Aımaqtar • 03 Shilde, 2020

Almatydaǵy jaǵdaı baqylaýda ma?

38 ret kórsetildi

Almatyda epıdemııalyq jaǵdaı kúrdelenip bara jatqanyn aınaladaǵy beıresmı jańalyqtar men qaraly oqıǵalardan ǵana bilýge májbúrmiz. Qala turǵyndarynyń kóńilindegi alań men jýrnalısterdiń kókeıindegi san saýaldy sońǵy aptada qala ákimdiginiń pandemııaǵa baılanysty qurǵan chatyna qaıta-qaıta joldaǵanmen, jaýap joq. Onlaın-brıfıngter de sap tyıyldy.

Almaty qalasynyń bas memle­kettik sanıtarlyq dárigeri Jandar­bek Bekshınniń koronavırýs juqtyr­ǵany jaıly aqparat saıttardy kezip júr. Onyń aldynda ǵana Almatynyń bas dárigeri Kamaljan Nadyrov in­detinen saýyǵyp, jurtty mazalaǵan birqatar saýaldy rettegendeı bol­ǵan. Qysqasy, budan bylaıǵy jerde birneshe mıllıon halqy bar, vırýs juqtyrǵan myń­daǵan pasıenti bar megapolıstegi quzyrly mekemeler BAQ saýaldaryna jaýap bermeıdi degen aqparǵa ǵana qol jetti.

Endi óńirler joldaǵan suraqtarǵa Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ókilderi ǵana jaýap beredi eken. Epı­demııalyq jaǵdaıdy astana tarat­qan derekterden ǵana bilmekpiz. Búkil oblystar, árbir qaladaǵy ahýal men ár óńirdegi jýrnalısterdiń júzdegen saýalyn mınıstrlik qalaı meńgeredi? Al ortaq brıfıng qaı kúni, qashan ótedi? Qysqasy, qala ákim­­diginiń «te­rezesin tarsyldatyp», «esigin jul­­qylaǵanmen» jýyq arada jaýap estilmeıtinine kóz jetken soń, árip­testerimizben birge óz betimizshe aqparat jınaýǵa kóshtik. Mysaly, den­saýlyq saqtaý salasynda júrgen mamandardyń sózine qaraǵanda, koronavırýspen kúresip jatqan dárigerlerdiń 30 paıyzy aýrý juqtyryp úlgergen.

Shyndap kelgende, Qazaqstanda indet juqtyrǵandar sany resmı statıstıkadan áldeqaıda kóp, muny zerttep júrgen ǵalymdar aıtady. Aqı­qatynda, ár adam óziniń saý nemese aýrý ekenine kúmánmen qaraıtyn jaǵdaıǵa jaqyndadyq. Alaıda dárigerler qazirgi jaǵdaıǵa qarap, vırýsty juqtyrǵan adam sany 170 myńǵa deıin jetýi yq­tımal dep boljaıdy. Máselen, Den­saýlyq saqtaý mınıstrliginiń ju­mysyn minep júr­gen mamannyń biri – medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, nevrolog-dáriger Qaıyrǵalı Kóneev mınıstrlik jaǵdaıdy baqy­laýdan shyǵaryp alǵanyn jetkizdi. PTR-testileýdiń baǵasyn negizsiz qym­battatyp, synama alýǵa múmkindigi bar zerthanalarǵa ruqsat bermeı otyr­ǵanyn da atap ótti.

«Qazir beıǵamdyqqa bir mınýt ta ýaqyt joq. Jaǵdaı qıyn. Bılik halyqpen birigip jumys isteýi kerek. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aldyńǵy áreketteri «biz aqyldymyz, basqalaryń topassyńdar, biz qalaı aıtamyz, solaı isteńder» degen sarynda boldy. Al bul jaǵdaıdy tyǵyryqqa tiredi. Tótenshe jaǵdaı engizilgennen bastap halyq mınıstrlikti múldem tyńdaǵan joq. Endi qatań karan­tın rejimin engizýden de túk shyq­paıdy. Buǵan deıingi eńbektiń bári da­laǵa ketti. Jaǵdaıdy zerttegende, shynaıy qaraǵanda koronavırýsty tunshyqtyrýǵa bolar edi. Olar jaǵ­daıdy jasyrý úshin testileýdi de tejedi. Isti shynaıy baǵamdap, baqylaý úshin táýelsiz sarapshylardy, táýelsiz sanıtarlyq aýdıtorlardy aralastyryp, tájirıbeli mamandardy tyńdaý kerek edi. Mınıstrliktiń osy ýaqytqa deıin jasaǵan jumysyn 1-5 ball aralyǵynda baǵalasam, mınıstrlikke mınýs eki degen baǵa qoıar edim», dedi nevrolog-dáriger Qaıyrǵalı Kóneev.

Kóneev myrza COVID-19 vırýsyn anyqtaıtyn 500-18000 teńge ara­lyndaǵy aqyly testiń quny óte qymbat dep esepteıdi. Maman koronavırýsty anyqtaıtyn synamanyń quny ári ketse 2,5 myń teńgeden aspaıtynyn aıtady. Onyń ústine, mınıstrlik adamdardan PTR-test alýdy tek sanaýly zerthanalarǵa ǵana tapsyrǵan. Synama alyp úlgere almaı jatsa da, basqa zerthanalarǵa ruqsat berilmedi. Dáriger-maman munyń lobbı, monopolııa bolýy múmkin ekenin aıtty. Sol sııaqty «Alta» medısınalyq ortalyǵynyń mamandary: «PTR-synamalaryn 1 myń teńgege de jasaýǵa bolady, alaıda onyń sapasy nashar. Sapalynyń baǵasy 2000-2500 teńgeden aspaıdy. Synama quny qymbat ári der kezinde anyqtalmaǵandyqtan, qazir ekiniń biri pnevmonııa. Iаǵnı pnev­monııanyń asqynǵan túri – COVID-19. Koronavırýske synama ha­lyqqa tolyǵymen tegin bolý kerek. Áleýmettik az qamtylǵan top­tardy nege jappaı teksermeske? Me­dısınalyq saqtandyrýǵa aýdarylǵan aqsha qoǵamdyq skrınıngke, qazirgideı asa qıyn sátte jumsalmaǵanda, qa­shan jumsalady? Testileý men emdeý quqyǵyn basqa klınıkalar men zerthanalarǵa da berý kerek. Zertteý jasaýǵa, emdeýge shamasy jetetin medı­sınalyq mekemeler kóp. О́zge klını­kalardyń emdeýine ruqsat joq. Negizi, PTR-test jasaı alatyn mekemeler kóp», dedi.

«Aýrýhanalardaǵy tósek-oryn tapshylyǵynan naýqastardyń kóbi úıinde emdelýge májbúr. Úıge dáriger shaqyrǵanymen, oǵan baratyn maman taǵy jetpeıdi. Bárin qamtyp úlgere almaı jatyrmyz. Qazir dárigerlerdiń, medısına qyzmetkerleriniń kóbi vırýs juqtyryp, ózderi de aýyryp jatyr. Bulaı jalǵasa berse, naýqastardy emdeıtin maman qalmaýy múmkin. Sondyqtan karantın engizý kerek. Densaýlyq saqtaý mınıstri aıtqan boljamdar aspannan alynǵan joq, indetti toqtatpasaq, jaǵdaı budan da qıyn bolýy múmkin», deıdi S.Asfendııarov atyn­daǵy QazUMÝ ishki aýrýlar kafe­drasynyń meńgerýshisi Ahmetjan Súgirálıev.

«Qazir indetke shaldyqqandar biz biletin statıstıkadan 2-3 ese kóp bo­lýy múmkin ekenin senimdi túrde aıta alamyn, bizdiń bólimde birneshe qyzmetker aýyrdy, biraq PTR teris nátıje kórsetti. Alaıda kompıýterlik tomografııa kezinde ekijaqty pnevmonııa anyqtaldy. Sondyqtan statıstıka senimsiz bolýy múmkin. Kompıýterlik tomografııa boıynsha rastalǵan jaǵdaılar koronavırýsqa jata ma, joq pa? Eger PTR-test rastaǵan jaǵdaılar ǵana eseptelse, onda bul senimsiz. Sebebi Almatyda sońǵy apta ishinde PTR-synamalary júrgizilmedi. Osy ýaqyt ishinde biz qansha adamnyń koronavırýstan ólgenin bilmeımiz. In­feksııa statıstıkasy jazylǵan saıt adamdardy adastyrady. Eger bul kórsetkish 100 nemese 200 myń bolsa, bálkim adamdar basqasha qabyldar ma edi? Juqtyrǵandar kóbirek dep senimdi túrde aıta alamyz», deıdi dári­gerler arasynan «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» atanǵan neırohırýrg Myńjylqy Berdiqojaev.

Sol sııaqty Qaıyrǵalı Kóneev te aýyrǵandar sany áldeqaıda kóp ekenin alǵa tartady. «О́z betimen emdelgen adamdar qazir óte kóp. Bul adamdar resmı statıstıkaǵa kirmegen. Sondyqtan sımptomdy, sıptomsyz aýyrǵan adamdardyń sanyn 150-170 myńǵa jetti dep sanaıdy. Qatal karantın rejimi emes, «aqyldy» karantın jolyn jasaý qajet, áıtpese qazir túnekke kirip baramyz. Eń uzaq ári tıimdi jol – ujymdyq ımmýnıtetti qalyptastyrý», deıdi.

О́z kezeginde Myńjylqy Berdi­qojaev aýyrmasa da dári ishý baryp turǵan aqymaqtyq deıdi. О́ıtkeni antı­bıotıkterden keıin de adam naýqastanyp qalsa, álgi dáriler aǵzany qaıta emdeı almaıdy. Alaıda halyqqa túsinikti aqparat bermegendikten, jurt jappaı dárihanalardy «tonap» jatyr.

Úreıge boı aldyrǵan dúrmektiń kerekti de kereksiz dári-dármekterden dárigerlerdiń keńesinsiz qor jasap, qoldan defısıt uıymdastyrýy, test tapshylyǵy, aýrýhanalarda tó­sek-orynnyń jetispeýshiligi jáne halyq­tyń sanıtarlyq talapqa mán bermeýi jalǵasa berse, adam shyǵyny birneshe esege ósýi múmkin deıdi mamandar.

                                                                                                                

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar