Saıasat • 07 Shilde, 2020

Astana prosesi

19 ret kórsetildi

Sırııadaǵy azamattyq soǵystyń júz myńdaǵan adamnyń ómirin jalmap, mıllıondaǵan turǵyndy bosqynǵa aınaldyrǵany týraly talaı márte jazylyp, bıik-bıik minberlerde aıtyldy. Alaıda eldegi shıelenisken jaǵdaıdy saıası jolmen beıbit sheshýge umtylǵandar sanaýly. Osy oraıda, Qazaqstan Taıaý Shyǵystaǵy memlekettiń tynyshtyǵyn saqtaý maqsatynda kelissóz alańyn usynǵany belgili. Astana prosesi retinde tanylǵan bul jıynnyń tıimdiligi búginde halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵalandy.

Sırııa kelissózderiniń ońtaıly júrgizilýine beıtarap Astana alańynyń tıimdi bolǵanyn kepilger memleketter – Túrkııa, Iran jáne Reseı elderi prezıdentteriniń jyly lebizderinen-aq baıqalady. Máselen, Túrkııa basshysy Rejep Taııp Erdoǵan Reseı prezıdentimen kezdesken sátinde: «Astana kelissózderi Sırııadaǵy qantógisti azaıtýǵa zor úles qosty. Sırııadaǵy daǵdarysty saıası jolmen retteýge negiz paıda boldy», degeni esimizde.

Kreml basshysy V.Pýtın Sırııadaǵy daǵdarysty sheshý maqsatynda Astana alańyn usynǵany úshin Qazaqstanǵa jáne Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa alǵys bildirdi.

«Qazaqstan jaı ǵana bas qosatyn jer emes, ol óte qolaıly alań. Qazaqstannyń beıtarap pozısııasy, qandaı da bir shıelenisterge eshqashan aralaspaýy bedeldi bitimger ekenin kórsetedi. Nursultan Nazarbaev barlyq shıelenisýshi jáne bitimge kelisýshi taraptardy kelissóz ústeliniń basynda ustap qalý úshin belgili bir jaýapkershilikti óz moınyna alǵan kezder de bolǵan. Sol úshin alǵysymyz sheksiz», dep Astana prosesine laıyqty baǵasyn berdi.

Mundaı mazmundaǵy pikirlerdi ózge de memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń basshylary men ókilderi bıik minberlerden árdaıym málimdep júr. Eýropalyq Parlament depýtaty Andreı Mamykın Sırııadaǵy daǵdarysta óz múddesi bar taraptardyń Astana alańynda kezdesip, bir ústel basynda kelissóz júrgizgeni kóp nárseden habar beretinine basymdyq tanytty.

«Qazaqstan tarapynyń araaǵaıyndyq jasaýymen Sırııada bitimge kele almaı jatqan taraptar óz múddelerin alǵa tarta berýdi toqtatyp, eldiń bolashaǵyna alańdaýshylyq bildirgenin kórdik. Árıne bul jaǵymdy jańalyqtyń basy dep oılaımyn. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev taraptardyń ózara mámilege kelýi úshin barlyq jaǵdaıdy jasady. N.Nazarbaevtyń bul eńbegi esh ketken joq dep esepteımin» dedi qart qurlyqtyń depýtaty elordaǵa kelgen saparynda.

Astana prosesine qatysty sheteldik buqaralyq aqparat quraldary da jarysa jazǵany málim. Kelissózderdiń ár raýndy ótkennen keıin kóldeı-kóldeı maqalalar men televızııalyq sıýjetterden bólek arnaıy saraptamalar da jazyldy. Máselen, túrkııalyq Daily Sabah basylymy elordadaǵy jıynnyń Sırııa daǵdarysyn sheshýdegi rólin joǵary baǵalaıdy.

«Qazirgi tańda Sırııada beıbitshilik ornatý boıynsha ótkizilip jatqan Astana prosesi Taıaý Shyǵys arhıtektýrasyn qaıta qurýǵa zor úles qosyp otyr. Jeneva kelissózderin almastyrýdy kózdemeıtin Astana prosesi 2017 jyly BUU-nyń jıynyna qosymsha retinde bastalǵan.

Jenevadaǵy beıbitshilik jónindegi kelissózderdi qaıta jańǵyrtqan Astana prosesiniń arqasynda Idlıb provın­sııasynda, kórshi Latakııa, Hama jáne Aleppoda deeskalasııa aımaqtaryn quryldy. Gýmanıtarlyq daǵdarysqa jol bermeý maqsatynda Reseı men Túrkııa kelisimge keldi», deıdi Daily Sabah basylymy.

Osy oraıda, myna máseleni eskere ketken jón. Astana prosesi álemdik geosaıasat taqtasynda tastaryn arly-berli júrgizip úırenip qalǵan oıynshylardyń qatysýynsyz-aq Sırııa daǵdarysyn sheshýge bolatynyn kórsetti. Muny kelissózderdiń basy-qasynda júrgen sarapshylar da moıyndap otyr. Reseı Dýmasynyń depýtaty Mıhaıl Emelıanovtyń aıtýynsha, Astana prosesiniń sátti júrgizilýiniń nátıjesinde Reseı, Túrkııa jáne Iran kepilger memleketter retinde kelisimge qol jetkizdi. «Osy úsh memleket óńirlik máselelerdi jahandyq oıynshylardyń qatysýynsyz-aq sheshýge qabiletti ekenin kórsetti. Sırııa daǵdarysy AQSh-tyń aralasýynsyz da sheshilip keledi», dedi M.Emelıanov.

France24 arnasy da Astana prosesiniń tıimdiligi nátıjesinde Sırııadaǵy deeskalasııa aımaqtaryn qurýǵa jaǵdaı jasalǵanyn aıtady.

«BUU-nyń bastamasymen ótkizilgen Jeneva prosesi negizinen saıası tranzıtke kóńil bólip, 350 myńnan astam adamnyń ómirin jalmaǵan qaqtyǵysty toqtatýǵa qaýqarsyz boldy. Astana kelissózderiniń nátıjesinde deeskalasııa aımaqtary quryldy», deıdi France24.

Venada ornalasqan Das Institut für Sicherheitspolitik ınstı­týtynyń paıymdaýynsha, Astana kelissózderi Sırııa daǵda­rysyn sheshýde tıimdi ári paıdaly alań ekenin dáleldedi.

«Astana prosesi qarýly oppozısııalyq toptar men Sırııa bıligin baılanystyryp, kelissóz ústeline ákeldi. Atysty toqtatý men deeskalasııa aımaqtaryn qurý arqyly qaqtyǵysty báseńdetti. Sondaı-aq oppozısııa men terrorısterdi aıyrýǵa, kóptegen baǵytta arnaıy komıssııa qurýǵa jáne Sochı kongresin ótkizýge múmkindik jasady.

Qazirgi tańda Astana formaty óziniń maqsatyn oryndap, Sırııadaǵy ahýaldy turaqtandyrýǵa zor úles qosty dep aıta alamyz. Áıtse de, kelissóz alańyn tıimdi ári sátti jalǵastyrý úshin zamanǵa qaraı beıimdelý kerek. Qazirdiń ózinde ózgerister anyq baıqalsa da, Astana formaty aldaǵy ýaqytta myna máselelerdi eskergeni jón: Iran, AQSh jáne Saýd Arabııasy arasyndaǵy teketires, Iran qatysatyn kelissózderge keı eldiń aralasýǵa yqylas tanytpaýy, Eýropalyq odaq pen AQSh tarapynyń Sırııa máselesin basty kún tártibine shyǵarmaýy, Astana prosesine qatysýshy memleketterdiń keı máselede kelispeýi. Endeshe Astana kelissózi atalǵan máselelerdi eskerip, osy baǵyttaǵy jumysyn jalǵastyrýy qajet», dep túıindeıdi Das Institut für Sicherheitspolitik.

Astana prosesiniń 15-raýndy naýryzda ótýi tıis bolatyn. Alaıda álemdi jaılaǵan koronavırýs indetine baılanysty kelissózder keıinge shegerildi. Taıaýda Astana prosesi aıasynda kepilger memleketter basshylary onlaın-konferensııa ótkiz­gen-di. Jıyn barysynda Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan Astana formaty Sırııanyń keleshegine jaqsartýda zor ról oınaıtynyn jetkizdi.

Iá, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jahandyq saıasattaǵy bitimgershilik bedeliniń arqasynda elorda arazdasqan elderdi tatýlastyratyn, bátýaǵa jeteleıtin irgeli ordaǵa aınaldy. Astana prosesi Tuńǵysh Prezıdenttiń qaıratkerligimen qosa, bas qalanyń beıbitshil ustanymyn álemge áıgiledi.

Sońǵy jańalyqtar

Altyn astyq qambaǵa quıyla bastady

Qazaqstan • Búgin, 14:10

Almaty qalasynda jer silkindi

Ekologııa • Keshe

Adasqan balalar aman-esen tabyldy

Aımaqtar • 07 Tamyz, 2020

Uqsas jańalyqtar