TО́RAǴALYQ TО́RINDE – 100 KÚN

Qazaqstan EQYU-ǵa jetekshiliginiń alǵashqy kúninen bastap    ózine alǵan mindettemelerine adaldyq tanytyp keledi BUL EŃ BIRINShI KEZEKTE ELBASYNYŃ JEŃISI EDI 2007 jyldyń 30 qarashasynda Ispanııanyń astanasy – Madrıd qalasynda ótken Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde Qazaqstan Respýblıkasy atalǵan bedeldi halyqaralyq Uıymǵa 2010 jyly tóraǵalyqqa saılandy. Jas táýelsiz memlekettiń kandıdatýra­syn qoldap EQYU-ǵa múshe barlyq 56 el biraýyzdan daýys berdi. Sóıtip, EQYU tarıhynda tuńǵysh ret Azııa qurlyǵynda ornalasqan memleket, tuńǵysh ret burynǵy Keńes Odaǵy quramynan bólinip shyqqan el, tuńǵysh ret turǵyndarynyń basym bóligi musylman dinin ustanatyn respýblıka, tuńǵysh ret túrki tildes memleket álemdik arenada osyndaı bıik tuǵyrǵa kóterildi. Bul barsha qazaqstandyqtardyń, elimizdiń dıplomatııasynyń, eń birinshi kezekte Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jeńisi edi. Samat MUSA. Qazaq eliniń EQYU-ǵa tóraǵa­lyq­qa saılanýy, tutastaı alǵanda, búgingi jas egemen elderdiń eýro­pa­lyq úlgige saı keletin demo­kra­tııa qura alatynyn, osy baǵytta aýyz toltyryp aıtarlyqtaı je­tis­tikterge qol jetkizgendigin tuńǵysh ret resmı túrde tanytty. Osy­laı­sha Qazaqstan Respýblıkasy jańa belesti baǵyndyrdy, ıaǵnı týǵan Otanymyz endigi jerde álemdik saıasattyń burynǵydaı syrttaı baqylaýshysy qatarynan sol saıa­satty aıqyndaýshy memleketter sapyna qosyldy. Elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵa­lyq­qa saılanýyn sondaı-aq, dúnıe jú­zin­degi demokratııalyq maqsat-mu­rattardy, adam quqyqtaryn saq­taý­dy maqsat etetin eń bedeldi Uıym­nyń, joǵaryda da atap kór­setkenimizdeı, birinshi kezekte Qa­zaqstannyń tuńǵysh Prezıdentiniń beıbitshiliksúıgish, adam qun­dy­lyqtaryn joǵary qoıatyn azamat­tyq qoǵam qurýǵa baǵyttalǵan saıasatyn moıyndaǵany dep te bilý kerek. Búginde álem elderi Qazaq­stan­nyń álemdegi tórtinshi ıadrolyq arsenalynan óz erkimen bas tartqanyn, senimdi, ashyq saıasat júrgizip otyrǵanyn oń baǵalaıdy. Onyń ústine, Qazaqstan EQYU-ǵa múshelikke qabyldanǵan sátinen bastap ózine alǵan barlyq mindet­te­melerin múltiksiz oryndap ke­le­di. Aýǵanstandy turaqtandyrýda bel­sendi pozısııa ustanýda. Halyqaralyq deńgeıde álemdegi beıbitshilikti saqtaý isinde utymdy bastamalarymen tanylyp otyr. Árıne, osyndaı  bedeldi halyqara­lyq Uıymǵa tóraǵalyq etý elimizge zor jaýapkershilik júkteıtini de aıqyn edi. Sondyqtan da Otany­myz tóraǵalyqtyń alǵashqy kúninen bastap jaýapty qyzmetine bel sheshe kirisip ketti. Qazaqstan Uıymǵa tóraǵalyǵy qarsańynda ózin saıası jaǵynan ja­ńǵyrtý úshin aldyna aıtar­lyq­taı kúrdeli mindetter qoıdy. So­nyń ishinde EQYU men onyń ıns­tıtýttarynyń usynystary únemi eskerilip otyrdy. Buqaralyq aqpa­rat quraldary týraly zańǵa, Saı­laý týraly zańǵa tıisti ózgerister men túzetýler engizildi. Uıymnyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýro­sy­nyń usynysyna sáıkes saıası par­tııalar qyzmetine dańǵyl jol ashyl­dy. Jergilikti atqarýshy organ­dardyń ókilettikteri de ulǵaıa tústi. Eń bastysy – elimizde etnos­aralyq, konfessııaaralyq únqa­ty­sýlar boıynsha úlken tájirıbe jınaqtaldy. Qazaqstan halqy As­sambleıasy el turǵyndarynyń tatý­lyǵyna úlken úles qosyp kele jat­qan álemde balamasy joq qoǵam­dyq ınstıtýt bolyp tabylady. Jáne mundaı ınstıtýtty dúnıe júzinde alǵash ret Qazaqstan qurdy dep zor maqtanyshpen aıta alamyz. Qazaqstan – óz aýmaǵynda Álem­dik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń qatarynan úsh márte sezin ótkizip, dinaralyq kelisimge halyqaralyq deńgeıde atsalysyp otyrǵan birden-bir el. Osyny baǵalaǵandyqtan da bolar, dúnıe júziniń kóp eline moıyn bura bermeıtin Rım Papasynyń Astanaǵa arnaıy kelip aıaldaǵany umytyla qoıǵan joq. Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyǵy aıasynda elimizdi jáne, tutastaı alǵanda, Ortalyq Azııa óńirin ke­shendi jańǵyrtýǵa umtylys tany­týda. Sonymen qatar, Uıymdy oǵan múshe memleketter ıigiligi úshin re­formalaýǵa bastama kóterip otyr. Búginde álemde sheshýin kútken máseleler  barshylyq. Mysaly, eko­logııaǵa, klımattyń jyly­nýy­na, zańsyz mıgrasııaǵa qatysty osy­ny aıtýǵa bolady. Taýly Qara­baq janjaly tym uzaqqa sozylyp barady. Aýǵanstandaǵy jaǵdaı da jahan jurtshylyǵyna belgili. Grýzııa men Ońtústik Osetııa túp­ki­likti túsinistikke qol jetkize al­ǵan joq. Dnestr jaǵalaýy prob­le­ma­sy da kókeıkestiligimen erek­she­lenedi... Endi, mine, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 11 jylǵa jýyq ýaqyt boıy ótkizilmeı kelgen EQYU-ǵa múshe elder Memleket basshy­larynyń sammıtin uıymdastyrý bastamasyn kóterip otyr. Sammıt ótpegen kezeń aralyǵynda álemde kóptegen oqıǵalar oryn alyp, jalpy dúnıe júzindegi ahýal úlken ózgeristerge ushyrady. Jahan kel­beti ózgerdi desek te jarasatyndaı. Osy sebepterge baılanysty EQYU-ǵa múshe elder Memleket basshy­larynyń joǵary deńgeıdegi sam­mıtin ótkizýdiń ýaqyty kelgeni óz aldyna, munyń búgingi tańdaǵy asa kókeıkesti máselelerdiń biri bolyp tabylatynyn moıyndaǵan jón. Qazaqstan Uıymǵa tóraǵalyq qyz­metine kiriskenine 100 kún to­lyp otyr. Osy az ǵana ýaqyt ara­ly­ǵynda elimiz óziniń tóraǵalyq kes­tesine sáıkes bar múmkindigin paı­dalanyp jumys júrgizip keledi. Bat­pandap kirgen, mysqaldap shy­ǵa­­dy degendeı, Qazaqstan qolǵa al­ǵan sharýalardyń barlyǵy bir kúnde sheshile salatyn dúnıeler de emes. Tipti, elimizdiń qyzmeti solardy she­shýdiń mańyzdy bastamasy men alǵysharty bolýy ǵana múmkin. Biraq, eń bastysy, toń bolyp qat­qan problemalardyń kóbesin sógýge negiz qalanatynyna esh kúmán joq. Qoryta aıtqanda, Qazaqstan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyqqa saı­la­nýy Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń adamzat tarıhynan oıyp tu­ryp oryn alatyn tulǵalar tobynan ekenin jalpaq jahanǵa jarııa etti. Aınalasy jıyrma jylǵa tolar-tolmas ýaqytta bolashaǵy bulyń­ǵyr, keleshegi kúńgirt, mı batpaqqa belshesinen batqan eldi jańasha turpattaǵy memleket retinde qa­lyp­tastyryp qana qoımaı, ony búkil dúnıe júzine tanytý, sóıtip, moıyndaıtyn, eseptesetin, qur­met­teıtin elge aınaldyrý, shyn mánin­de, úlken de jańashyl reforma­tor­dyń, halqynyń qalaýly per­zentiniń ǵana qolynan keledi desek, qatelespeıtinimiz anyq. Qazaqstan tóraǵalyǵy da osy sózimizdiń aıqyn bir aıǵaǵy. Qazaq eliniń EQYU-ǵa tóraǵa­lyq­qa saılanýy búgingi jas egemen el­derdiń eýro­pa­lyq úlgige saı keletin demo­kra­tııa qura alatynyn, osy ba­ǵytta aýyz toltyryp aıtarlyqtaı je­tis­tikterge qol jetkizgendigin resmı túrde tanytty. Qazaqstan burynǵy Keńester Odaǵy quramyndaǵy elder ishinen tuńǵysh ret EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi memleket bol­ǵanymen, Uıym­ǵa múshe memleketter biz­diń eldiń kıkiljińderdi sheshýge degen yqy­la­syna, umtylysyna oń baǵa berýde. Grekııa óziniń tóraǵalyq etken ýaqy­tynda Uıymnyń sheshimderdi oryndata alatyn kú­shiniń joqtyǵyna kóńil aýdarmady. Al álemde Qazaqstannyń saıası jáne eko­no­mı­kalyq salmaǵy basqasha baǵalana­dy. QAZAQSTANNYŃ JULDYZDY SÁTI Jaqsybaı SAMRAT. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq qyzmetine kiris­kenine de 100 kún tolyp otyr. Bul úmit pen senimge toly kúnder boldy. Qazaqstannyń eýropalyq Uıym tórine shyǵýyn suńǵyla saıa­satkerler san-saqqa júgirtken sa­rap­tamalarymen, ushqyr boljam­darymen boıaýyn qanyqtyra jazyp jatty. Jurttyń kóbin, aldymen Qazaqstannyń Reseı men Batys ara­syn jaqyndatýǵa, syrt kózge qońyr­jaı bolyp kóringenimen, eki jaqtyń tereńge ketken qaǵıdatty kelispeýshilikterin eńserýge qan­shalyqty yqpal ete alatyndyǵy qy­zyqtyryp, osy tóńirekte kóp áń­gimeler boldy. Sondaı-aq Uıym­nyń jaýapkershilik aýmaǵyndaǵy keıbir uzaqqa sozylyp ketken kı­kiljińderdiń rettelýine qansha­lyq­ty úles qosa alar eken dep jáne bul tarapta Qazaqstannyń rólin asyra baǵalap, kópe-kórneý kópshik qoıý­shylar da tabyldy. Sóıtip, Qazaqstannyń tóraǵalyǵyn ózinen de góri kóp qobaljýlarmen, kóp tolqýlarmen kútken jaqtar mol edi. Biraq jurt qalaı dese olaı de­sin, Qazaqstan “aqyl, qaırat, jú­rekti birdeı ustap”, óziniń Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń ejelden ustanǵan sarabdal saıa­sa­tynan aınymaǵan kúıi tóraǵalyqty bastap ketti. Árıne, ishki daıyndyq ta mol boldy. Sonyń ishinde 2007 jylǵy qarasha aıynda Madrıdte bolǵan Uıymǵa múshe elder SIM keńesinde aıtylǵan máseleler boı­yn­sha kóp jumystar isteldi. EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi eldiń basshysy retinde Elbasy Nursul­tan Nazarbaev 14 qańtarda qazaq­standyq tóraǵalyqtyń Úndeýin ja­rııalady. Onda Elbasy: “Halyq­ara­lyq uıymdar qyzmetteriniń tıim­diligin jahandyq jańa qaterlerge sáıkestendirip, arttyrý máselesi birinshi kezekke shyǵa bastady. Naq osyndaı mindet únqatysýdyń bire­geı alańy sanalatyn, ǵalam­sha­ry­myzdyń úsh qurlyǵyndaǵy 56 memleketti biriktiretin EQYU-nyń aldynda tur”, deı kelip: “Qazaq­stan­dyq tóraǵalyqtyń urany tórt “T” – “trast” (senim), “tradıshn” (dás­túr), “transparensı” (ashyq­tyq) jáne “tolerans” (tózimdilik) bolady dep olardy qalyptaǵydan ereksheleý, jurtty eleń etkizerlik ádispen jetkizip berdi de, olardyń árqaısysyna jeke toqtaldy. Osy Úndeýinde Prezıdent N.Nazarbaev EQYU-ǵa múshe elder kóshbasshylaryn 2010 jyly sam­mıt ótkizý týraly Qazaq­stannyń bastama­syn qoldaýǵa shaqyrdy. Al EQYU-nyń óz basy týraly aıt­qanda, “Bú­ginde eshteńemen almas­tyrylmaıtyn Uıym, onyń toqy­raýy nemese joıylyp ketýi eýro­atlantıkalyq keńistikte óte qaýipti vakýýmnyń paıda bolýyna ákelip soǵady”, dep joǵary baǵalaıtynyn bildirdi. Sonymen qatar, Elbasy tóraǵalyq­tyń basymdyqtaryna qatysty “Qazaqstan EQYU-nyń bar­lyq úsh “sebeti” arasynda oń­taıly tepe-teń­dikti saqtaýǵa kóńil bólýge tyry­satynyn atap ótkim keledi”, dedi. Q.Saýdabaev óziniń osy má­jiliste sóılegen sózinde qaýipsizdik salasyndaǵy problemalarǵa, sozylmaly kıkiljińderdi retteýge basa kóńil bólinetinin aıtty. Sonymen qatar, Is basyndaǵy tóraǵa EQYU-ǵa tóraǵalyqtyń Qa­zaqstan úshin mańyzyna toqtalǵan­da: “Meniń tereń senimim boıynsha, EQYU-daǵy tóraǵalyq bizdiń hal­qymyzdyń shyn mánindegi juldyz­dy saǵaty, Qazaqstan tarıhyndaǵy orny ózgeshe oqıǵa bolyp taby­la­dy, ol eń sátti degen jaǵdaıda tek 55 jyldan keıin ǵana qaıtalanýy múmkin”, degen edi. Munyń da dál ári taýyp aıtylǵan sóz bolǵanyn moıyndaý kerek. Memlekettik hatshy — Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy retindegi alǵashqy sapary Eýro­odaq­tyń astanasy Brıýsselden bastaldy. Munda ol Eýropalyq Ko­mıssııanyń prezıdenti J.M.Bar­rozýmen, Eýroodaq Keńesiniń prezıdenti H. van Rompeımen, Eýroodaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi joǵarǵy ókili K.Eshtonmen jáne Eýroodaqtyń qazirgi tóraǵasy, Is­panııanyń syrtqy ister mınıstri M.A.Moratınospen, t.b. kezdesti. Bulardyń bári de Eýroodaqtaǵy eń joǵarǵy laýazymdy tulǵalar. Bar­lyq kezdesýlerde de EQYU tór­aǵasy qyzmetiniń alǵashqy qadam­dary, ustanatyn basymdyqtar, eki uıym arasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­tyń perspektıvalary áńgime ar­qaýyna aınaldy. Kezdesken tarap­tardyń bári de Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazarbaevtyń jarııalaǵan basymdyqtaryn qol­daı­tynyn, sonyń ishinde EQYU-ǵa múshe elder Memleket basshylary­nyń sammıtin osy jazda ótkizý máselesine de qaınaýy jetken shara dep qaraıtynyn bildirdi. Is basyndaǵy tóraǵanyń sapary odan ári Londonda jalǵasyp, ol munda Aýǵanstan máselelerine arnal­ǵan álemdik konferensııaǵa qatysyp, sóz sóıledi. Qazaqstan basshysy N.Nazarbaevtyń bastama­sy­men Aýǵanstan máselesin sheshýge qosylyp otyrǵan úles jáne aldaǵy ýaqytta onyń qalaı jalǵasatyny týraly aıta kelip, Uıymnyń zor áleýeti de ony sheshýge baǵytta­la­tynyn, óıtkeni, Uıymnyń 56 mú­she­siniń 43-i onsyz da sol prob­lemalarǵa tartylyp otyrǵanyn atap kórsetti. “Barlyq joldar Rımge bas­taı­dy” demekshi, barlyq álemdik máse­lelerdiń negizgi túıini de AQSh-ta tarqaıtyny jasyryn emes. Qanat Saýdabaevtyń saparynyń da Vashıngtonda jalǵasqandyǵy osy­nyń kórinisi edi. Joǵaryda aıt­qanymyzdaı, osy eldegi Qazaqstan elshiligi qazaqstandyq tóraǵalyq­tyń basymdyqtary týraly Hel­sın­kı komıssııasyna qulaǵdar etken. Is basyndaǵy tóraǵanyń sa­pa­ry da Parlamenttegi osy komıs­sııanyń múshelerimen kezdesýden bastalǵan. Otyrys barysynda bári de Qa­zaqstannyń bastamalaryna joǵary baǵa berip, onyń tóraǵalyǵyna ta­bystar tiledi. Sonyń ishinde kon­gressmen E.Faleomavaeganyń Qa­zaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyqqa saılanýy Prezıdent N.Nazar­baev­tyń eldi otarshylyq pen kommý­nızm­niń qursaýynan tabysty jol­men alyp shyqqanyna berilgen zor baǵa degen sózderi este qaldy. Osynyń ertesine Qanat Saýda­baev óziniń amerıkalyq áriptesi Hılları Klıntonmen kezdesti. Is basyndaǵy tóraǵa oǵan “Korfý pro­sesi” sekildi EQYU SIM beı­resmı sammıtin Almatyda ótkizý týraly sheshim qabyldanatynyn aıtyp, oǵan H.Klıntondy resmı túrde shaqyratynyn jetkizdi. Shaqyrý yqylaspen qabyl alyndy. Taraptar odan ári Nursultan Na­zar­baevtyń bastamasymen kóterilip otyrǵan EQYU-ǵa múshe mem­leketter lıderleriniń sammıtin 2010 jyly shaqyrý týraly ıdeıany múddelilikpen talqylap, bul másele jónindegi belsendi jumys­tardy jalǵastyra berýge kelisti. Osynyń ertesine Is basyndaǵy tóraǵa BUU-nyń shtab-páteri orna­lasqan Nıý-Iork shaharyna sapar shegip, munda Qaýipsizdik Keńesi músheleriniń ókilderi aldynda qa­zaqstandyq tóraǵalyq týraly baıan­dama jasady, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen de kezdesip, kelissózder júrgizdi. Osydan keıin Is basyndaǵy tóraǵa uzaqqa sozylyp ketken kı­kiljińderdi basynan keship otyrǵan Kavkaz elderine jasaıtyn saparyn bastap ketti. Qazaqstannyń osyn­da­ǵy kıkiljińderdi retteýge degen, olardyń arasynda tıimdi araaǵaıyn bolýǵa degen umtylysyn qazir Uı­ymdaǵy barlyq áriptester de jo­ǵary baǵalap otyr. Bul bastamany alǵash ret, Táýelsizdiktiń eleń-ala­ńynda Elbasy Nursultan Nazar­baev kótergen edi. Qazaqstan basshysynyń Reseıdiń sol kezdegi prezı­denti B.Elsınmen araa­ǵaı­yn­dyq qyzmetin mundaǵy halyq áli kúnge qurmetpen eske alady. Is basyndaǵy tóraǵa Ázirbaıjan jáne Armenııa basshylarymen, qo­ǵam ókilderimen, Taýly Qarabaq turǵyndarymen kezdesip, olardyń pozısııalaryn bildi. Ol janjaldy tek qana kelissóz ústelinde sheshý qa­jettigin jáne ony álemdik qoǵam­das­tyqtyń úlken bóligi qaraıtyn EQYU sekildi Uıymnyń qoldaıty­nyn jetkizdi. О́zderiniń máselelerine álem jurtshylyǵy alańdaýshylyq bildirip, EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy kelip otyrǵanyna eki jaq ta rızashy­lyqtaryn bildirdi. Osy­dan ári Is basyndaǵy tóraǵa Grýzııada bolyp, osy el Syrtqy ister mı­nıstri G.Va­shadzemen jáne saıası partııa basshylarymen kezdesip, kelis­sózder júrgizdi. Grýzın-osetın janjalynyń da sheshilýine yqpal etý máseleleri talqylandy. Budan keıin Is basyndaǵy tóraǵa álem elderi da tanymaı otyrǵan Prıdnestrove Respýb­­lıkasynda da bolyp, kıkiljińderdi sheshýdiń perspektıvasy tek kelissóz ústelinde ekenin uǵynǵan Uıym pozısııasyn olarǵa da jetkizdi jáne araaǵaıyndyq joralǵylar jasady. Q.Saýdabaev Shveısarııa kon­federasııasyna sapary ba­rysynda da EQYU-nyń Is basyn­daǵy tór­aǵasy retinde Uıymnyń aldynda turǵan mindetteri men qa­zaq­standyq tóraǵalyqtyń maqsat­tary týraly áńgime qozǵap, usynystardy tal­qyǵa salyp otyrdy. Mine, 100 kún­niń ishinde at­qaryl­ǵan jumys­tar­dyń bir parasy osyndaı. Bul – basy ǵana.