Qoǵam • 30 Maýsym, 2020

Dilgir men bilgir

71 ret kórsetildi

Keshe uıaly telefonymyzǵa áldebir sport ǵımaratyna kereýetterdi qaptatyp qoıyp jatqan beınetaspa kelip tústi. Zer salsaq, Covid-19-ǵa qarsy stasıonarlyq aýrýhana daıyndap jatqan kórinedi. Durys sheshim eken destik. Bastapqyda bul О́skemen qalasyndaǵy O.Rypakova atyndaǵy jeńil atletıka maneji eken desti.

Alaıda sálden soń Shyǵys Qazaqstan oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy atalǵan beınetaspanyń elimizdiń sport keshenderiniń birinde túsirilgenin, óńirdegi sport keshenderi men qurylymdarynda 27 maýsymǵa deıin sportshylarǵa arnalǵan jattyǵý barysy júrgizilgenin, karantınge baılanysty onyń toqtatylǵanyn, atalǵan jazbanyń óńirge qatysy joqtyǵyn jetkizgen habarlamany taratty. Mine, bir teris aqparattyń ózi adamnyń sanasyn san saqqa júgirtip, úreı týdyrady. Al álemdi ábigerge salǵan indet bastalǵaly dúrbeleńge toly dúnıe tipti dúrligip ketti. Aqparat seldeı aǵyp, adamzattyń kóńilin alaı-túleı etti. Dilgir bárin bilgir qyldy. Qazir osy indetten emdelý jolynyń alýan túrli jolyn nusqaǵan beınejazbalar árkimniń uıaly telefonynan tabylady. Onyń qaısysy ras, qaısysy jalǵan ekenin bilip bolmaıdy. Tipti kádege asar aqparat bolǵannyń ózinde ár eldiń klımaty men adam aǵzasynyń ereksheligi umyt qaldy. Jalqy dúnıeni jalpyǵa tańýǵa bolmaıdy ǵoı.

Keshe ǵana atap ótken elimizdegi buqaralyq aqparat qyzmetkerleriniń merekesinde jıi aıtylǵan jańa termın – ınfodemııa. Bul epıdemııa kezinde aqparattyq keńistikte oryn alǵan ártúrli alypqashpaǵa, uzynqulaqqa, sy­bys pen sypsyńǵa, úreıdi údetýge úles qos­qan jalǵan sózge japsyrylǵan jańa ataý. «Infodemııa» termıni eń alǵash bıyl­ǵy 2 aqpanda Dúnıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń esebinde qoldanyldy. Korona­vırýs pandemııasy kezindegi tolqyn-tolqyn aqparattyń tasqyny arnasyna syımaı, laqyldap aqtarylǵanda shynaıylyǵynan kóz jazyp qalǵanymyzdy jasyrmaımyz. Álbette, qarańǵynyń kózi joq. «Buldyr bilgen búldirer» dep beker aıtpasa kerek. Qazir jahannyń aýyzy dýaly, sózi ýáli sarapshylarynyń ózi pandemııadan góri ınfodemııanyń zardaby zor ekenin aıtyp dabyl qaǵýda. Búgingi aqparattyń san túrli kózi bar ýaqyttyń ózinde bilgenge – toǵyz, bilmegenge – toqsan toǵyz bolarlyq ahýal qalyptasyp otyr. Sirá, áleýmettik jeliniń áseri. О́ıtkeni ár adam aqparat tarata alatyn múmkindikke ıe. Al onyń ras-ótirigi tasada qalǵan soń, tasyrqaǵan taǵasyz attaı jazyq jerde súrinetinimizdi túsinýge de bolar. Bul kóleńkeli kóriniste BAQ ta atsalyspaı qalǵan joq. Baıybyna barmaı barmaǵyn shaınap qalǵan áriptesterimiz de boldy.

«Bilmegen ý isher» deıdi. Búgingi qalyp – osy. Áıtpese órkenıetti elderdiń ózinde ótiriktiń quıryǵy bir-aq tutam ekenin bilmeı qalǵan joq pa?! Aıtalyq, Eýropa elderinde 5G antennasy qurylǵysyn qıratqandar týraly ne deýge bolady? Bıll Geıts bastaǵan álem­niń alpaýyttary kúlli adamzatty «chıpten­dire­di-mys» degen jel sóz jeldeı eskeni son­sha­lyq, onyń ártúrli nusqalary paıda bol­dy. Áldekimder Covid-19-ǵa qarsy test tapsy­rý kezinde «chıp» salatynyn aıtsa, taǵy biri ony ekpemen engizetinin, al basqalary vırýs­tyń shtamyn salatynyn, endi bir top ony ushaqpen shashatynyn aıtyp tańǵaldyrǵany bar. Adamnyń qııaly men kúdigi osynshalyqty ushqyr bolar ma...

Aqparattyq epıdemııanyń aıasyndaǵy ańyz-ápsanalar adamdardyń arasynda ksenofobııa men rasızmdi týdyrady. Alarmızmge boı aldyrsaq, adamdyǵymyz qaıda? Aqyl-oıdy sandyqqa salyp qoıǵanymyz ba? Tipti indetti indete taratyp otyrǵan DDU-nyń ózi degen kiná taǵyldy, bul paıda tabýǵa taptyrmas qural-mys. Konspırologııaǵa boı aldyrǵandar Covid-19 adamzattyń kóbeıýine qarsy oılap tabylǵan amal ıakı bıologııalyq soǵystyń jańa qarýy desti. Mundaı aqparattar adamdardyń sana-sezimine syzat, senimine selkeý túsiredi. Qoǵamdaǵy qolaıly ornyn qoıyrtpaq sóz arqyly jasaǵysy keletinderge jol berilmeýi qajet. Bul rette resmı derek kózi retinde barlyq atqarýshy organdar men vedomstvolardyń aqparatqa ashyq ári jedel ún qatýy mańyzdy. Qalaı bolǵanda da ınfodemııadan zardap shekpeý úshin kommýnıkasııanyń barynsha ıkemdi, oralymdy bolǵany áýeli qoǵamǵa paıdaly bolar edi. Máselen, sońǵy aıda tumaý órship tur. Munyń koronavırýspen qanshalyqty baılanysy baryn, qaýiptiligin saralap aıtar ózimizdiń «Komarovskıılerimiz» shyqpaı turǵany janǵa batady. Osy indet joq deýshiler de boldy, osy kúni aýyryp turǵandardy kórip qana kúdigi seıilgender karantın sharalarynyń saqtalmaýyna úles qosqanyn ańdamaı qaldy.

Qysqasy, qýatty qoǵam sózi shynaıy elde qurylady. Jel sóz ben shyn sózdiń arasyn ajyrata bilgen abzal. Ásirese qazirgideı qıyn da kúrdeli kezeńde.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar