Rýhanııat • 30 Maýsym, 2020

Jasampazdyq pen eren eńbek dáýiri

68 ret kórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynda «Jasampazdyq dáýiri» kitabynyń onlaın-tanystyrylymy ótti. Atalǵan eńbek Qazaqstan Respýblıkasynyń qalyptasýy men damýyna jáne onyń negizin qalaýshy – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tarıhı róline arnalǵan basylymdar bıblıografııasynan erekshe oryn alary sózsiz.

Bul shyǵarmashylyq jobany Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Keńsesiniń basshysy Mahmut Bazarqululy Qasymbekov bastaǵan bir top avtorlar ujymy usyndy. Olardyń qatarynda Asqar Moldaǵarınov, Ádil Tursynov, Nurlan Ybyraıym, Nurlan Jumabekov jáne Álibek Qýantyrov bar.

Onlaın-tanystyrylymǵa belgili ǵalym-sarapshylar qatysty, olar: Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyn­daǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory, áleýmettik ǵylymdar doktory, QR UǴA akademıgi Zarema Sháýkenova, QR Konstıtýsııalyq keńesi­niń burynǵy tóraǵasy, zań ǵylym­dary­nyń doktory, professor Igor Rogov, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylym­darynyń doktory, QR UǴA akademıgi Erlan Sydyqov, QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty dırektory Erjan Saltybaev jáne taǵy basqalar.

Oı-pikirlerin ortaǵa salǵandar arasynda alys jáne taıaý shetelderdiń sarapshylary da boldy, máselen: Mıchıgan ýnıversıtetiniń professory, Eýropa, Reseı, Eýrazııa zertteýleri ortalyǵy dırek­torynyń orynbasary Tımýr Koja­oglý (AQSh), ǵylym doktory, Eýrazııa jazý­­shylary odaǵynyń tóraǵasy Iakýb О́mero­glý (Túrkııa), Ázerbaıjan Respýb­lıka­sy Mıllı Medjlısi depýtaty, Ázerbaıjan Prezıdenti janyndaǵy Mem­lekettik basqarý akademııasy Saıası zert­teýler ınstıtýtynyń dırektory, saıası ǵylymdar doktory, professor El­man Nasırov, M.Lomonosov atyndaǵy Más­keý memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaq­standaǵy fılıalynyń dırektory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aleksandr Sıdorovıch (Reseı), túrkolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Qadyraly Qońqabaev (Qyrǵyzstan).

Onlaın-tanystyrylymdy Elba­sy Keńsesiniń basshysy Mahmut Qasym­bekov bastap berdi.

– Memleket qurýdyń halyqaralyq táji­rı­besinde Tuńǵysh Prezıdenttiń bas­­shy­­lyǵymen Qazaqstan júzege asyra al­ǵan­daı qoǵamdy túbirimen jáne tıimdi óz­ger­týdiń mysaldary qazir asa kóp emes. Son­dyqtan Qazaqstan memlekettiliginiń negi­zin qalaýshy, kórnekti reformator-stra­teg, jahandyq aýqymdaǵy saıasatker reti­ndegi Nursultan Nazarbaevtyń biregeı tulǵa­sy­nyń fenomeni birneshe ondaǵan jyl boıy óz elimizde de, syrtta da qoǵamnyń zor qyzyǵýshylyǵyn týdyryp kele jatýy ábden zańdy, – dedi Mahmut Bazarqululy.

– Myńjyldyqtar toǵysynda, Keńes Odaǵy qulaǵan qıyn kezeńde Elbasy bastamashylyq etken osy tarıhı úderisti tujy­rymdamalyq turǵydan bóle-ja­rmaı tutas kúıinde qabyldaý ıdeıasy «Jasam­pazdyq dáýiri» kitabynyń basty ózegine aınaldy. Kitapta Nursultan Ábishuly saıa­sı basshylyq jasaǵan jyldarda elimiz jetken basty jetistikterge, Elbasynyń memlekettik jáne qoǵamdyq kópqyrly qyzmetine jan-jaqty jáne tereń zertteý arqyly taldaý jasalǵan, – dedi spıker.

– Basylym ataýy Elbasynyń irgeli ıdeıa­lary men oı-tolǵamdarynyń júzege asqan kórinisindeı belsendi, qajyrly eńbekke, barlyq ortaq resýrstar men jumyl­dyrylǵan kúshterge, tynymsyz izdenis pen jańalyqqa, mańyzdy ashylymdar men serpinge toly sol zamannyń bıik rýhyn dál tanytady. Kitapta Tuńǵysh Prezıdenttiń aldaǵy ondaǵan jyldaǵy elimizdiń damýynyń basty baǵyttaryn anyqtap bergen, ózara qısyndy baılanysqan jáne strategııalyq mańyzy zor sheshimderiniń tolyq sıpaty kórinis tapqan. Avtorlar ujymy túrli sala boıynsha taqyryptyq materıaldar men faktologııalyq bazany jınaqtaý, júıeleý baǵytynda zor jumys atqaryp shyqty, – dep jalǵastyrdy sózin joba jetekshisi.

– Tuńǵysh Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna arnaǵan joldaýlaryna, sol kezeńderdegi baǵdarlamalyq, normatıvtik jáne quqyqtyq qujattarǵa, statıstıkalyq derekterge taldaý jasaý arqyly júrgizilgen zertteý taqyrybynyń ózegin memleket qurý, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qo­ǵam­dyq-saıası damý, syrtqy saıasat, Qazaq­stannyń bolashaqtaǵy perspektıvalary sııaqty mańyzdy salalar quraıdy, – dedi M.Qasymbekov.

– Elbasynyń kitapta aıtylǵan shyǵar­mashy­lyq-jasampazdyq ıdeıalary men isteri qazaqstandyqtardyń búgingi jáne bola­shaq urpaǵy úshin eshqashan qunyn joǵalt­paıdy. «Jasampazdyq dáýiri» kita­by táýelsiz Qazaqstan tarıhynyń me­mle­ketimiz úshin aıryqsha mańyzdy kezeńi­niń qundy derekkózi retinde ǵalymdar men sarap­shylar qaýymynyń, qalyń jurtshy­lyqtyń zor qyzyǵýshylyǵyn týdyrady dep oılaımyn, – dep túıindedi sózin joba jetekshisi.

Mıchıgan ýnıversıtetiniń professory, Eýropa, Reseı, Eýrazııa zertteýleri ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Tımýr Kojaoglý bylaı dedi:

– Usynylyp otyrǵan eńbekte N.Á.Nazarbaev negizin qalaǵan Qazaqstannyń strategııalyq damý baǵytynyń aıqyn erek­sheligi bolyp sanalatyn, Elbasy júzege asyr­ǵan ózgeristerdiń qısyndylyǵy, júıe­l­iligi, tutastyǵy, aýqymdylyǵy atap kór­setilgen. Elbasynyń memlekettik ıdeolo­gemasynyń ekonomıkalyq damý domı­­nant­tylyǵy, jańǵyrýlardyń evolıý­sııa­lyq sıpaty, ekonomıkalyq jáne saıası refor­malardyń júıeli úndestigi, pragma­tızm men syrtqy saıasattaǵy kópvek­torlylyq, qoǵamdyq sananyń jańǵyrýy sııaqty negizgi qaǵıdattaryna aıryqsha kóńil bólingen.

О́tken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń ba­syn­daǵy naqty jaǵdaı burynǵy Odaqtyń bar­lyq respýblıkasyn aýyr qıyndyqqa ushyratty.

Qazaqstan úshin «ýaqyttyń syn-talabyn jiti sezinip, respýblıkada jáne syrtta bolyp jatqan qoǵamdyq-saıası úderister sıpatyna durys baǵa bere alatyn jańa býynnyń kóshbasshysy aýadaı qajet boldy», dedi sóıleýshi.

AQSh professorynyń pikirin­she, oryn alǵan jappaı daǵdarystyń qıyn túıinin batyl sheshýdiń qajettigi aıqyn kórinip turdy. «Memleketti jańǵyrtý, egemendikti naqty is júzine asyrý, túbirimen ózgerip ketken geosaıası jaǵdaılar kezindegi eldiń laıyqty ornyn aıqyndaý» sııaqty kún tártibindegi mindetter shynymen asa aýqymdy edi.

– «Jasampazdyq dáýiri» kitabynyń ózin­dik ereksheligi – Qazaqstan Respýblıka­sy­­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazar­baevtyń saıası fılosofııasy men mem­le­kettik strategııasyn tarıhı-saıası retro­spektıva arqyly sheber astastyra alýy. Av­torlar Elbasynyń eldi tanytý jolyn­­daǵy memlekettik jáne qoǵamdyq kóp­qyr­ly qyzmetiniń negizgi qyrlaryn júıeli qara­styrǵan. Basylymnyń zertteý­shilik jáne dúnıetanymdyq turǵysyndaǵy mańyzdylyǵy, mine, osynda, – dep túıindedi sózin T.Kojaoglý.

Eýrazııa jazýshylary odaǵynyń tóraǵasy Iakýb О́meroglý óz baıandamasynda «Nazarbaev fenomeniniń» taldanǵan erekshelikterine toqtaldy.

– Kitapta Elbasy fenomeniniń mańyz­dy sıpattamalary men qyrlaryn aıshyq­tap kórsetetin argýment-ýájdemeler kel­ti­rilgen. Meni N.Á.Nazarbaevtyń prag­ma­tıkasy men logıkasynyń qýaty tań­ǵal­dyrady. Álemdik tájirıbede berik ornyqqan Nursultan Nazarbaev fenomeni kitap mazmunynyń búkil ón boıynan kórinis taýyp otyrady. Túrli minberlerden san ret aıtylǵan «táýelsiz Qazaqstannyń negi­zin qalaýshy, dana strateg, uly reforma­tor, qazirgi zamannyń kórnekti saıası kóshbas­shysy» degen saıası sıpattamalar – Elbasy qaı­rat­kerliginiń kópqyrlylyǵy men belsen­diliginiń aıqyn dáleli, – dedi baıandamashy.

– Usynylyp otyrǵan taldaý, – dep sabaqtady sózin túrik sarapshysy, – shyn máninde, árdaıym «júıeli de aýqymdy oılaı otyryp, ýaqyt kókjıeginiń arǵy jaǵyna kóz salýǵa umtylǵan, oqıǵalar men úderister barysynan tutas jyldar men onjyldyqtarǵa alǵa ozyp ketýge tyrys­qan» Elbasynyń saıası ustanymynyń organıkasyn naqty kórsetedi.

Basqosýdaǵy sózdi jalǵastyrǵan Ázer­b­aı­­jan Mıllı Medjlısiniń depýta­ty, pro­­fessor Elman Nasırov:

– Qazaqstan men Ázerbaıjan – tamyry, túbi bir, tarıhy ortaq, búgini de uqsas túrki memleketteri. Eki eldiń tarıhy dástúr sabaqtastyǵy, toleranttylyq pen álemge ashyqtyq turǵysynan da, Kaspıı jaǵalaýyna qatysty múddeleriniń ortaqtyǵy men tyǵyz ekonomıkalyq baılanysy jaǵynan da kóbinese úndesip jatady, – dedi.

Dıplomatııalyq qatynas ornatqan kezden beri Qazaqstan men Ázerbaıjan egemendiktiń nyǵaıýynyń, aýyr daǵdarys jaǵdaıyndaǵy ótpeli kezeńniń kúrdeli tustarynan abyroımen óte alǵanyna toqtalǵan spıker qazirgi tańda yntymaq­tastyqtyń strategııalyq sıpat alyp, ornyqty damyp kele jatqanyn aıtty.

Bul rette E.Nasırov kitapta Kaspıı jaǵa­laýyna qatysty yntymaqtastyq máse­leleri, Elbasynyń ıntegrasııalyq ıdeıa­lary shynaıy kórinis tapqanyn atap ótti. Ol sondaı-aq túrki ıntegrasııasy máse­lelerine erekshe toqtalyp, Nursultan Nazarbaev túrki birligi salasynyń kórnekti ıdeologiniń biri ekenin aıtty.

– Túrkishildikke degen ózge kózqaras­tar­dan Nursultan Nazarbaevty erekshe­lendirip turatyn negizgi sıpat – sezimge berilý men popýlızmnen alys, Túrki áleminiń ıntegrasııasy arqyly ortaq paıda men jete oılastyrylǵan baıypty ustanymǵa negizdelgen aıqyn strate­gııa­nyń ázirlenýi.

Bir sózben aıtqanda, Nursultan Nazarbaev – bir ózi bir dáýirdiń beınesindeı adam. Osy eki komponent bul kitapta minsiz, úılesimdi qabystyrylǵan. Túrki áleminiń ókili bolyp sanalatyn bárimizdiń Elbasy kóshbasshylyǵy fenomeninen úırenerimiz kóp, maqtan tutarymyz mol, – dep qorytty óz sózin Ázerbaıjan sarapshysy.

Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aleksandr Sıdorovıch óz sózinde bylaı dedi:

– N.Á.Nazarbaev dáýiri – jasampazdyq dáýiri. Ol – bul sózdiń keń ári eń tereń maǵynasyndaǵy jasampazdyq. Elbasynyń basshylyǵymen memleket qurý isindegi, ekonomıkadaǵy, demokratııalyq qaǵıdalar negizinde saıası damýdaǵy, ekonomıka­nyń áleýmettik baǵytyndaǵy jetistik­teri álemge keń tanylǵan táýelsiz Qazaqstan memleketi bekem ornyǵyp, damyp keledi. N.Á.Nazarbaevtyń kóptegen halyqaralyq bastamasy halyqaralyq uıymdardyń, óńirlik ıntegrasııalyq birlestikterdiń qurylýy, beıbit bastamalardyń oryndalýy, ózara senim sharalarynyń qabyldanýy arqyly naqty júzege asty.

«Postkeńestik keńistiktegi túbirli ózgeris­­ter­diń qıyn kezeńinde memlekettiń basynda turǵan Nursultan Ábishuly eńse kótertpesteı aýyrtpalyqtarǵa qaramastan, basty murat – memleketti qurý mindetin oryn­daǵanyn» aıtqan spıker «onyń qyz­meti – halyqtyń taǵdyrynan bólek emes, keri­sin­she jurttyń damý jolyndaǵy talap-sura­nysynyń, óz róli men qundylyqtaryn sezinýiniń kórinisi» ekenin atap ótti.

Elbasynyń Máskeý ýnıversıtetinde sóılegen sózin eske alǵan Aleksandr Vladı­mırovıch «Eýrazııa odaǵyn qurý ıdeıa­sy Eýrazııa keńistigindegi elder halqy­nyń muń-muqtajyn tap basyp, jańa qaǵı­dattar boıynsha birlesýge degen úmitin jańǵyrtqanyn» aıtty.

– Keńes Odaǵy kúı­regennen keıingi kezeńde ortaǵa tastalǵan bul kútpegen usynys-úndeý eń áýeli táýel­sizdik ıdeıasyna qaıshy sııaqty kórinip, jas memleketter tarapynan túsinbeý­shilik týdyrǵany da ras, alaıda tarıh Elba­sy­nyń tikeleı atsalysýymen Eýrazııa ekono­mıkalyq odaǵyn qurý arqyly ár memleket úshin, sonyń ishinde Qazaqstan úshin de óz táýelsizdigin saqtaý jáne nyǵaıtýmen birge jańa múmkindikterge jol ashylǵanyn kórsetip berdi, – dedi baıandamashy.

О́zgeris jasaý mindetin oryndaý baǵytyn­daǵy ustanymnyń biregeıligin N.Á.Nazarbaevtyń basqa da sheshimderinen kórýge bolatynyn aıtqan spıker sondaı-aq HHI ǵasyrda eldiń jańa astanasynyń boı kóterýi fenomenin atap ótti. N.Á.Nazar­baevtyń tabys strategııasy óz halqynyń tarıhyna jáne el ishinde de, memleketaralyq qarym-qatynasta da qunyn joımaıtyn dostyq, yntymaqtastyq, ózara túsinistik sııaqty baǵa jetpes qundylyqtarǵa negiz­delgeni aıtyldy.

Qyrǵyzstandyq professor, túr­kolog, tarıh ǵy­lym­darynyń doktory Qadyraly Qońqabaev jaryq kórip otyr­­ǵan «Jasampazdyq dáýiri» kitaby Qazaq­­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezı­­denti – Elbasy Nursultan Nazarbaev feno­­meni zerttelgen eńbekter qatarynan laıyq­­ty oryn alatynyna senimdi ekenin aıtty.

Spıker óz sózinde Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev fenomeniniń syrtqy saıasattaǵy qyryna toqtalyp ótti.

– Tarıhı tulǵanyń strategııasy jas mem­­­lekettiń qalyptasýy men ári qaraı damýy barysynda aldyna qoıǵan bar­lyq bas­ty maq­satyna tabysty qol jet­kizýin qam­tamasyz etti. Osy ýaqyt ishin­de syrt­­qy saıasatta jasalǵan barlyq qolaı­ly jaǵ­daılar álemdegi kólemi jónin­en toǵy­zyn­shy eldiń egemendigin, qaýipsizdigin jáne aýmaqtyq tutastyǵyn aıtarlyqtaı ny­ǵaı­týǵa múmkindik berdi. Sondaı-aq baı má­de­nı-gýmanıtarlyq jylnamany ashyp kór­­setý, Uly dala elin jańǵyrtý jáne kór­­shi­les memlekettermen ózara tıimdi baı­lanys ornatý barysynda halyqaralyq ynty­maqtastyq aıryqsha ról atqardy, – dedi ol.

Sondaı-aq Qazaqstannyń jáne onyń Tuńǵysh Prezıdentiniń ıadrolyq qarýdan, ıadrolyq synaqtar ótkizýden bas tartýǵa negizdelgen, eldi ıadrolyq qarýsyz álem qalyptastyrý jolyndaǵy qozǵalystyń alǵy shebine alyp shyqqan qaýipsizdik máselelerine degen jahandyq ustanymyna kitap avtorlary tarapynan jan-jaqty taldaý jasalǵanyn aıtty.

 Elbasynyń beıbitshilik baǵytyndaǵy basta­malary respýblıkany álemdik din­der men kon­fessııalar ókilderiniń ashyq dıa­lo­giniń, bitimgershilik úderis­terin talqylaýdyń tıimdi alańyna, Eýra­zııa ekonomıkalyq keńistigindegi mega­óńirlik ıntegrasııalyq úrdister Orta­lyq Azııa el­deri men túrkitildes memleket­ter ynty­maq­tastyǵy múddesin ózara jaqyn­dastyrý generatoryna aınaldyr­ǵanyn atap ótti.

– Nursultan Nazarbaevtyń halyqara­lyq arenadaǵy asa belsendi, kópvektorly jáne beıbitsúıgish saıasaty Qazaqstan Respýblı­kasynyń Birikken Ulttar Uıymyna múshe, meılinshe bedeldi, salmaqty jáne jaýapty elderdiń qatarynan óziniń laıyqty ornyn alýyna septigin tıgizdi, – dep aıaqtady sózin Q.Qońqabaev.

Onlaın-tanystyrylymda odan keıin sóz alǵan ǵalymdar men sarapshylar kóterilgen máselelerdegi oıshyldyq bastaýlarynyń qýattylyǵyn, taldaýlardyń júıeliligi men naqtylyǵyn, faktologııalyq turǵydan baı da mazmundy ekenin, stılıstıka jaǵynan san alýandyǵyn atap ótti. Olardyń ortaq pikirinshe, baıandalý mánerinde kezek almasyp oty­ratyn ótkirlik pen fılosofııalyq sıpat kitaptyń zııatkerlik deńgeıin bıik­tetip, oqyrmandy udaıy shıryqqan kóńil kúıde ustap otyratyny bul eńbektiń tabysty, oqylymdy bolaryna esh kúmán qaldyrmaıdy.

Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory, akademık Zarema Sháýkenova bylaı dedi:

– Elbasynyń otyz jylǵa jýyq ýaqyt dana basshylyǵy kezinde Qazaqstan úlken bıikterdi baǵyndyryp, shyn máninde álemdegi bedeldi memleketke – Ortalyq Azııa kóshbasshysyna aınaldy. Sondyqtan «Jasampazdyq dáýiri» ujymdyq mono­grafııa­synyń jaryq kórýi – der kezinde iske asqan mańyzdy oqıǵa.

Osy jyldar ishinde el damýynyń mem­le­kettik táýelsizdik alýy, aýqymdy jań­ǵy­rýdyń júzege asyrylýy men qoǵam ómiri­niń barlyq salasynyń reformalanýy, ornyqty bılik qurylymynyń qalyptasýy tárizdi eleýli belesteri artta qaldy. Beı­bit­súıgish syrtqy saıasat pen Tuńǵysh Prezı­denttiń halyqaralyq bastamalary barshanyń qoldaýyna ıe boldy. Elbasynyń josparly isi men kúsh-jigeri arqasynda Qazaqstannyń barlyq etnosy men konfessııa ókilderiniń arasyndaǵy tatýlyq, dostyq, birlik pen kelisim memleketimiz tabysynyń mańyzdy faktorynyń birine aınaldy, – dedi Zarema Káýkenqyzy.

– Elbasynyń ishki saıasatty iske asyrý baǵy­tynda jete oılastyrylǵan prag­ma­tı­ka­lyq qadamdary egemendiktiń qalyp­tasýy­nyń kúrdeli kezeńderinde qoǵam­dyq qury­lystyń bir túrinen múlde ózge ekin­shisine kóshýdiń qıyn belesinen eshqan­daı katak­lızm, silkinis, azamattyq teketires­tersiz ótýge múmkindik týǵyzdy, – dedi Z.Sháýkenova.

Onyń pikirinshe, avtorlar ujymy «Tuńǵysh Prezıdenttiń basshylyǵymen osy jyldary elde jańa saıası model qalyptasqanyn aıshyqtap kórsete alǵan».

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, akademık Erlan Sydyqov basylymnyń negizgi konteksine toqtala kele, onyń basty qundylyqtaryn atap ótti:

– Birinshiden, Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń tatýlyqty, kelisimdi, órkendeý men adamı qundylyqtarǵa degen iltıpatty qarym-qatynasty saqtaý ıdeıasyna adal­dyǵy, «bul kezeńniń eń utymdy da dál sıpat­tamasy – «Jasampazdyq dáýiri» obraz-metaforasy».

Ekinshiden, kitaptyń mereıtoı jylynda shy­ǵyp otyrǵany: bıyl táýelsizdigimizdiń jáne onyń kóshin bastaýshy – Elbasy Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaevtyń mereıli belesi.

Úshinshiden, jas memleketimizde bolyp ótken oqıǵalardyń barlyǵynyń bel ortasynda turǵan, aldymen kez kelgen ahýaldy boljap-jobalap, artynan óziniń kózdegenine is júzinde qol jetkize alǵan eń bilikti ári quzyretti sarapshy Nursultan Ábishuly Nazarbaev tulǵasynyń jáne onyń dáýiriniń sınhrondy baıandalýy.

Tórtinshiden, bul basylymnyń órken­de­gen Qazaqstandy quryp, damytyp, onda ómir súretin, eńbek etetin barsha qazaqstandyqtarǵa, ásirese jastarǵa – stýdentterge, mektep oqýshylaryna – táýel­sizdik alǵan Qazaqstanda týyp-ósken, 1986 jyldan bergi tarıhı kezeńniń kóptegen tarıhı ózgeristeriniń qyr-syryn bile bermeıtin urpaqqa arnalǵandyǵy.

Akademık E.Sydyqovtyń pikirinshe, Qazaqstan tarıhynyń resmı oqýlyqtarynda kezdespeıtin, qaltarysta qalǵan kóptegen jaıttyń jazylǵany basylymnyń basty ereksheligi bolyp sanalady.

Besinshiden, el taǵdyry úshin zor jaýap­kershilik júktelip, bılik tizgini berilgen Elbasynyń rýhanı jaǵynan jáne tikeleı óz ómiri turǵysynan kitapta aıtylǵannyń bárine tikeleı qatystylyǵy kórinis taýyp, onyń basynan ótkergen kúrdeli sezim­deri­niń keıbir sátteri bederli túrde berilgeni.

Sońǵysy – avtorlar ujymy júıelep, oqyrmanǵa usynǵan tarıhı-saıası, áleý­mettik-ekonomıkalyq derekkóz retindegi jobanyń baǵa jetpes mańyzy.

Konstıtýsııalyq keńestiń buryn­ǵ­y tór­aǵasy, professor Igor Ivano­vıch Rogov konstıtýsııalyq qury­lys­tyń tarıhyn, 1993, 1995 jyldardaǵy Kons­tıtýsııanyń ázirlenip, qabyldanýy úde­risterin jarııalap-kórsetý máselelerine egjeı-tegjeıli toqtaldy.

– Artta qalǵan aýqymdy joldyń, alyn­ǵan asýlardyń bıigi turǵysynan búgin bizge sol belesterdi táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasýy men damýynda baǵa jetpes ról atqarǵan Nursultan Nazarbaevtyń jeke tulǵasy arqyly tereń baıyptap, baǵa berý jáne júıeleý – aıryqsha mańyzdy. Osy oraıda Elbasy Keńsesiniń basshysy, saıası ǵylymdar doktory, professor M.Qasymbekovtiń basshylyǵymen bul ujymdyq monografııanyń jaryqqa shyǵýy – asa eleýli oqıǵa, – dedi ol.

– Eldiń Ata zańy – Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti bastamashy bolǵan, uzaq jyldyq ujymdyq eńbektiń nátıjesi. Kitapta táýelsiz, ekonomıkasy damyǵan, álemdik qoǵamdastyqqa kirikken memleket qurý jolyndaǵy bizdiń ilgeri basqan jolymyzdy reglamentteıtin negizgi qujat retindegi Konstıtýsııanyń qalyptasý úderisteri óte aıshyqty kórsetilgen.

1993 jylǵy Konstıtýsııanyń jáne qoldanystaǵy qazirgi Konstıtýsııanyń jobasyn ázirleý isiniń basynda únemi Elbasy turdy. Bul rette, kórip otyrǵanymyzdaı, ol tek jumysqa jetekshilik jasap qana qoıǵan joq, Konstıtýsııa ázirleýdiń halyqaralyq tájirıbesin shuqshııa zerttep, Konstıtýsııa mátinimen tikeleı ózi de jumys istedi, – dep jalǵastyrdy Igor Ivanovıch.

Sóz sóıleýshiniń pikirinshe, avtorlar konstıtýsııalyq qundylyqtardy qalyptastyrý úderisine óte saýatty túrde taldaý jasaǵan. Atalǵan iske Konstıtýsııa áleýetiniń jan-jaqty júzege asyrylýyn qamtamasyz etý jónindegi Elbasynyń qatań nusqaýy septigin tıgizdi.

– N.Á.Nazarbaevtyń: «Konstıtýsııa men zańdardy múltiksiz oryndaǵanda ǵana memleket táýelsizdigi myzǵymaıdy», degen sózi Tuńǵysh Prezıdenttiń strategııalyq baǵytynyń árqashanǵy aınymas aqıqaty boldy,– dedi spıker.

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory Erjan Saltybaev bylaı dedi:

– Bul – asa mańyzdy másele jónindegi, bas keıipkeri Elbasy men oǵan shynaıy senim artqan Qazaqstan halqy birlese, aýyr izdenis, qajymas eńbek arqyly atalǵan dáýirdi somdaǵany týraly kitap. Avtorlar Tuńǵysh Prezıdenttiń qyzmeti arqyly eldiń qazirgi kelbeti onyń kóshbasshylyq sheshimimen qalaı qalyptasqanyn kórsete alǵan. Áńgime tek ulttyq memlekettiliktiń jańǵyrýy men qýatty ınstıtýttardyń qurylýy týraly ǵana emes, sonymen birge kúrdeli geosaıa­sı jaǵdaıdaǵy biregeı syrtqy saıasat strategııasynyń qalyptasýy jóninde de bolyp otyr. Qazaqstanǵa álemdik arenadan laıyqty ornyn alýyna múmkindik týǵyzǵan kóshbasshynyń strategııalyq ustanymynyń mańyzdylyǵy Elbasynyń halyqaralyq bastamalarynyń mysaly arqyly kórsetilgen.

Sarapshynyń pikirinshe, avtorlar Elbasy aıqyndaǵan «damýdyń qazaqstandyq jolyna» tereń taldaý jasaǵan, atalǵan jol bolashaq urpaq úshin tek mura ǵana emes, eldiń aldaǵy ondaǵan jyldaǵy ornyqty órkendeýiniń berik negizi bola bermek.

Is-sharaǵa qatysýshylar «Jasampazdyq dáýiri» kitaby kóptegen ǵylymı zertteý men kórkem shyǵarma úshin derek alynyp, silteme jasalatyn baǵa jetpes mol faktologııa, zertteýshilik málimet kózi ekenin biraýyzdan quptasty. Kitap óz oqýshysyn taýyp, «Nazarbaev fenomeni» degen uǵymnyń, Elbasy qyzmetiniń tarıhı reformatorlyq aýqymynyń jáne «damýdyń qazaqstandyq jolynyń» jete túsinilýine jol ashady. Sarapshylar bul kitap oqyrman kitaphanasynan laıyqty ornyn alaryna senim bildirdi.

Onlaın-tanystyrylym kitap sońyn­daǵy myna sózdermen túıindeldi: «Keıingi urpaqqa Elbasy Ortalyq Azııa kóshin bastaǵan tabysty, qalyptasqan memleketti – búkil álemge syıly, qýatty ekonomıkasy men múmkindigi teń ashyq qoǵamy bar eldi muraǵa qaldyrdy. Memleketimizdiń ke­le­si damý kezeńderi úshin ıdeıalyq irge­tas bola alatyn onyń zııatkerlik baı jádi­geri­niń mańyzyna baǵa jetpeıdi. Nursultan Nazarbaev – ýaqyttan ozyp ketken, Qazaq­stannyń bolashaq urpaǵy úshin oı-tol­ǵam­dary men is-áreketi eshqashan qunyn joǵalt­paıtyn jahandyq deńgeıdegi asa kórnekti memleket qaıratkeri».

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda bir kúnde 2 adam sýǵa batty

Aımaqtar • Búgin, 19:10

Atyraýda óńirlik jedel shtab quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:20

Dorbalasa dári tapshylyǵy joıylmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 16:07

COVID-19: Hattamaǵa ózgeris qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 09:25

Uqsas jańalyqtar