Dıqannyń muńy
Arnaıy biliktiligi bar jumysshy mamandar tapshylyǵyn, ásirese, egin sharýashylyǵymen aınalysatyn seriktestikter qatty sezinip otyr. Bıyl kóktemgi egis bastalǵanda saıt pen jergilikti telearnalardyń júgirtpe jarnamalarynda «Kombaınshy, mehanızator, dánekerleýshi, aspaz kerek. Jalaqysy – joǵary» degen habarlandyrý tolyp ketti. Mundaı habarlandyrýlar jaz maýsymynda sál saıabyrsyǵanymen, kúzgi oraq bastalar tusta qaıta órshıdi.
Dıqandar muny búginde alpystyń ar jaq-ber jaǵyna kelip qalǵan burynǵy aǵa býyn mehanızator, kombaınshylardyń kóbi zeınetkerlikke shyǵyp, attan túse bastaǵan soń týyndap otyrǵan jaǵdaı dep túsindiredi. Al keshe ǵana kolledj bitirgen jas maman aýyldyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵysy kelmeıdi. Oblysta aýyl sharýashylyǵyna traktorshy, kombaınshy, tokar, dánekerleýshi maman daıarlaıtyn 16 lıseı, 20 shaqty kolledj jumys isteıdi. Biraq bul bilim oshaqtarynyń shákirtteri oqýyn támamdaǵan soń, aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn seriktestikten góri qalalyq kásiporyndarǵa jumysqa turýdy qalap turady. Iаǵnı qazirgi jastar aýyl sharýashylyǵyna qajet jumysshy mamandyqtarǵa, múmkindiginshe, barmaýǵa tyrysady. Jumys berýshi men jumys kúshiniń murat-múddesi bir arnada toǵyspaǵan soń, seriktestikterdiń kóbi negizgi jumysshy maman kúshin tek naýqan kezinde ǵana jaldaýǵa májbúr.
– Mehanızatorlarymnyń deni qartaıdy. Olar ári ketkende 4-5 jyl jumys isteıdi. Odan keıin ne bolatynyn boljaý qıyn. Qazir kóp seriktestikterde jaqsy tehnıka bar, biraq ony kútip, baptap júrgizetin mehanızator joq. Aýylǵa jastar kelmeı jatyr. Qazirgi mehanızator eńbek naryǵynda ózine suranys joǵary ekenin jaqsy biletindikten, kez kelgen ýaqytta jumysyn tastap ketýden taıynbaıdy. Kóktemgi egin, kúzgi dán oraǵy bolsyn, oǵan báribir.
Egin óziniki bolmaǵan soń, ol alqapqa shyqqan traktor sál toqtap qalsa, sharýashylyqqa qyrýar shyǵyn keletinin oılamaıdy da. Jumys berýshimen arada sál kıkiljiń týsa, qolyn bir silteıdi de, ketip qalady. Munyń kesiri búkil sharýashylyqqa tıedi. О́ıtkeni naýqan qaınap turǵan shaqta ár mınýt altynnan qymbat. Máselen, mehanızator ketip qalyp, júrip turǵan eki K-700 toqtap qaldy delik. Jer ıesi basqa mehanızator izdep tapqansha kem degende bir apta ýaqyt ketedi. Naýqan bir apta keshikti degenshe, mıllıondaǵan qarjy jelge ushty deı berińiz: egin shyǵymy eki-úsh ese tómendeıdi. Jańa mehanızator jetkenshe, topyraq ylǵalynan aıyrylyp, merzim ótip ketedi de, ekken dán de, etken eńbek te zaıa ketedi.
– Qazirgi jumysshylardyń moraldyq deńgeıi men óz isine degen jaýapkershiligi óte tómen dárejede. Biz dál qazirgi jaǵdaıda jumys sapasyna eshqandaı talap qoıa almaı otyrmyz. Tehnıkany kútip júrgizýdi, onyń syr berip turǵan tusyn aldyn ala ańǵaryp, der kezinde qajet bólshegin aýystyrýdy talap etpek túgili, bul týraly sóz qozǵaý múmkin emes. Osy kóktemgi naýqanda bir mehanızatordyń kemshiligin kórsetip, qatań talap qoıdym. Jeke basyn qorlaıtyndaı eshteńe aıtqan joqpyn. Álgi kisi birden jumys istemeımin dedi de, qolyn jýyp, sózge qulaq aspastan tartyp otyrdy, – dedi aty-jónin atamaýdy suraǵan orta sharýa.
– Kóp sharýashylyqtarda mehanızator ári ketkende tórt-aq aı jumys isteıdi. Qalǵan segiz aı jumyssyz, jalaqysyz úıinde otyryp qalady. Amaly qalmaǵan soń, qalaǵa ketpeı qaıtedi. Sondyqtan eginshilik pen mal sharýashylyǵyn qatar damytý kerek. Sonda jumys ta, jumysshy da bolady. Mysaly, bizdiń agrofırmada maman tapshylyǵy joq. Jumysshylar 10 aı boıy jumys isteıdi. Kóktemde egin bastalady, eginnen soń shópke shyǵyp, mal azyǵyn daıyndaıdy. Odan soń oraq, ol bitken soń jer jyrtyp, tuqym tazartady. Qysta birazy malǵa shyǵady, jol tazartady, qalǵany jyly jerde tehnıka jóndeýge kóshedi. Turaqty alyp turatyn jaqsy jalaqysy, toqsan saıyn beriletin syıaqysy bar. Sondyqtan sharýashylyqta mehanızator da, kombaınshy da jetkilikti, – deıdi ataqty dıqan Saıran Buqanov.
Sarapshy pikiri
Aýyl sharýashylyǵynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri, ǵylym kandıdaty Elýbaı Amanjolovtyń aıtýynsha, eń bastysy, aýyl halqy jumysqa úırenbeı, sol mańaıdaǵy eginshilik alǵa baspaıdy.
– Bizdegi eginin oryp alyp shetelge demalýǵa ketetinder jergilikti jerden jumys kúshi tabylmasa, basqa oblystardan 40-50 adamdy jaldap alyp keledi. Munymen másele sheshilmeıdi. Jaqsy mehanızatordy aýylda ustaý úshin oǵan qystygúni de jumys taýyp berip, jaǵdaıyn jasap otyrý qajet. О́ıtkeni naýqan aıaqtalǵan soń, olar alty aı qys jumyssyz qalady. Osylaısha, jazda 200-300 myń teńge tapqan mehanızator qysta aılyqsyz qalyp, qalaǵa ketýge májbúr bolady. Qazir irgeli sharýashylyǵy bar azamattar osyndaı jumysshylar ketip qalmaýy úshin aqsha tólep otyr. Bul óte durys. О́ıtkeni adam bir jerden ekinshi jerge júre bermeýi kerek. Bir aýylǵa baýyr basyp, sol jerdiń qamyn oılap, sol jerdi gúldendirýge umtylýy kerek. Jeri, qarjysy barlar jeri joqtarǵa qamqorlyq jasap, solarǵa jumys taýyp berýdi oılaýy kerek. Qazir aýyl halqyna mal ustaý qıyn bolyp otyr. Kezinde jer saýdaǵa túskende, jaıylymnyń bári ketti. Jaıylym daýynyń artynda bútin aýyldyń taǵdyry tur. Ol úshin sottasyp jatqandar kóp. Aýyldan shalǵaı jerdegi kól jaǵasynda, egin shyqpaıtyn jerlerde jaıylym bar. Biraq oǵan malyn aıdap óteıin dese, joldyń eni 3-aq metr, eki jaǵy egin. Sonyń bárin jan-jaqty qaıta qaraý kerek. Burynǵy jaıylymdar qaıtarylyp, aýyl ákimine berilgeni jón. Aýyl ákimi retteıtin jumys bul, – deıdi eńbek ardageri.
Mehanızator ne deıdi?
Berik Abdýllın oblys ortalyǵyndaǵy iri saýda ortalyǵynda avtokarmen taýar túsirip, júk tasıdy. Osydan biraz jyl buryn Jitiqara aýdanynda birneshe sharýashylyqta mehanızator bolyp jumys istep kóripti. Traktor tizgindep, kombaın da júrgizgen. О́z aıtýynsha, aldyńǵy qatarly mehanızatorlardyń biri bolypty. Biraq aýylda durys jaǵdaı bolmaǵan soń, qalaǵa qonys aýdarýdy jón sanapty.
– Sharýashylyq basshylary naýqan kezinde ǵana durys aılyq tóleıdi. Qalǵan ýaqytta azyn-aýlaq aqshany qanaǵat etýge týra keledi. Jalaqy turaqty bolmaǵan soń, aýylda ómir súrý qıyn. Alty aı qys otyn jaǵý kerek. Aǵash, kómir qymbat. Onyń ústinde, aýyl mektebinde tuńǵyshym oqıtyn joǵary synyp bolmaı qaldy. Osylaısha, bala-shaǵanyń bolashaǵy úshin 2014 jyly qalaǵa kóship keldim. Mundaǵy aılyq turaqty. Balalarym da jaqsy mektepte bilim alyp jatyr. Byltyr Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly baspanaly boldyq. Aýylda turǵanǵa ne jetsin. Biraq azyn-aýlaq jeriń, tehnıkań bolmasa qıyn ǵoı, – dedi B.Abdýllın.
Qostanaı oblysy
