Kúres • 02 Shilde, 2020

Eń «jas» jáne eń «kári» (Olımpıada chempıondary kimder?)

52 ret kórsetildi

Kúres túrlerin serik etken keıbir jalyndy jigitter 20 jasynda-aq dara talantymen oqshaýlanyp, Olımpııa oıyndarynyń altyn tuǵyryna kóteriledi. Basqa bir balýandarǵa sol beles 40 jastan asyp, ardagerler sanatyna qosylǵan shaǵynda ǵana baǵynady. Bir sózben aıtsaq, baq pen dańq, ataq pen abyroı bireýge erte, bireýge kesh qonady.
Búgingi áńgimemiz erkin kúres pen grek-rım kúresi sheberleriniń arasynda Olımpıada chempıony atanǵan eń «jas» jáne eń «kári» balýandar jaıynda.

Erkin kúreste 19 jastan asqan shaǵynda Olım­pıada chempıony atanǵan qos balýan bar. Olar – ıýgoslavııalyq Shaban Trstena men ázerbaıjandyq Torgýl Askerov. 1965 jyly Skope qalasynda dúnıege kelgen Shaban 1984 jyly Los-Andjelestegi dodada 52 kılo salmaq dárejesinde beldesip, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. 1992 jyly Gıandjada týǵan Torgýl 2012 jyly Londonda 60 kılo salmaqta qarsylas shaq keltirmedi. Chempıondyq tuǵyrǵa kóterilgen kezde Trstena 19 jas jáne 7 aıda bolǵan, al Askerov 19 jas 10 aıda edi. Sol sebepti de ıýgoslavııalyq balýannyń esimi eń jas Olımpıada chempıony retinde tarıhta qaldy.

Joǵaryda esimderi atalǵan sportshylardyń odan keıingi júrip ótken joldary jarqyn jeńisterge toly boldy. Shaban Trstena Seýl Olımpıadasynda kúmis medaldy moınyna ildi. Álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atandy. Eýropa birinshiliginde 2 altyn, 3 kúmis jáne 2 qolany enshiledi. Torgýl Askerov 2016 jyly Rıo Olımpıadasynda kúmispen kúpteldi. Álem chempıonatynda ekinshi orynǵa taban tiredi. Eýropa chempıonaty men Eýropa oıyndarynda aldyna jan salmady. 

Jalyndy jastar arasyndaǵy úzdikter tiziminde Reseı sportynyń shoq-juldyzy Abdýlrashıd Sadýlaev úshinshi orynda tur. 1996 jyldyń 9 mamyrynda Daǵystandaǵy Charodın aýdanynyń ortalyǵy Sýrıb aýylynda jaryq dúnıe esigin ashqan ol 2016 jyly Rıo Olımpıadasynda 86 kılo salmaqta kúresip, qarsy kelgenderdiń barlyǵyn qoǵadaı japyrdy. Ol kezde Abdýlrashıd 20 jas jáne 3 aıda edi. Rasynda da, Sadýlaevtyń da baǵyndyrmaǵan belesi joq. Ol álem jáne Eýropa chempıonattaryn tórt retten utty. Eki ret Eýropa oıyndarynda dara shyqty.  

Sondaı-aq jas kezinde Olımpıadanyń altyn tuǵyryna kóterilgender qatarynda KSRO qurama komadasynyń músheleri Sanasar Oganısıan (Máskeý, 1980) men Magomedgasan Abýshev (Máskeý, 1980), reseılik Mavlet Batyrov (Afına, 2004) pen Baqtııar Ahmedov (Beıjiń, 2008), amerıkalyq Kaıl Snaıder (Rıo, 2016) men Genrı Sehýdo (Beıjiń, 2008) jáne Soltústik Koreıanyń ókili Il Pak (Barselona, 1992) syndy saıypqyrandar bar. Olardyń barlyǵy da 20 jastan asqan shaǵynda «máńgi tozbas» ataqqa qol jetkizdi. 

Erkin kúresten eń qart Olımpıada chempıony retinde Arsen Mekokıshvılıdiń esimi atalýda. 1952 jyly Helsınkıde top jarǵanda ol 40 jastan asqan edi. 1912 jyldyń 12 sáýirinde Grýzııanyń Kahetııa qalasynda týǵan ol alǵashynda grek-rım kúresimen aınalysty. Sambodan KSRO-nyń jeti dúrkin chempıony jáne KSRO halyqtary spartakıadasynyń jeńimpazy atandy. 40 jasynda Keńes Odaǵy qurama komandasy sapyna qabyldandy. Oǵan deıin halyqaralyq jarystarǵa birde-bir ret qatyspaǵanyna qaramastan, Mekokıshvılı Sýomı elinde aıdy aspanǵa shyǵaryp, altyn medaldy moınynda jarqyratty. Araǵa eki jyl salyp Arsen Tokıoda álem chempıony atandy.

Joǵarydaǵy beles majarstandyq Dıýla Bobıshke 39 jasqa (London, 1948), al bol­ga­rııalyq Valentın Iordanovqa 37 jasqa (Atlanta, 1996) qaraǵan shaǵynda baǵyndy. «Shaý tartqan» shaǵynda Olımpıada altynyn alǵandar tiziminde Karlo Mekınen (Fın­lıandııa, Amsterdam, 1928), Iаshar Dogý (Túrkııa, London, 1948), German Gerı (Shveısarııa, Parıj, 1924), Aleksandr Medved (KSRO, Mıýnhen, 1972), Mahmut Atalaı (Túrkııa, Mehıko, 1968), Kýsta Pıhlaıamekı (Fınlıandııa, Berlın, 1936) jáne Iohan Rıhtoff (Shvesııa, Los Andjeles, 1932) syndy sańlaqtar bar.

Grek-rım kúresinen eń jas Olımpıada chempıony – reseılik Islambek Albıev. 1988 jyldyń 28 jeltoqsanynda Groznyıda dúnıege kelgen cheshen jigiti 2008 jyly Beıjińde bas júldeni oljalady. Ol kezde Islambek 19 jas 7 aıda edi. Dańqty Túrkııa balýany Hamza Erlıkaı 20 jastan endi ǵana asqan shaǵynda sondaı qurmetke bólendi. 1976 jyldyń 3 maýsymynda Mármár teńiziniń jaǵalaýynda týǵan ol 1996 jyly Atlantadaǵy dodada dara shyqty. Ǵasyrlar toǵysynda Sıdneıde alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda da Hamzaǵa teń keler balýan tabylmady. 

Sondaı-aq «TOP-10» jas qyrandardyń tizimine myna grek-rım kúresi sheberleri enip otyr: Sýren Nalbandıan (KSRO. 20 jas, 1 aı. Monreal, 1976), Shazam Safın (KSRO. 20 jas, 3 aı. Helsınkı, 1952), Alek­sandr Karelın (KSRO. 21 jas. Seýl, 1988), Varteres Samýrgashev (Reseı. 21 jas. Sıdneı, 2000), Borıs Gýrevıch (KSRO. 21 jas, 4 aı. Hel­sınkı, 1952), Chon Djıhen (Ońtústik Koreıa. 21 jas, 5 aı. Afına, 2004). Aleksandr Kolchıns­kıı (KSRO. 21 jas, 5 aı. Monreal, 1976) jáne Hasan Baroev (Reseı. 21 jas, 8 aı. Afına, 2004).

Tarıhqa júginsek, 40 jastan asqan shaǵynda Olımpııa oıyndarynda aldyna jan salmaǵan grek-rım kúresiniń qos sheberi ǵana bar. Olar – Adolf Lındfors (Fınlıandııa) pen Anatolıı Roshın (KSRO). Fınlıandııanyń maqtanyshy 1920 jyly Antverpende atoı saldy. Ol kezde Lındfors 41 jas 6 aıda edi. Alyptarmen aıqasqan KSRO-nyń ókili 1964 jyly Tokıo men 1968 jyly Mehıkoda aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetkenimen, sheshýshi tusta utyldy. Eki retinde de ol kúmis medaldy qanaǵat tutty. Al 1972 jyly Mıýnhende 40 jastan asqan Roshın eshkimge ese jibermeı, bas júldeni qanjyǵasyna baılady.

Sonymen qatar Iohanes Kotkas (KSRO. 37 jas, 5 aı. Helsınkı, 1952), Kaaro Antıl­la (Fınlıandııa. 36 jas, 10 aı. Parıj, 1924), Karl Vestergen (Shvesııa. 36 jas, 9 aı. Los-Andjeles, 1932), Klas Iýhanson (Shve­sııa. 35 jas, 6 aı. Antverpen, 1920), Erık Malm­berg (Shvesııa. 35 jas, 6 aı), Emıl Vıare (Fın­lıandııa. 35 jas, 6 aı. Los-Andjeles, 1932), Aksel Grenberg (Shvesııa. 34 jas, 2 aı. Hel­sınkı, 1952) jáne Mıhaın Lopes Nýnes (Kýba. 33 jas, 11 aı, Rıo-de-Janeıro, 2016) syn­dy ardager balýandardyń da esimderi sport­tyq shejireniń sarǵaıǵan betterinde altyn áriptermen jazýly.

 

Sońǵy jańalyqtar

COVID-19: Túrkııadaǵy indetpen kúres

Koronavırýs • Búgin, 14:57

COVID-19: Latyn Amerıkasy lapyldap jatyr

Koronavırýs • Búgin, 14:14

Afrıkany kezgen COVID-19

Koronavırýs • Búgin, 13:36

Dollardyń búgingi baǵamy belgili boldy

Ekonomıka • Búgin, 12:15

Atyraýda karantın talaby ózgerdi

Aımaqtar • Búgin, 11:43

SpaceX alǵashqy ­sapardan oraldy

Oqıǵa • Búgin, 08:24

Jańa aýrýhana salynyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Jyly sózi dem, dárisi em berdi

Qoǵam • Búgin, 08:14

Aq halattylarǵa alǵysym sheksiz

Pikir • Búgin, 08:11

Kúrish alqaby sýsyz qalmaýy tıis

Qoǵam • Búgin, 08:02

869 quqyq buzýshylyq anyqtaldy

Saıasat • Búgin, 08:00

Jerlesimiz jeńiske jetti

Kásipqoı boks • Búgin, 07:50

Úzdik bapker anyqtaldy

Fýtbol • Búgin, 07:47

Olımpıadaǵa irikteý týrnıri bastalady

Jeńil atletıka • Búgin, 07:46

Shańǵy koroli 75 jasta

Sport • Búgin, 07:44

Hankóldiń aspanynda «ushqan adam»

Oqıǵa • Búgin, 07:37

Uqsas jańalyqtar