Sýret "Egemen Qazaqstannyń" arhıvinen alyndy
Biz atalǵan ǵylymı maqalanyń metodologııasy retinde búgingi tańda memleket bolyp qalyptasýdan bastap, táýelsizdiktiń strategııalyq tarıhy týraly taldanyp kórsetilgen Elbasynyń 100-ge jýyq eńbekteriniń, aqyl-oılarynyń qory bar ekendigin aıtar edik.
Osy ǵylymı jumysty qor retinde jınaqtap, birneshe ǵylymı ınstıtýttar atqaratyn isti qolǵa alyp, qarqyndy da nátıjeli júrgizip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy Keńsesiniń basshysy, professor Mahmud Bazarqululy Qasymbekov. Bul qoldanbaly materıaldar – búgingi kúni bilim salasynyń jańa múmkinshiligi. Olaı bolsa, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń kóp salalardy qamtıtyn eńbekteri ǵylymı baǵyttardyń metodologııasy bola alady. Bul oqý oryndarynda jańa bilim berý baǵdarlamalaryna engizilýi kerek.
«Nursultan Ábishulynyń saıası kóshbasshylyǵynyń fenomeni onyń kópqyrly qyzmetiniń búkil ón boıynda kórinis taýyp, ol táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy, dana strateg, uly reformator jáne qazirgi zamannyń kórnekti saıası qaıratkeri retinde ult tarıhyna endi», deıdi ǵylymı maqala avtory.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń dana kóshbasshy, reformator retindegi jańa Qazaqstandy qurýdaǵy biregeı jobalary túrki tarıhynda ǵasyr ótse de, óshpesteı izin qaldyrǵan Kemal Atatúriktiń memleket qurý jolyndaǵy qaıtalanbas eńbegimen teń dárejede.
Damý jaǵynan kenjelep qalǵan túrik halqyn HH ǵasyr deńgeıine ilestirgen Atatúrik áskerı danyshpan, harızmaly kóshbasshy, sondaı-aq jan-jaqty reformator boldy. Sol kezdegi Túrik Respýblıkasynyń zamanaýı órkenıetter deńgeıine kóterilý jáne mádenı damyǵan elder qatarynda bolýy úshin eldegi barlyq jaǵdaılar jańǵyrtylýy tıis bolatyn. Mustafa Kemal óz eliniń ómirin jańartty. Atatúrik eldiń saıası, áleýmettik ómirinde Túrkııany zamanaýı memleketke jyldam aınaldyrýǵa baǵyttalǵan birqatar túbegeıli reformaǵa bastama jasap, júzege asýyna yqpal etti. Ol eýropalyq úlgiler boıynsha Túrkııanyń jańa damý modelin júzege asyrdy: áskerı, kúndelikti kıim úlgisinen bastap, álipbıge deıin reforma jasady, halyqty jappaı saýatty el atandyrýǵa jol ashty. Kemalızm dáýiri kúni búginge deıin óz nátıjesin kórsetýde. Osylaısha, ol HIH ǵasyrdyń orta sheninde qalyp kele jatqan túrik elin HH ǵasyrdyń jańa bıigine alyp shyqty.
Túrikter júz jyldan astam Atatúrik esimin álemge dáripteý arqyly, túrik halqyn halyqaralyq arenaǵa shyǵardy: saıası reformatordyń ult kóshbasshysy retindegi ornyn aıqyndady. Atatúrik tulǵasyn qadirleýdiń ózgeshe sıpatyn júzdegen jyl boıy qalyptastyrýda túrikterdiń joǵary deńgeıin kórsetti, muny ózderi álemge áıgiledi. Bul – túrikterdiń ult retindegi joǵary deńgeıi. Qazirgi Qazaqstannyń negizin qalyptastyrýda eńbegi eren Elbasymyzdyń esimin, bolmysyn dáripteý barysynda biz kemel keleshekke óziniń ornyn aıqyndaı qadam basyp kele jatqan túrikterdiń pozısııasyn ustanar bolsaq: bul – eń birinshiden, ósip kele jatqan jas urpaqqa tulǵany qadirleı bilýdiń tereń tárbıelik ónegesin kórsetedi, ári ekinshiden, Qazaq eliniń ıntellektýaldy bolmysy men el bolyp qalyptasýdaǵy kemeńgerligin álemge tanytýda zor ról atqarady.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń memleketti qaıta qalpyna keltirýdegi, egemendik uǵymynyń mazmunyn baıytýdaǵy, eldiń geostrategııalyq ornyn aıqyndaýdaǵy tabandylyǵy men danalyǵy ǵylymı maqalada tereń aıqyndalǵan. Professor M.Qasymbekovtiń ǵylymı maqalasynyń dıdaktıkalyq negizi de osynda.
Elbasy qazaq jastarynyń shetelderde bilim alýy, jasampaz Qazaqstandy birge qurý strategııasy, latyn álipbıi arqyly tól tilimizge oralý, el ekonomıkasyn alǵa damytýdaǵy josparly is-sharalar, el astanasynyń boı túzeýi, halyqaralyq sharalardyń Qazaqstanda ótýi syndy berik, pragmatıkalyq ıdeıalary arqyly Nazarbaev esimi Qazaqstandy tanytty.
Alys-jaqyn shet elder Nazarbaevty kóshbasshy retinde tanı bilýiniń arqasynda Qazaqstan da jas táýelsiz memleket qatarynda emes, jańarǵan, boı túzegen, álemdik kartadan ózindik ornyn aıqyndaǵan damýshy memleketter qatarynan oryn aldy.
Bul turǵydan alǵanda, túrikterde san jyldar boıy «kemalızm» ıdeıasy júzege assa, Qazaqstan saıası-ekonomıkalyq, quqyqtyq, ıdeologııalyq reformalardy júzege asyrýda «Nazarbaev jolyn» jasaýy tıis.
«Kóshbasshy» – kóshtiń basshysy, lıder, eldiń basshysy. Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent tarıhı kóshtiń, táýelsiz el kóshiniń suńǵyla basshysy. Ol – ıisi qazaq balasynyń Ataqazaǵy.
«Fenomen» – bir sózben aıtsaq, – qubylys. Qazaq eli tarıhynyń jańa kezeńin qalyptastyrýda Nazarbaevtyń batyl qadamdary shyn máninde, qubylys bolyp esepteledi.
Qoryta kelgende, professor M.Qasymbekovtiń ǵylymı maqalasyna júıeli ǵylymı saraptama jasaý barysynda aıtarymyz: «Kóshbasshy fenomeni» – ǵylymı metodologııasy negizdelgen, maqaladaǵy árbir taraýlarynda Tuńǵysh Prezıdenttiń san alýan lıderlik qyrlary saralanǵan, ınnovasııalyq ekonomıkanyń jańa salalary men segmentterin qalyptastyrýdaǵy Elbasynyń rólin aıqyndaıtyn, ári ulttyq kod pen rýhanı qalyptasýdyń halyqtyq tól modelin qalyptastyrǵan kóshbasshy ekendigin tanytatyn ǵylymı tujyrym.
Meıir Eskendirtegi,
«SWISS-SASEM» Shveısarııa bıznes mektebiniń prezıdenti, professor
