Rýhanııat • 29 Maýsym, 2020

“Termınologııalyq sózdikter: saraptaý jáne sapasyn arttyrý máselesi” atty ádistemelik onlaın semınar ótti

16 ret kórsetildi

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıteti men Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy "Termınologııalyq sózdikter: saraptaý jáne sapasyn arttyrý máselesi" atty ádistemelik onlaın semınar uıymdastyrdy, -dep habarlaıdy Egemen.kz.

Tildiń baılyǵy óz quramyn sózjasam arqyly tolyqtyryp otyrady.

Sonyń ishinde salalyq termınologııany damytýda eskeriletin qazirgi qazaq termınologııasynyń ózekti máseleleriniń biri – termınologııalyq sózdikter. Ǵylymı qaýym úshin qazirgi shyǵyp jatqan jáne osy ýaqytqa deıin shyǵarylǵan termınologııalyq sózdikterdiń tóńireginde ózekti máselelerdiń bary aıqyn. Atap aıtqanda, sózdikterdegi termınderdiń kóbisiniń shettildik termın qalpynda berilýi, qazaq tiliniń zańdylyǵyna sáıkes ıgerilmeýi jáne t.b.Sondyqtan da shyǵarylyp jatqan termınologııalyq sózdikterdiń sapasyn arttyrý ózekti másele bolyp tabylady.

Osynyń bári semınardyń negizgi taqyryby boldy.

Budan basqa termınologııalyq sózdikterdiń qoldanys aıasyn keńeıtý joldary, termınologııalyq sózdik qurylymyndaǵy júıelilik, termınderdiń sózdik qurylymynda durys berilýi, kirme termınderdiń sózdikterde berilýindegi qıyndyqtar t.b. ózekti máseleler talqylanyp, sheshý joldaryn usynyldy.

Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Sársenbaı Qýantaıuly Qulmanov: "Qazaq termınologııasynda, termınologııalyq birizdendirýdiń basqa túrlerin aıtpaǵanda, belgili bir sala sheńberindegi birizdendirý jumystary kóńil kónshitpeıdi. Termınderdiń árkelki nemese kerisinshe birkelki qoldanylýy isqaǵazdar tilinde, ártúrli tehnıkalyq qujattardy daıyndaý kezinde  túsinispeýshilik týǵyzyp qana qoımaı, medısına sııaqty adam ómirimen tikeleı baılanysty salaǵa qatysty qujattardy toltyrýda asa kóńil alańdatarlyq jaıt bolyp tabylady. Memtermınkom bekitken termınderdi qoldanýda árkelkilik oryn alyp otyrǵany jasyryn emes".

Onyń pikirinshe, bul olqylyqtardy joıý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti janyndaǵy respýblıkalyq termınologııalyq komıssııa termın bekitý jumystaryn qarqyndy túrde júrgizip, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tapsyrysy boıynsha Sh.Shaıahmetov atyndaǵy "Til-Qazyna" ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy men A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty salalyq termınologııalyq sózdikterdegi termınderge keshendi saraptama jasaýmen aınalysýda.

О́ziniń onlaın-dárisin: "Ár pánniń óziniń jeke sóıleý stıli bar, ony naqty pánniń "akademııalyq tili" dep ataýǵa bolady. Akademııalyq til pán mazmunyn meńgerý, oılaý jáne osy pánde qoldanylatyn uǵymdarmen jumys isteý qabiletin jaqsartýǵa arnalǵan basty qural bolyp tabylady", – dep bastaǵan fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Aqbota Turaǵulqyzy Qońyrova jańa termınderdi bala uǵymyna qalaı tez sińirýge bolatyny jóninde naqty mysaldarmen qyzyqty áńgimelep berdi.

Pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri, termınshi Serik Ábdireshuly Erǵalı 1906 jyly Orynborda basylyp shyqqan "Oryssha-qazaqsha (qyrǵyzsha) qysqasha sózdikten" bastap, Táýelsizdiktiń alǵashqy onjyldyǵynda jaryq kórgen 100-den astam sózdikke deıin sholý jasap ótti.

Odan ári óz oıyn: "Desek te, óz aldyna el ǵana emes, til de egemen bolady. Demek, táýeldi halyqtyń tiline qoıatyn talaptan azat halyqtyń termınologııasyna qoıylatyn talap múlde basqa aýqym men deńgeıdi qamtýy tıis. Búgingi kún talabyna tipti sáıkespeıtin sózdikter kezdesedi. Jyl saıyn myńdaǵan jańa termınder týyndaýda, ony tildiń termınologııasyna sińireıtindeı lıngvıstıkalyq áleýet pen resýrs qajet",– dep túıindedi.

Is-sharaǵa tikeleı efır arqyly qatysqan sala mamandary, fılologtar men joǵary oqý ornynyń stýdentteri, jalpy jurtshylyq taqyryp boıynsha óz oıyn bildirip otyrdy.

Onlaın-semınardy Sh.Shaıahmetov atyndaǵy "Til-Qazyna" ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń atqarýshy dırektory E.Tileshov qorytyndylady.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar