Memlekettik bıliktiń zań shyǵarýshy, atqarýshy, sot tarmaqtary bolyp, tepe-teńdikti qalyptastyrýy memleketimizdiń táýelsizdigi tusynda ómirge keldi. Bul Konstıtýsııamyzda bekitilgen. El ishindegi turmys-tirshilikten bastap, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartyp, azamattardyń quqyǵynyń saqtalýyn, ádiletti qoǵamdyq qarym-qatynasty quqyqtyq keńistikte qalyptastyryp, memlekettiń dúnıejúzilik qaýymdastyǵyndaǵy áleýetin arttyrýǵa osy bılik tarmaqtary tikeleı jaýapty. Sondyqtan da halyq osy bılik tarmaqtarynan talap etedi. Osy sebepti olarǵa syn da kóp. Saıasat pen memleketter tarıhynda «halyq bılikti bılikke sengendiginen synaıdy» deıtin de qaǵıda men uǵym bar.
Memlekettik bıliktiń zań shyǵarýshy, atqarýshy, sot tarmaqtary bolyp, tepe-teńdikti qalyptastyrýy memleketimizdiń táýelsizdigi tusynda ómirge keldi. Bul Konstıtýsııamyzda bekitilgen. El ishindegi turmys-tirshilikten bastap, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartyp, azamattardyń quqyǵynyń saqtalýyn, ádiletti qoǵamdyq qarym-qatynasty quqyqtyq keńistikte qalyptastyryp, memlekettiń dúnıejúzilik qaýymdastyǵyndaǵy áleýetin arttyrýǵa osy bılik tarmaqtary tikeleı jaýapty. Sondyqtan da halyq osy bılik tarmaqtarynan talap etedi. Osy sebepti olarǵa syn da kóp. Saıasat pen memleketter tarıhynda «halyq bılikti bılikke sengendiginen synaıdy» deıtin de qaǵıda men uǵym bar.
Bıliktiń bedelin kóteretin de nemese kerisinshe, túsiretin de eń aldymen laýazymdy tulǵalar. Belgili bir laýazymdy qyzmetke kelgen adamnyń biligi men bilimine, adaldyǵy men ádildigine, iskerligi men tazalyǵyna, sol jaýapty qyzmetkerdiń adamdarmen sóılese bilýine baılanysty onyń beınesi týraly kópshilik, qoǵam pikiri qalyptasady. Osy turǵydan bılikke sátti tulǵa kelgende kóptegen problemalar sheshimin taýyp, ol jurtshylyqtyń rızashylyǵyna bólenedi. О́kinishke qaraı, keıde sátsiz tulǵa kelgende túkke turmaıtyn tirlikter problemaǵa aınalyp, halyqtyń kóńil-kúıine kirbiń túsiredi. Árıne, ondaıda kemshilikteri bılik adamynyń betine aıtylmaǵanymen, syrtynan teris pikir qalyptasady.
Áriptesimiz Orynbaı Rahmanberdiuly týraly oı qozǵap, sóz aıtqanda, onyń bıliktegi qyzmetine kóz júgirtsek, sátti tulǵa bola alǵanyn kóremiz. Ol Senat depýtaty bolǵanǵa deıin abyroıly eńbek jolymen ósip, kóptegen laýazymdy qyzmetter atqaryp, el senimin aqtap, úlken ómir mektebinen ótip keldi. Joǵary oqý ornyn bitirisimen oqýda alǵan ınjenerlik mamandyǵyna sáıkes óndiristiń eń tómengi qyzmetinen ósip, tabysty, tabandy eńbek etip, sol kezdegi basqarýshy partııanyń zor senimine ıe boldy, ujym basqarýdy, odan aýdanǵa, qalaǵa basshylyq jasady.
El basqarý kimge bolsa da úlken syn. Bılikte bolǵan adamnyń barlyq qyzmeti, is-áreketi, sóılegen sózi tek qana tabys pen qoshemetten turdy deýimiz ábestik bolar edi. Orekeńniń de el basqarý eńbeginde kúngeıi de, teriskeıi de bolǵany haq. Biraq, eń bastysy – senimniń saqtalǵany.
O.Rahmanberdıevtiń qaıratkerlik múmkindigi men halyqpen nátıjeli jumys isteı alatyn qabileti Túrkistan qalalyq, Shardara aýdandyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshysy laýazymdarynda eńbek etken jyldary meılinshe ashyldy. О́zi basqarǵan óńirlerde halyqtyń áleýmettik turmysyn, ekonomıkalyq órkendeýin, qoǵamnyń birligi men yntymaqtastyǵyn bilgirlikpen, sabyrlylyqpen, tózimdilikpen, shynaıy janashyrlyqpen uıymdastyryp, óte nátıjeli eńbek etip, mol abyroı ıelenedi. О́z áńgimelerinde aıtatyndaı, «qala, aýdan halqynyń kúndelikti ómirinde qıyndyǵy men qyzyǵy da mol boldy. Sol jyldary áleýmettik nysandar – mektep, aýrýhana, turǵyn úı máseleleri tómen jaǵdaıda, jetkiliksiz, qarjy jutań. Sondyqtan eldiń áleýmettik turmysy kún tártibinen túsken emes».
Túrkistan qalalyq partııa komıtetinde birinshi hatshy bolǵan jyldary tek ekonomıka salasy emes, sol ejelgi tarıhı qalanyń ereksheligin, rýhanııattaǵy ornyn eskere otyryp, onyń mádenıetiniń, tarıhı eskertkishtik qundylyqtarynyń, shejire, jádigerleriniń tereń zerttelip jınaqtalýyna qamqorlyq jasap, zııaly qoǵam qalyptasýyna ózindik úlesin qosty. Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı keshenin kúrdeli jóndeýden ótkizýge, saqtalǵan murajaılyq, ultymyzdyń tarıhı, rýhanı qundylyqtaryn qalpyna keltirip, olardyń mańyzdylyǵyn qoǵamǵa, ásirese, jas urpaqqa nasıhattaý qajettiligine ekpin berdi.
Ol Túrkistan qalasynan keıin Shardara aýdanyn basqarǵan jyldary, sondaı-aq odan sońǵy sharýashylyq uıymdastyrý qyzmetteriniń qaı-qaısysynda bolsa da úlken jaýapkershilikpen, tyńǵylyqtylyqpen elge qyzmet etý jolynan taıǵan emes. Qaıta qaıratyna tájirıbe, bilimine tanym, sanasyna oı qosylyp, azamattyq tulǵasy tolysa tústi. Sátti isterimen elge tanylǵany el senimine senim qosty. El basqara júrip, óz quzyryndaǵy kóp adamǵa, ásirese, jastarǵa ónege boldy. О́zi de kóp nárseni úırendi, ósti. Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldardan bastap eldegi reformalardyń nátıjeli júrgizilýine úles qosty. Eńbegi elenip, oblystyq máslıhattyń tóraǵasy bolyp saılandy.
2002 jyly Orynbaı Rahmanberdiulyna jergilikti máslıhat depýtattary úlken senim kórsetip, Parlament Senatyna Ońtústik Qazaqstan oblysynan depýtat etip saılady. Bul saılaý Orekeńniń ómirindegi jańa beles boldy. Ol Parlamentke kelgen kezde salmaqtylyq, salıqalylyq, baıyptylyq birge kelgendeı áser aldyq. O.Rahmanberdıev Senatqa kókirektep, ókirektep, óktem sóılep, menmundalap kirgen joq. Memlekettiń bıik quzyrly shańyraǵyn qasterlep, qadirlep, úlken mádenıetpen kirdi. Ony aldy-artyna qarap, basqa áriptesteriniń baǵyt-baǵdaryn baıqap, Senattyń dástúrin syılap, onyń aýanyna aıryqsha den qoıyp, mazmunyn, erteńgi kúngi memleket dárejesin kóteretindeı qandaı qyzmet jasaýǵa bolatyndyǵyn bajaılap kelgen salmaqty tulǵa dep esepteımin.
Ol – Ońtústik Qazaqstannyń san baǵyttaǵy turmys-tirshiligine baılanysty, jalpy áleýmettiń áleýetin kóterýge oraı Úkimettiń aldynda ár ýaqytta oryndy saýal qoıyp, máselelerdiń sheshilý joldaryn qarastyryp, óte tııanaqty, mańyzdy qyzmet etip kele jatqan, ornymen sóılep, ótimdi pikir aıtyp júrgen senatorlardyń biri. Oǵan tán qasıetter – eshqashan «men sóıttim, men búıttim» dep keýde soqpaıdy. Biraq, jalpy óńirdiń múddesi úshin aıtylýǵa tıisti sózdi, kóterilýge tıisti máselelerdi aldymen ózi jan-jaqty zerttep, kózin jetkizip, der kezinde quzyrly oryndar aldynda biliktilikpen qoıa biledi. Kókiregi oıaý, peıili qashanda keń, qanaǵatshyl. Laýazymyn, aqsaqaldyǵyn alǵa tartpaıdy. Oblys jurtshylyǵy Orekeńdi jaı, birjaqty mansapty qyzmetker dep tanymaıdy, onyń adamı, azamattyq tulǵasyna basymdyq berip, sol qasıetine qurmet kórsetedi. Ol kisiniń adamgershiligin moıyndaıdy, mineziniń turaqtylyǵyn, asyp-tasyp ketpeıtin ustamdylyǵyn baǵalaıtyn qoǵamdyq pikir qalyptasqan. Sondyqtan da bolar, birinshi depýtattyq merzimi aıaqtalǵannan keıin oblystyq máslıhat depýtattary onyń kandıdatýrasyn qoldap, ekinshi ret Senat depýtaty etip saılady.
Senattyń quramynda O.Rahmanberdıevtiń eki shaqyrylymda depýtat bolyp, on jyldan astam qyzmet etýiniń ózi tek onyń ǵana emes, Senattyń quramynyń da sapalylyǵyn kórsetti. Jasyna, tájirıbesine qaramastan, Orekeń ózinen kishi adamdardan bilmegen, túsinbegen jaǵdaılardy suraýdan arlanbaıdy. Ushqary, asyǵys pikir aıtýdan boıyn aýlaq ustaıdy.
Orynbaı Rahmanberdiuly áleýmettik, memlekettik qaýipsizdik, qorǵanys problemalary boıynsha ótkiziletin kóptegen halyqaralyq, respýblıkalyq konferensııalar men dóńgelek ústelderdiń belsendi qatynasýshysy. Sondaı-aq, el ishindegiler de onyń kelip, óz sózin, pikirin, oıyn ortaǵa salyp, jurttyń kóńilindegi sózdi tyńdap ketýin qalap otyrady. El ortasynda ósip, elmen birge eseıip, el qamyn oılap júrgen abzal azamat úshin mundaı múmkindikti óte joǵary baǵa, qurmet ári zor senim dep qabyldaǵan jón bolar.
Qýanysh SULTANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty.
