Parlament besinshi sessııasyn aıaqtady

Sessııa barysynda palatalardyń 3 birles­ken otyrysy ótti. Májilistiń 41 jalpy otyrysynda 296 másele qaralsa, Senat 25 jalpy otyrysta 165 másele qarady. Besinshi sessııa kezinde qos palatanyń qaraýynda 161 zań jobasy boldy, onyń 98-i qabyldandy. Búgingi kúni Parlament qabyldaǵan zańdardyń 86-syna Memleket basshysy qol qoıyp, olar zańdy kúshine endi.

Parlament qabyldaǵan «2020-2022 jyl­darǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań memleket saıasatynyń áleýmettik baǵyttylyǵyn tolyq kórsetedi. Áleýmettik salany damytýǵa respýblıkalyq bıýdjet­tiń barlyq shyǵysynyń jalpy kóleminiń 46%-y bólindi.

Sonymen qatar Májilis Tóraǵasy Nur­lan Nyǵmatýlın jalpy otyrys kezindegi talqylaýda ekonomıkalyq ósýdiń basty faktory bólinetin qarajat kólemi men olardy ıgerý emes, tıimdi josparlaý men naqty nátıjelerge qol jetkizý ekenin atap ótti.

Bul máseleni depýtattyq korpýs 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetke túzetýler engizý kezinde, sondaı-aq Úkimet pen Esep komıtetiniń ótken jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepterin qaraý kezinde de kóterdi.

Besinshi sessııa ishinde depýtattar qazaq­standyqtardyń ómirindegi ózekti máselelerdi sheshý úshin zań shyǵarýǵa bastama jasaý boıynsha óziniń konstıtýsııalyq quqyǵyn belsendi paıdalandy.

Osy sessııada depýtattar ózderi bastamashy bolyp, 35 zań jobasyn ázirledi, olardyń 12-si qazirdiń ózinde qabyldanyp, 23-i bo­ıynsha jumys júrgizilip jatyr.

Depýtattar ana men balany qorǵaý, salyq salý, aýdıtorlyq qyzmet, qylmystyq zańnamany jetildirý, otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl, aýyl­dyq eldi mekenderde ınternetke qoljetim­dilikti qamtamasyz etý, bilim berý, ǵylym jáne basqa máseleler boıynsha zańnamalyq túzetýler engizýge de bastamashylyq jasady.

Besinshi sessııa kezeńinde qos palata da áleýmettik saladaǵy zańnamany jetildirý boıynsha aýqymdy jumys atqardy. Parla­ment, eń aldymen «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldady. Jańa zańda pedagog kásibin retteıtin barlyq quqyqtyq nor­malar bar. Atalǵan zań pedagogter men oqýshy­lardyń júktemesin qysqartýdy bekitedi, muǵalimder men mektepke deıingi uıymdar qyzmetkerlerin yntalandyrý úshin mindetine kirmeıtin artyq fýnksııalardan bosatýǵa yqpal etti.

«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeks jobasy qoǵam­da keńinen belsendi ári mazmundy pikir­talas týdyrdy. Sondyqtan Parlamenttiń qos pa­latasynyń depýtattary úkimettik emes uıym­dar, medısına qyzmetkerlerimen, azamattyq qoǵam ókilderimen tyǵyz yntymaqtasa otyryp, ońtaıly nusqa izdeý maqsatynda zań jobasyn muqııat jáne jan-jaqty qarady.

Jańa Kodeks Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyq densaýlyǵyn saqtaý júıesin jaqsartý týraly tapsyrmalaryn eskere otyryp ázirlenip, otandyq densaýlyq saqtaýdy reformalaý tetikteri qamtyldy.

Uly Jeńistiń 75 jyldyǵy qarsańynda Parlament «Ardagerler týraly» zań qabyl­dady, onda ardagerlerimizge jeńildikter men áleýmettik kepildikter belgileıtin quqyqtyq normalar alǵash ret júıelenip, toptastyryldy.

Halyqty áleýmettik qorǵaý salasynda Par­lament depýtattary qabyldaǵan «Min­detti áleýmettik saqtandyrý týraly» zańnyń da mańyzy zor.

О́tken sessııada depýtattyq korpýs jumy­sy­nyń basym baǵyty Memleket basshy­synyń saıası reformalarynyń zańnamalyq negizin qalyptastyrý boldy.

«Qazaqstan Respýblıkasynda beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zań jınalystardy, mıtıngilerdi, demonstrasııalar men sherýlerdi uıymdastyrý men ótkizýdiń qoldanystaǵy ruqsat berý táji­rı­besin habardar etý tájirıbesin túbe­geıli ózgertti. Bul zań «Halyq únine qulaq asa­tyn memleket» tujyrymdamasyna saı keledi.

Depýtattardyń ózderi ázirlegen «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń, parlamenttik oppozısııa máselelerine qatysty zańnyń qabyldanýy elimizde demokratııany nyǵaıtý­daǵy mańyzdy qadam boldy.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın atap ótkendeı, «parlamenttik oppozısııa» uǵymyn zańnamalyq turǵyda bekitý qazaqstandyq parlamentarızm tarıhynda jańa bet ashty. Atap aıtqanda, Májilistegi par­lamenttik oppozısııaǵa komıtetterdiń biriniń tóraǵasy men basqa eki komıtet hat­shy­larynyń laýazymyna, parlamenttik tyńdaý ótkizýge bastamashylyq jasaý, birneshe úkimet saǵatynyń kún tártibin aıqyndaý quqyǵyna, sondaı-aq parlamenttik oppozısııaǵa óz pikirin bildirý úshin keń aýqymdy múmkindikter beretin basqa da normalarǵa kepildik beriledi.

«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa jáne «Saıası partııalar týraly» zańǵa depýtattar engizgen túzetýlerdiń de mańyzy zor. Alǵash ret partııalyq saılaý tizimderinde áıelder men jastar úshin mindetti 30 paıyzdyq kvota engizildi. Budan basqa saıası partııalardy tirkeý úshin kedergi eki esege, ıaǵnı 40 myńnan 20 myń adamǵa deıin azaıady.

Sot júıesin jańǵyrtýdyń berik quqyqtyq bazasyn jasaý, sot sheshimderiniń sapasyn jaqsartý maqsatynda Parlament «Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq-prosestik kodeksine sottar jumysynyń zamanaýı formattaryn engizý, artyq sot rásimderi men shyǵyndaryn qysqartý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldady.

Depýtattar qylmystyq, qylmystyq-prosestik zańnamany jetildirý jáne jeke adam quqyqtarynyń qorǵalýyn kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly zań jobasymen jumys isteı otyryp, esirtki taratý, adam saýdasy, pedofıldik, seksýaldyq zorlyq-zombylyq jáne jeke adamǵa qarsy, ásirese balalarǵa qarsy basqa da aýyr qylmystardyń jazasyn qatańdatýǵa áser etti.

О́tken sessııada Parlament qabyrǵasynda 13 úkimettik saǵat, 5 parlamenttik tyńdaý, 20 dóńgelek ústel, komıtetterdiń 27 kósh­peli otyrysy jáne 2 konferensııa ótti. Par­lamenttik tyńdaýlar agroónerkásiptik keshen­di damytý, Qazaqstannyń sý qaýip­siz­digi, zań shyǵarý prosesin odan ári jetil­dirý sııaqty máselelerge arnaldy.

Sessııa jumysy kezeńinde Parlamenttiń qos palatasynyń depýtattary 308 depýtattyq saýal (onyń 204-in Májilis depýtattary, 104-in Senat depýtattary) joldady. Osy ses­sııa barysynda Parlament depýtattaryna aza­mat­tardan shamamen 9 733 hat kelip tústi, olar qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes qaraldy.

Parlamenttiń qos palatasynyń depýtattary koronavırýstyń taralýyna qarsy is-qımyl jáne tótenshe jaǵdaı kezinde turaqtylyqty qamtamasyz etý jónindegi el basshylyǵynyń tapsyrmalaryn biraýyzdan qoldap, zań shyǵarý qyzmetine barlyq kúsh-jigerin saldy. Jalpy alǵanda, zań shyǵarý jumysynyń qarqyny serpindi bolyp, qabyldanatyn sheshimder jedeldetildi.

Parlament depýtattary elde turaqty­lyqty qamtamasyz etý jónindegi keshendi sharalardy júzege asyrýǵa atsalysa otyryp, ulttyq ekonomıka, aýyl sharýashylyǵyndaǵy egis jumystaryn ýaqtyly júrgizý, halyq­ty áleýmettik qoldaý, densaýlyq saq­taý salasyndaǵy júıeli sharalar, epıde­mııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý, bar­lyq deńgeıdegi bilim berý sapasy sekildi máse­lelerdi erekshe baqylaýǵa aldy.

Aldaǵy altynshy sessııada Parlamenttiń qos palatasynyń depýtattary el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqy­na Joldaýynyń erejelerin iske asyrýdy jalǵastyrady.

Qazirgi ýaqytta Parlament qorjynynda 61 zań jobasy bar. Munda Ekologııalyq kodeks, ózindik ereksheligi bar taýarlardy ba­qy­laý týraly, ósimdik álemi týraly zań­dar na­zarǵa alynady. Sonymen qatar «2021-2023 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıka­lyq bıýdjet týraly», áskerı qyzmet jáne ar­naýly memlekettik organdar qyzmetk­er­leri men áskerı qyzmetshilerdiń turǵyn úı qa­­ty­­nastary máseleleri jónindegi, bılik­tiń aýdan­dyq, qalalyq jáne aýyldyq deńgeı­leri­niń der­bestigi men jaýapkershiligin keńeıtý máse­leleri jónindegi jáne taǵy basqa da zańdardy qabyldaý asa mańyzdy bolmaq.