Astanadan qanat qaqqan...

Esile aqqan Esildiń jaǵasyna el­orda tikken ýaqytta Arqaǵa qaz­aq jurtynyń astanasy ǵana emes, rýhanııaty da kóship kel­gendeı bolǵany ras. Nege de­seńiz, dál sol 1998 jyly tu­saýy kesilgen óner jarysy – Halyqaralyq «Shabyt» shy­ǵar­mashyl jastar festıvali qazaq ádebı-mádenı ómirindegi tyń bastamaǵa aınaldy. Bir jaǵy, bul joba qazaq ádebıetiniń iri tulǵalaryn tanytqan Qazaq KSR-i shyǵarmashyl jas­ta­ry­nyń «Jiger» festıvaliniń jal­ǵa­sy ispetti. Jas qaýyrsyn talant­tar­dyń juldyzyn jaǵyp, shabytyn shalqytqan joba Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen bastaý alǵan edi. Sodan bergi jıyrma jyl ýaqytta «Sha­byttyń» shoqjuldyzdary óz jazý qabiletterimen kórinip, ózin­­dik stıl qalyptastyra al­­dy. Máselen, festıvaldyń al­­ǵashqy jyldarynda jeńim­paz atanyp, ádebı ortada jarq etip shyqqan – Talǵat Eshen­uly, Janat Áskerbek, Ba­ýyr­jan Babajanuly, Dáýlet­kereı Kápuly, Marjan Ershý, Tanakóz Tolqynqyzy, Qalqa­man Sarın, Almas Temirbaı, Ularbek Nurǵalym, Erlan Júnis, Baqytgúl Babash, Quralaı Omar, Maqsat Málik, Baýyrjan Qaraǵyzuly, Álııa Dáýletbaevalar – qazaq ádebıe­ti­ne qalam quby­lys­ta­rymen engen avtorlar boldy. Atalǵan býynnan keıin de birtalaı daryndy jastar «Shabytta» oza shaýyp, elorda tórinde talanttaryn dáleldedi. Osylaısha, «Shabyt» tanytqan jańa esimder búginde qalamy qýatty, keń tynysty qalamgerlerge aınalyp otyr.

Osy qatarda Elbasy bas­­ta­masymen 1993 jyldan bas­tap taǵaıyndalǵan «Daryn» mem­le­kettik jastar syılyǵyn ataı alamyz. Bul joba da áde­bıet­­tegi jas talant ıelerine qol­daý kórsetý maqsatynda ót­k­i­zilip keledi. Búgingi kúnge deıin «Daryn» syılyǵyna jalpy sany 200-den asa óner adamy ıe bolypty. Áý basta eki jylda bir ret beriletin syı­lyq 2017 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıs­trli­giniń bastamasy boıynsha jyl saıyn tabystalatyn boldy.

Elordada ádebı atmos­fe­ra­nyń kórinisin uıym­das­ty­ry­lyp júrgen álemdik deń­geı­­degi ádebıet forýmdary men túrli baıqaýlardan baı­qaı­myz. Byltyr kúzdiń mızam shýa­ǵyna bólengen el astanasynda álem ádebıetiniń jylnamasyna enip, tarıh betinde qalatyn Azııanyń qabyrǵaly qalamgerleri jınalǵan basqosý el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen ótkeni kúni keshegideı esimizde. Azııa áde­bıe­tiniń búgingi ahýalyn talqy­laýǵa qazaq saharasyna ar­naıy at basyn burǵan sary qur­lyqtyń azýly aqyn-jazý­shy­laryn ulan-ǵaıyr dalanyń júregi bolyp soqqan astanada qarsy aldyq. Sondaı-aq 2019 jyldyń jazynda ótken Eýrazııa qur­lyǵynyń 20-dan astam mem­le­keti jazarmandarynyń basyn qosqan «Eýrazııa astanalarynyń qalamgerleri» halyqaralyq forýmy da ádebı ortada qozǵalys boldy.

Joǵaryda aıtyp ótkeni­miz­deı, búginde el astanasynda jas aqyn-jazýshylardyń bir sho­ǵyry qalyptasqan. Mıras Asan, Aıjan Tábarak, Jadyra Baıbulanova, Erbol Alshynbaı, Raýan Qabıdolda, Umtyl Zaryq­qan, Arman Álmenbet, Saıan Esjan, Esbol Nurahmet, Sherhan Talap, Álimjan Álisher, Muhtar Kúmisbek syndy talant ıeleriniń shy­ǵarmashylyǵy oqyrmanǵa tań­syq emes. Sońǵy ýaqytta elor­dalyq qalamgerlerdiń tvor­ches­tv­osyndaǵy jańalyqtar men ózgeristerge kýá bolyp júr­­miz. Aıtalyq, kúni keshe ǵana proza janrynda óz qol­tań­basymen tanylyp júr­gen Nurlan Qabdaıdyń «Sur áńgime» atty kitaby jaryq kór­di. Elordadaǵy «О́rnek» bas­pa­synan shyqqan bul kitapqa jazý­shynyń 19 avtorlyq, 5 aýdar­ma áńgimesi engen. Sondaı-aq Esbol Nurahmettiń «Taýsylmas tún» atty tyrnaqaldy novellalar jınaǵynyń da basylyp shyqqanyna kóp ýaqyt óte qoı­ǵan joq. Kitap búgingi qazaq qoǵa­myndaǵy áleýmettik hám psıho­logııalyq taqyryptardy qaý­za­ǵan jıyrma shaǵyn novella­dan turady.

 Móldir óleńderdiń avtory Aıjan Tábaraktyń bastamasymen ashylǵan Qalamger.kz ádebı-tanymdyq portalynyń da búginde óz aýdıtorııasy bar. Ádebı portal qalamgerlerdiń shyǵar­ma­shy­lyǵyn nasıhattaı otyryp, ta­nymdyq ári medıa baǵytta óz jumy­syn júrgizip keledi. So­ny­men qatar Qazaqstanda alǵashqylardyń biri bolyp avtorlardan shyǵarmalarynyń kommersııalyq quqyǵyn satyp alyp, kitap shyǵarý isin qolǵa alyp otyr. Qalamger.kz baspasynyń alǵashqy ónimi – Máskeýde turyp jatqan qazaq jazýshysy Aıagúl Mantaıdyń «Júrekke oralý» atty kita­by boldy. Odan keıin de bir­ne­she qazirgi qazaq aqyn-jazý­shy­la­ry­nyń jınaqtaryn shyǵardy.

Elordalyq talanttar ádebı ortaǵa qozǵaý salyp, túr­li sha­ra­lardyń bastamashysy bolyp júrgenin de aıtyp ótke­ni­miz jón. Ulttyq akade­mııa­­l­yq ki­tap­hanasy janynan «Jan­sý­sar» jas qalamgerler klýby, sodan keıin «TÁJ» (Táýelsizdik. Ádebıet. Jastar) ádebı-ıntel­lek­týaldy klýby qurylǵan edi. Jas qalamgerlerdiń shy­ǵar­mashylyq keshterin, kitap tusaý­keserlerin, avtorlyq joba­lardy turaqty túrde uıym­das­tyryp, elordada ádebı-máde­nı ıntellıgensııanyń basqosar ortalyǵyna aınalǵan rýhanı oshaqtyń biri boldy. Osy klýbtar aıasyna júzden astam shyǵarmashyl jas pen áde­bıet­súıer stýdent top­tas­qan edi. Bul ádebı joba qazaq eliniń astanasyn rýhanı-mádenı ortaǵa aınaldyrýǵa ózinshe sep boldy.

Sonymen qatar qazir Nur-Sultan qalasynda ornalasqan joǵary oqý oryndary janynan kóptegen ádebı klýb qurylyp, jumys istep tur. Munyń bári – elordamyzdyń, tutas elimizdiń bolashaq zııaly qaýym ókilderi qalyptasýyna jasalǵan izgi qadamdar.