Qazirgi qalyptasqan ahýal qazaq jerindegi osy ispetti oryndardyń tanymaldylyǵyn arttyra bastady. Sonyń biri – Aqmola oblysynyń Ereımentaý aýdanynda ornalasqan Kóbeıtuz kóli. Oqshaýlanyp otyrǵan otandastarymyz bir sát kóligine bala-shaǵasyn tıep alyp tartyp ketetin tabıǵattyń tynysh oryndaryn qarastyrǵanda, álem-jálem áleýmettik jelige júktelgen qyzǵyltym kóli bar Kóbeıtuzdyń kórkem kórinisi kólbeń ete qalǵany sol edi, buıyǵy jatqan biregeı kóldiń basy áp-sátte jármeńkege aınalyp júre berdi. Áttegen-aıy, álgi bir ádemi jerge barǵan otandastarymyzdyń ospadar áreketi bolyp tur.
Keshe ǵana Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osy máselege nazar aýdaryp, týıtterdegi paraqshasyna janashyr sóz jazdy.
«Azamattardyń tabıǵı demalys oryndaryndaǵy jappaı mádenıetsizdigi toqtamaı tur. Otandastarymyzdyń erekshe qyzǵylt tústi «Kóbeıtuz» kóline keltirilgen orasan zor zııanǵa qatysty alańdaýshylyǵy oryndy. Bul jaǵymsyz áreketter óskeleń urpaqqa júrgiziletin ekologııalyq aǵartý jumystarynyń túıtkilderin ashyp berdi. Bilim, Ekologııa, Aqparat mınıstrlikteri bul máseleni jumystarynyń basym baǵyty retinde qarastyrýy kerek» dedi Memleket basshysy óz sózinde.
Rasynda, kópshiliktiń qaladaǵy qapas úıde qamalyp otyrmaı, qashyqtaǵy kólge baryp tynyǵýy quptarlyq bolǵanymen, sońynda úıme-júıme qoqys qaldyryp, keń dala tósin kezip, josyqsyz lastaýy qorshaǵan ortaǵa beıjaı qaramaıtyn barsha qaýymdy alańdata bastaǵan bolatyn. Tipti jaǵalaýda, sý betinde ushqan sellofan paketterdi bylaı qoıǵanda, kóldiń ortasyna kóligimen qoıyp ketken beıbastaq áreketti qalaı keshirersiz...
Sondaı-aq mıneraldy tuzdy qapqa salyp, qalaǵa ákelip saýdalap júrgender de barshylyq.
Prezıdenttiń pármendi paıymy «kelinim, saǵan aıtamyn, qyzym, sen tyńda» degen halyqtyq parasatpen ushtasyp tur. О́ıtkeni «ózimniń minime qulaǵym kereń, ózgeniń minin qyrymnan kórem» degendeı, óz minimizdi ózimiz kóre bermeımiz. Sondyqtan da bolar, qazir kórikti Kóksheniń qoınaýyndaǵy kólderdiń jaǵasy da, anaý Alakóldiń shyǵysy men batysyndaǵy qos jaǵalaýy da, odan ózge qazaqqa Qudaı syılaǵan qanshama ǵajap tabıǵat aıasy qoqysqa toly. Álbette, sýalmaıtyn sýat, tartylmaıtyn bulaq, qýramaıtyn quraq joq. Sondyqtan qorshaǵan ortaǵa qatysty qalyptasqan kózqarasty túbirimen ózgertý qajet. Bul rette qazaqtyń baıyrǵy ekologııalyq sanasynan alatyn tálim mol. Jaılaǵan qonysyn saryjurt qylmaı, kóship-qonǵan eldiń maly da, jany da aıaýly tabıǵattyń bergen syıyn baǵalaı biletin-di. Búginde ýrbanızasııalanǵan halyqtyń sanasyndaǵy kóne kodty oıatýdyń bir joly osy babalar qaǵıdasyn bolmysymyzǵa sińirý bolsa kerek.
Al dúısenbiden bastap karantın ýaqytyna baılanysty kire berisine shlagbaým qoıylǵan Kóbeıtuz kóli endi erekshe qorǵalatyn tabıǵı aımaqqa aınalmaq. Bul týraly keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte elimizdiń Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev málimdedi. Buǵan deıin mınıstrlik Kóbeıtuz kólin qorǵaý boıynsha alǵashqy sharalardy qabyldaǵan eken. Mınıstrlik mamandarynyń aıtýynsha, kólden alynǵan synama kádimgi qarapaıym as tuzymen birdeı ekenin kórsetken. Sondaı-aq qoǵamdyq baqylaý keńesi qurylyp, eriktiler men quqyq qorǵaý organdarynyń arasynan kóldi tekseretin top qurylady. Qazir Ekologııa mınıstrligi jaǵdaıdy taldap, qosymsha sharalar ázirleýde.
Mınıstrdiń aıtýynsha, kólder men basqa da tabıǵı nysandarda bolýdyń belgilengen tártibin, sanıtarlyq normalar men ekologııalyq zańnamany buzýshylar jazalanady, aıyppuldar artady, zańbuzýshylyq úshin jaýapkershilik kúsheıtiledi. Búginde Ákimshilik kodekstiń 505-babyna sáıkes («Qalalar men eldi mekenderdiń aýmaqtaryn abattandyrý, sondaı-aq ınfraqurylym nysandaryn qıratý, qalanyń jáne eldi mekenderdiń jasyl kóshetterdi buzý jáne búldirý» baptaryna sáıkes) Kóbeıtuz kólindegi stıhııalyq qoqys úshin birneshe adam jaýapqa tartyldy.
– Sondaı-aq ekologııalyq beketter qurý josparlanýda. Biraq osy biregeı kólge qumartatyndar sany artýda, – dedi Maǵzum Myrzaǵalıev. – Demek, jalpy alǵanda, eń aldymen, azamattarǵa mundaı jerlerde júrip-turý erejelerin túsindirý jáne ekomádenıetti kóterý, tuzdy ózimen birge alyp ketýge bolmaıtynyn, onyń eshqandaı emdik qasıeti joq ekenin, al kól týrısterdiń osyndaı áreketterinen joıylyp ketýi múmkin ekenin túsindirý qajet. Sondaı-aq biz qoǵam belsendilerin, ekologterdi, ekobelsendilerdi osy jumysqa jumyldyrmaqpyz».
Vedomstvo basshysy atap ótkendeı, bul eldegi basqa da tabıǵı nysandardaǵy jaǵdaılarǵa, onyń ishinde Aqtaýdaǵy ıtbalyqtardy uryp-soǵý, Býrabaıdaǵy taý bolyp úıilgen qoqystar, Almaty mańyndaǵy Pervomaıskıı toǵanyndaǵy Qyzyl kitapqa engen lotos ósimdigin julyp alyp, Instagramda qýana jarııalaǵan jaǵdaı, qoqys tastaý, jeroshaqta ot jaǵý, sonymen qatar biregeı Kóbeıtuz kólinen tuz alyp ketip satý derekteri mınıstrlik ókilderiniń alańdaýshylyǵyn týǵyzýda.
«Aıyppuldardan basqa, halyqqa únemi túsindirý jumystaryn júrgizip otyrý kerek. Eresekter ózderi balalarǵa tabıǵatty aıalaýdy úıretip, úlgi bolýy kerek. Taǵy da barlyq qazaqstandyqtardy qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq jasaýǵa shaqyramyn. Biz eldegi kez kelgen tabıǵı nysannyń janyna ınspektor qoıa almaımyz. Jalpy, halyqtyń ekologııalyq mádenıetin jaqsartý kerek. Árıne, bul bir kúndik jumys emes. Biraq bizdiń mınıstrlik mundaı túsindirýlerdi qoǵamda belsendi túrde nasıhattaıdy. Buqaralyq aqparat quraldaryna osy iske qosqan eleýli úlesi úshin alǵys aıtamyz. Bolashaqta da nasıhat jumystary jaǵynan sizderdiń bizdi qoldaıtyndaryńyzǵa senemiz. Bul jumystarǵa jergilikti ákimdikter de belsene qatysady degen oıdamyz. Buǵan búkil qoǵamnyń birlesken kúsh-jigeri qajet. Joǵaryda aıtqanymdaı, bári bala kezden boıǵa sińirilýi kerek. Sol sebepti de Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev mektepterde ekologııalyq mádenıet pánin engizýdi usyndy», dep túıindedi M.Myrzaǵalıev.
Qazaqstanda ekologııalyq zańnamany buzǵany úshin aıyppul kólemi artady. Tıisti sharalar jańa Ekologııalyq kodeks jobasynda qarastyrylǵan. Ulttyq parkter men demalys aımaqtaryndaǵy reıdterge Ekologııa jáne Ishki ister mınıstrlikteriniń ókilderi, sonymen qatar ekologter, qoǵam belsendileri, eriktiler jáne quqyq qorǵaý organdary qatysady.
«Qazir mınıstrlik ulttyq parkter men demalys aımaqtaryna qoǵamdyq reıdter júrgizýde. Bul jergilikti jerlerdegi qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha jaǵdaıdy baqylaýǵa jáne qajetti sharalardy jedel qabyldaýǵa septigin tıgizedi. Eń bastysy, zań buzýshylarǵa jaza qoldanýǵa múmkindik beredi. Alaıda jaǵdaıdy ózgertý úshin halyqtyń ekologııalyq mádenıetin kóterý qajet», dedi mınıstr.
P.S. Kúnshyǵys elinde baldyrǵandardy balabaqshadan bastap qoqys tastamaýǵa tárbıeleıtin tamasha kórinis bar. Iаǵnı ár balaqaıdyń sómkesiniń qos qaptalynda kishkene qalaq pen sypyrtqy júredi. Olar búkil qoqysty tazalap tastamas. Biraq bala kezinen sanasyna qoqys qaldyrmaýdy sińiredi. Bizge de osy ispetti bir tárbıe quraldary kerek-aq...
