazǵan maqalańnyń ár sózine jaýap beresiń. Júıelep jazýyń kerek", dep keleli keńesin jıi aıtatyn. Ańdıtyndardyń bolatynyn aıtyp, abaı júrýimdi esime salatyn. Onyń bárin ózim dep qarap, erteńgi kózim dep janashyrlyq tanytqany. Aǵaıdyń ǵylym salasyndaǵy biliminen bólek, ár aıtqan aqyl sózin amanat ettim. Sol amanatqa adal bolý endigi meniń azamattyq paryzym.

Aıtpaqshy, Seıit atamnyń altyn basyn qurmettep otyrǵan úıdegi Tamara apamdy sózge qosýdy umytyp baramyn ǵoı. Iá, qonaq kelse, ashyq qabaǵy men asqa toly tabaǵy daıyn turady. Talaı márte dám tattyq. Keıde akademık atamyzǵa mol múmkindik berip, altyn basynyń tórden tabylýyna, qazaq qasqalarynyń birine aınalýyna septigi tıip otyrǵan úıdegi apamyzdyń eńbegi. Bul apaıym da "sóz túsinetin, janyńdy túsinetin jar tap", dep aqylyn aıtyp, tilektestik tanytady. Iá, qazaqtyń qaı myqtysyn alyp qarasań da, artynda aıaýly jary tur. Bizdiń de bıikten kórinýimiz úshin sondaı jannyń qasymyzda bolýy kerek-aq. Ol endi ýaqyttyń enshisinde.

Qazaqtyń ózi kórgen ulylary M.Áýezov, I.Keńesbaev, Z.Ahmetovterdiń ózine jasaǵan jaqsylyqtary jaıly tebirene estelik aıtady. Onysyn uıyp tyńdaısyń. Sebebi bizge munyń barlyǵy óne boıy azyq. Múmkin, úlgi qylyp ta aıtatyn shyǵar.

...Ǵylymı jetekshisi Nına Sergeevna Smırnovanyń erekshe qamqorlyǵyn, ǵylymı jolǵa baýlyǵanyn da saǵyna sóz etip otyrady. Sol estelik áńgimeleri dál qazir esime túsip otyrǵany. Asyl aǵam Almatyda, men Nur-Sultandamyn. Aǵamnyń aqylyn ańsap otyrmyn. Qamqorlyǵyńyzdy saǵyndym. Tamara apaıdyń dastarhanyn da saǵyndym. Úmit kútken nemereńiz barady, Ata! Sál kútińiz...

 

P.S: Seksenniń seńgirine shyqqan Seıit Asqarulyna asqaraly jasy qutty da qaıyrly bolǵaı. Iá, óre-tanymy soqtaly atama ALLA abyroı berdi. Aıaýly jardy da, sanaly urpaqty da násip etti. Ǵylym jolynda nebir jetistikterge jetip, úlken mektep qalyptastyrdy. Aǵamyzda arman joq! Endi, torqaly toqsan, ǵasyrlyq júz jastarynda aman-esen qaýyshýdy jazsyn. Osy bir ystyq esteligime qolymdy qoıdym. Qolymdy qoıdym da, kógershinniń qanatyna qystyrdym. Ystyq yqylaspen qabyl alyńyz, qazaq ádebıetiniń búgingi alyby hám qasqa nary!..

 

Aslan ÁLIMBAEV,

L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń PhD doktoranty.

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda bir kúnde 2 adam sýǵa batty

Aımaqtar • Búgin, 19:10

Atyraýda óńirlik jedel shtab quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:20

Dorbalasa dári tapshylyǵy joıylmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 16:07

COVID-19: Hattamaǵa ózgeris qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 09:25

Uqsas jańalyqtar