Oqıǵa • 03 Shilde, 2020

Búgin gazet jaqsy shyǵypty...

190 ret kórsetildi

Keńes Odaǵynyń «soqadan raketaǵa» (Ý.S.Cherchıll aıtqandaı) deıingi basynan keshirgen dáýiri sekildi, gazettiń de «qorǵasynnan kompıýterge» deıingi bir ǵasyrlyq kezeńdi ótkerip tastaǵan óz tarıhy bar. Onyń jaı-japsaryn osy salada taban aýdarmaı qyzmet etken, qyzmet etip kele jatqan jýrnalıst áriptesterimiz jaqsy biledi. El gazeti «Egemen Qazaqstan» gazetiniń jaýapty hatshysy Samat Sabaǵatuly Musa saralanǵan álgi saıypqyrandardyń aldyńǵy sapynda tur! Kásibı gazetshi Sákeńniń «Taltúsinde» (Sheraǵam aıtqandaı), onyń 40 jyldyq kásibı saladaǵy sanaly ǵumyrynyń bizge málim qyrlary men syrlary týraly áriden áńgime qozǵaýdyń sáti búgin túskendeı!..

Gazettiń qýshıǵany – qulpyrǵany. Ardaqty da áziz jandy áriptes-aǵalardyń tarapynan «Gazet qýshıyp, qulashymyzdy jazyp oqı almaı qaldyq?!» degen nazyn óz qulaǵymyzben talaı estidik. Áńgime – «Egemen Qazaqstan» haqynda. Hal-qaderimizshe «Jańashyldyq tehnologııa talaptarynyń údesinen shyǵý úshin shetelden alynǵan sý jańa baspa mashınalarynyń bet qattaıtyn astaýynyń kólemi osyndaı, ıaǵnı tek osyndaı jaǵdaıda súıikti gazetińizdiń áýeldegideı syrty ǵana emes, barlyq beti túrli-tústi boıalyp qulpyryp shyǵady», dep mán-jaıdy túsindirýge tyrystyq ta: «Máselenkı, álemniń alpaýyt basylymdary «Vashıngton post», «Shpıgel», «Taıms», «Milletti» alyp qarańyzshy, qaǵazy úldirikteı jup-juqa, al barlyq beti túrli-tústi...». «A-a, solaı ma, báse...». Aǵalarymyz tez túsinistik tanytady. Nege deseńiz, olar ózimizdiń keshegi «qandy kóılek qarýlastarymyz» emes pe, teginde, keshegi jańalyqqa jan qumarlyǵy zor jaýynger jýrnalıster emes pe? Nege deseńiz, qorǵasynnan quıylyp, qara boıaýy jaǵylyp shyǵatyn gazettiń áripterin qyzartý úshin búkil sol taralymdy ekinshi márte qaıta basý kerektigin kózben kórgen tiri kýágerler de ózderi emes pe? Bas redaktordyń saıası-úkimettik taqyryptaǵy maqalalar jónindegi orynbasary Samat Musanyń dál álgi urymtal kezeńde, ıaǵnı bas basylym basshylyǵynyń, redaksııalyq alqanyń sheshimine saı joǵaryda aıtqan jańǵyrtý ústinde jaýapty hatshy bolyp taǵaıyndalýyn birden strategııalyq tegeýrindi jobaǵa joryǵanymyz da sondyqtan. Júz jasaǵan bas gazet jas býyn – jańa basshylyq tusynda, jańa pishimge kóshken ótpeli tranzıttik kezeńde, kúrdeli úrdiske keshegi men búginginiń ozyq úlgilerin úılestire alatyn kánigi mamanǵa zárý edi. Samat Musa osyndaı muqtaj sátte myq shegedeı óz ornynan tabyldy. Ras, jańa formattaǵy basylymnyń túr-sıpatyna, dúr silkinip súrleý salǵan bolmysyna oqyrmannyń kózi birden úırengen joq, birte-birte úırendi. «Shtabqa Samat kelgeli gazettiń sýretteri aıshyqtalyp, beti nurlanyp shyǵatyn boldy», deıdi qazaq jýrnalıstıkasynyń ardager aqsaqaly, fotoóneriniń aıtýly sheberi, «qorǵasyn dáýiriniń» hám gazet sekretarıatynyń bel balasy Nurmanbet aǵa Qızatuly shynaıy kóńilimen. Kásibı baǵany tek qana bul kásiptiń qyr-syryna erteden qanyq jandar ǵana bere almaq.

Álbette, keshegi «SQ»-nyń bolmysyn búgingi «Egemen Qazaqstan»-men salystyrýǵa múldem kelmes. Basshylyq eń aldymen gazettiń kompozısııalyq-grafıkalyq modelin júıeli túrde ózgertti, el gazetiniń maketi men bettelýi de baıyrǵy qatyp-semgen teorııalyq tendensııa talaptaryn buzdy, jalpy dızaıny álemdik áriptes basylymdardaǵydaı jańashyldyq qalypqa tústi. Kúndelikti, dúısenbiden (KOKP-nyń qudireti kúshti kezinde de gazet birinshi kúni shyqpaǵan!) bastap jumasyna bes ret taraıtyn basylymnyń jańasha qurylǵan tehnologııalyq kóshiniń basynda basqarma tóraǵasynyń uıǵarymymen jańadan jasaqtalǵan S.Musa men onyń komandasynyń turýy da sondyqtan. Nur-Sultanda kompıýtermen betteletin gazettiń túpnusqasy tún jamylyp úlgermesten respýblıkanyń túkpir-túkpirindegi barlyq baspahanalarǵa ınternet jelisi arqyly jetip úlgeredi. 60-shy jylǵa deıingi oqıǵadan habarsyz bolǵanymyzben, sarǵaıǵan gazet paraqtaryn aqtarǵanda kóp jaıtty ishimiz sezedi, al ózimiz aralasqan, ózimiz kýá 70-tiń sońy men 80-shi, 90-shy jyldardaǵy gazet óndirisimen salystyrǵanda bul, árıne, fantastıka! Bas basylymnyń búgingi shyqqan eń bıik shyńy!

 «HK»-dan «EQ»-ǵa qaıta oralǵan «SQ»-lyq jigit. Kókbazardyń túbindegi kók shynymen kómkerilgen 9 qabatty ǵımarat Qazaqstan jýrnalısteriniń «Altyn ordasy» edi... «SQ»-danmyn!» deý baqyty ekiniń birine buıyrmaǵan sol zamanda Samat Musa «Sosıalıstik Qa­zaqstannyń» sekretarıatynda qyzmet isteıtin. Búgingi Jibek joly, Gogol, Pýshkın, Qaldaıaqov sharshysynda jaılasqan redaksııalar men bas­pahana, baspa ǵımaratynda bar jýrnalıstiń is-sharýa babymen jıi bas qosatyny sekildi Samatpen baspahana sehynda árqaısymyz óz gazetimizdiń «otymen kirip, kúlimen shyǵyp» júrgen shaqta tanysqanbyz. Artyq sózi joq, birtoǵa, qyz minezdi, jymıyp qana jylushyrap júretin jas jigitpen aýylymyz da bir baǵytta, avtobýsymyz da bir – 100-inshige minip, kúnde keshkilik ol «Esentaı», men «Qazaqfılm» shaǵyn aýdandaryna bet alamyz. Jańaǵy sharshyda kidiris tappaı jaryqqa shyǵyp jatatyn júzdegen gazet-jýrnalda myńdaǵan adam eńbek etti. Sol zamanda aǵa býyn jýrnalısterdiń ózderin ókshelegen keıingi býynǵa syrttaı zer sala júrip, reti kelgende ózi isteıtin redaksııaǵa qyzmetke tartatyn, saýdaǵa túspeıtin, satylmaıtyn óte bir jaqsy adamı qasıeti bar-tyn. Samatty «SQ»-dan sýyryp alýdyń ońaıǵa túspegeni áli esimde!.. Qyzmetine, ujymyna mundaı adal jan bolar ma? «Sekretarıatty qı, reporterlikti kórseńshi, ýaqyt keldi!..», deımin ǵoı baıaǵy. «Qazaqstan pıoneri» men «Lenınshil jasqa» shyqqan maqalalarymen, tipti jyr shýmaqtarymen tanyspyn! Táýelsizdiktiń eleń-alańy, qoǵam ózgerip, sana túlep... gazetter qorǵasynnan qutylyp, ofsettik basylymǵa kóshken. Aqparat ataýly atoılap alǵy shepke shyqty, keńestik tártipte gazettiń sońǵy betinen ǵana oryn beriletin jedel jańalyqtar men habar-osharlar aıdy aspanǵa shyǵaryp... birinshi betke jaıǵasty! Sol sebepti de maǵan gazettiń kúretamyry – sekretarıattyń ystyq-sýyǵyn janymen sezinetin, aqparat tasqynyna tótep bere alatyn, kúndelikti shyǵyp jatqan gazettiń keshikpeı shyǵýyna tikeleı sebepshi bolatyn Samat kerek edi qalaı da! Senim aqtaldy. «SQ»-dan «HK»-ǵa sýsap kelgen eken, S.Musa ýaqyt ozdyrmastan aqparat bóliminiń aqmyltyqtaı atylǵan aqberen tilshisine aınaldy. Keıin men saıasat bóliminiń redaktorylyǵyna aýysqanda Sákeń aqparat bóliminiń tizginin óz qolyna aldy.

Bir kúni... ıá, eki kún ishinde «Halyq keńesi» jabylyp tyndy. Jýrnalıstik uıymnyń 70 qyzmetkerine eki kúnniń ishinde tolyqtaı qyzmet tabyldy. «Egemen Qazaqstannyń» bas redaktory Nurlan Orazalın aǵamyzdyń júrek qalaýyna jeti jýrnalıst túsippiz. Qýandyq!.. Jeteýdiń ishinde «baıyrǵy otanyna» qaıta oralǵan Samat Musa da bar edi.

Keńestik jýrnalıstıkanyń uıańdyq mektebi. Alma Muhamedjanova, Samat Musa jáne men aqparat jınap, tús aýǵanǵa deıin avtoryn kútip bos turatyn birinshi betti toltyrýdyń qamymen ýaqytpen sanaspaı, attaı shaptyq. Ýaqyt tezi solaı-tyn. Mashbıýroǵa kirgeninen shyqqany tez S.Musa «dıktovkaǵa» kelgende de shashasyn shań qaptyrmady. Bólim bastyǵymyz – Samatqa «SQ»-dan, maǵan «Jetisýdan» etene tanys Mamadııar Jaqyp aǵamyz. Shyntýaıtynda S.Musanyń naǵyz jýrnalıstik ábjildigimen erekshelengeni osy jyldar. Talǵat Musabaev keme komandıri retinde ekinshi márte 207 táýlik 12 saǵat 49 mınýttyq 1998 jylǵy (qańtar – tamyz) ǵarysh saparyna attanǵanda onyń Baıqońyrdan móldiretip damylsyz jazǵan reportajdary úsh kún boıy jedel túrde kúndelikti nómirge salynyp jatty.

90-shy jyldardyń aıaǵy... Aýyr kezeń. Jalaqyǵa qol jetpeı jatqan sol jyldary Almaty oblysynyń taraǵan sharýashylyqtarynan aılyǵymyzdyń ornyna kommersııalyq bólim arqyly bir-bir qoıdan alǵanymyzdy qalaı umytaıyq!? 12 qabatty ǵımarattaǵy «Egemenniń» tabaldyryǵyna «KamAZ»-dy taqap qoıyp jappaı túsirilip jatqan aryq-turyq merınostyń biriniń qoldan shyǵyp, kósheniń arǵy betindegi kókmaısaly 28 panfılovshylar saıabaǵyna qoıyp ketkeni she?! Onyń qyzyqty hıkaıasyn áriptesimiz – búginginiń dúldúl sport reporteri Ǵalym Súleımen ádemilep aıtqanda, kúlkiden jarylamyz, bári-bári aına-qatesiz kóz aldymyzǵa elesteı kelip, eske túsedi. Iá, sol aıtqan, qaltanyń tysy ishine qabysqan óte-móte júdeý júrgen kezimiz... Maqala men maqalanyń arasynda Samat ekeýmiz birinshi qabattaǵy kirer aýyzdaǵy kafeden eki tal pechene men arzandaý bir-bir staqan kakao ishýge túse qaldyq. Lıftiden shyqsaq, dálizde depýtat Zamanbek Nurqadilov aǵamyz tur. Parlamenttiń májilis zalynan tanystyǵymyz bar. Dereý qol berip sálemdestik. Sózdi Zákeń ózi bastady: «Mynaý «Kazpravdaǵa» bir maqala ákelip edim, qasıetsiz bas redaktor Srybnyh qısaıyp alypty, basqysy kelmeıdi». Jarııalylyq ataýlyǵa barlyq esik-terezeniń aıqara ashylǵan zamany. «Oı, aǵa... bizdiń «Egemenge» berseńizshi!» «Kóńilderińe kelmesin, Sherhan ketken soń gazetterińniń azý tisi túsip qaldy». Qarsylyq bildirýge beıil edik, Zákeń sózimizdi bóldi. «Júrińder, mynaý maqtap júrgen Kamal kafe-barlaryńa kirip kóreıik, senderge kofe alyp bereıin... Ishetin-jeıtin ne bar ózi?!» (Ishki oıymyz: «Oı, aǵa, bári bar ǵoı, bári bar, biraq...»). Samat ekeýmizdiń daýystarymyz bir jerden shyqty. «Jo-oq, aǵa, toıyp turmyz. Rahmet...».

Úsh ret qaıtalap jasaǵan usynysy ótpegen aǵamyz, kenet burylyp, qolyn qaıta sozyp turyp: «Sońǵy ret aıtamyn, júrińder... Oı, Alla-aı...», dedi. Mysy basym depýtatpen «qýana» qoshtastyq. Ol syrtqy keń de bıik baspaldaqtan shıraq basyp túsip bara jatty. Biz, keńes jýrnalısteriniń uıańdyq mektebiniń ozat shákirtteri – Samat ekeýmiz bir-birimizge jalt qarap qaldyq. Qur qaraǵanymyz joq, qaltamyzdaǵy sońǵy «soqyr tıyndy» birine birin soqqylap, «shyqyldatyp» qoıdyq...

«Aýyldyń aty – atama, kósheniń aty kókeme!». S.Musa redaksııa Astanaǵa atbasyn tiregen tusta qurylysy kún sanap qarqyndap ósip jatqan elorda halqynyń eń aldymen rýhanı muqtajyn joqtady. Júregimen ezilip, oqyrmanyn elitip maqalalar jarııalady. Dál búgin sabasyna túsip, mádenıettiń elordasyna aınalǵan qala halqy úshin ol bir ótkinshi tarıhtaı bolyp kórinýi múmkin-aý! Biraq sol jyldary Samat Musanyń gazettiń birneshe nómirine birinen soń birin sabaqtastyryp jarııalanǵan «Astanany qaıtsek qazaqylandyramyz?» atty kókeıkesti kólemdi serııaly maqalalary qoǵamdyq pikirge ot berdi! Tynymsyz, talmaı eńbektendi, jańa zaman, jańa dáýirdiń jarshysy atandy. Qatysymdyq aqyl-oı júıesi laýazymdy qyzmet adamdarymen baılanysta shıraıdy emes pe? Keshegi uıań bozbala-jigit kommýnıkatıvtik quzyrettilik tálimin boıyna sińirgen salmaqty da salıqaly azamatqa aınaldy. Onyń yqpaldy ul-qyzdary men aqshaly aǵaıyn-týystarynyń kúsh salýymen tanys, beıtanys jaqyndaryna kóshe, aýyl attaryn alyp berýge umtylýshylyq áreketteri jıilegenin «Egemen» arqyly syn tezine alǵany da esimde. Súısintip jazdy, súısinip oqyp júrdik. Aıtqandaıyn, sýretteri oblystyq gazetterdiń 1-shi betterinen túspeıtin ákireńdegen ákimderdi synaǵan «Ákimder ózderin hannan kem sanamaıdy» degen maqalasy da kezinde úlken qoǵamdyq rezonans týdyrdy. Jýrnalıster arasynda janyńa jaqyn áriptestiń shyǵarmashylyq tynysyn qalt jibermeı baqylyp, «gazet jaqsy shyqqan kúni» onyń táýir maqalasyna shynaıy sezimmen yqylas bildiretin ádebimiz bar. Dereý habarlasyp, qoldap, bir-birimizdi qolpashtap qoıar edik. Joǵarydaǵy áleýmettik rýhanı ýyty zor maqalalar Samat eńbekteriniń biregeıleri ǵana. Al Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevpen, ózge de joǵary bılik ókilderimen sheteldik issaparlarǵa shyqqandaǵy, sondaı-aq Úndistan, Mysyr, Belgııa, Túrkııa memleketterinen jazǵan jolsapar-esselerin oqyp kórińizshi!.. Oqyrmanǵa kózaıym bolar táp-táýir bir jınaq áýelden dap-daıyn tur. Beınebir jýrnalıstıka iliminiń «qara jumysyndaǵy» onyń san jyldar shúmektep tókken mańdaı teriniń kórkemdik galereıasyndaǵy kórinister dersiń!

Elbasymen birge kishi qajylyqqa barǵanyn erekshe mártebe sanaıdy... Al qyryq jylǵa jýyq ýaqytta jýrnalıstik saparmen uzyn-sany 25 shet- eldi aralapty. Eń jaqyn strategııalyq seriktes eldiń astanasy – bir Máskeýdiń ózine toǵyz márte joly túsken! Bas basylymdaǵy onyń ólsheýsiz eńbek, qaltqysyz qyzmet jolynyń hronometrajy osylaı jalǵasyp kete beredi.

Búgin gazet jaqsy shyǵypty!.. Tańerteńgi jańa nómirmen tanysqan redaksııadaǵy árip­tester arasynda «Búgin gazet jaqsy shyǵypty...» dep qoıatyn jyly lebizben aıtylatyn jaqsy bir dástúr bar. Sol kúngi nómirge kópten kútken maqalasy salynyp, marqaıyp turǵan tilshiniń kóńil tolqynysy óz aldyna! Osy arada aıta keter bir jaıt, gazettiń betin ashyp qalǵanda birden kózge túsetin maqalanyń, sýrettiń, keıde kollajdyń menmundalap turatyny – bári-bári sekretarıat sheberleriniń, onyń tikeleı jetekshisiniń qoltańbasy ekenin oqyrmannyń da bilgeni lázim. Qyzmeti tynyshsyz gazet sekretarıatynyń jumysy burynǵy «qorǵasyn dáýirinde» de, qazirgi aqparattyq tehnologııanyń damyǵan zamanynda da eshqashan jeńil bolǵan emes. Sekretarıatqa ejelden «bas shtab» dep aıdar taǵylýynyń syry da, mine, osynda jatyr.

«Kópshilik buǵan kóp mamandyqtyń biri dep qaraıdy. Men ózim jýrnalısterdiń, ásirese gazet jýrnalısteriniń eńbegin erekshe baǵalaıtyn janmyn». Ataqty jazýshy Geraǵanyń – Gerold Belgerdiń osynaý ustanymy Samat Musa sııaqty áriptesterimizdiń eren eńbegine arnalyp aıtylǵandaı. Jáne de «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵy,  «Qurmet» ordeni men mereıtoılyq medaldar, «Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisi men Aqmola oblysyndaǵy Birjan sal aýdanynyń qurmetti azamaty sııaqty marapattar tól kásibine adal, uzaq jyl tek qana gazet isi úshin boıdaǵy barlyq energetıkalyq kúsh-qýatyn sarqa jumsaǵan biregeı jýrnalıst – Sákeńe berilgen ádil baǵa dep bilemiz.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

M.Áıtenov "Shymkent" ÁKK" AQ jumysyn synǵa aldy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 19:23

Bıyl Madrıd marafony ótpeıdi

Sport • Búgin, 15:15

Qashqyn taýdyń qoınaýyndaǵy qazyna

Týrızm • Búgin, 15:07

Jerlesterimiz Máskeýde aıqasady

Sport • Búgin, 15:00

Altyn quımasyna degen yqylas artyp barady

Ekonomıka • Búgin, 14:15

Brazılııada vırýs basylmaı tur

Koronavırýs • Búgin, 13:50

Dańqty basketbolshy 61 jasqa tolady

Sport • Búgin, 13:40

Pandemııa tyrnaǵy qatty batqan el

Álem • Búgin, 13:25

Uqsas jańalyqtar