«Ekologııa mınıstrliginiń mindeti – sýarmaly jerlerdi, ıaǵnı gıdromelıoratıvtik jelini sýmen qamtý, ıaǵnı bul sý kózi, sý qoımalary. Birinshi kezekte, jańa, sýarýǵa arnalǵan sý qoımalaryn salý josparlanǵan, – dedi M.Imanálıev. – Sonymen qatar josparda bıýdjet qarajaty esebinen de, halyqaralyq qarjy uıymdary arqyly da jańa kanaldar salý men burynǵylaryn jańǵyrtý jumysy bar».
2026 jylǵa qaraı 38 sý qoımasyn salý josparlanýda. Mınıstrliktiń josparynsha, áýelgi mindet – sý sharýashylyǵy jelilerin qaıta salý kezinde egiske sý jetkizý kezinde oryn alatyn sý joǵaltýdy boldyrmaý. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵyndaǵy fermerlerge sýarý kezinde sý únemdeý ádisine, onyń ishinde tamshylatyp sýarýǵa kóshý mańyzdy. Bul rette atalǵan vedomstvo óz tarapynan sý jetkizý kezindegi sýarý kezinde sý únemdeý ádisi esebinen lımıt belgileýdi, jańa saralanǵan tarıfti usynady, ıaǵnı kóp alsańyz, kóp tóleısiz. Mundaı tarıfter Izraılde qoldanylady. Sýarý kezinde sý únemdeý júıesin qarqyndy qoldaný, sý joǵaltýdy boldyrmaý esebinen sýarmaly jerlerdiń aýmaǵyn ulǵaıtý kóp sý alýǵa ákelmeıdi deıdi olar.
«Qazaqstannyń sý sharýashylyǵy qaýymdastyǵynyń» prezıdenti Nurlan Atshabarov sý resýrstaryn basqarý jónindegi memlekettik baǵdarlama asa mańyzdy ekenin aıtady. Bul memlekettik baǵdarlama aldaǵy 10 jylǵa arnalǵan maqsattar men mindetterdi anyqtaıdy. Bul tıisti qarjylandyrýdy, onyń ishinde, mysaly, sý nysandaryn qalpyna keltirýdi, sýarý júıesiniń qurylysyn qamtamasyz etedi.
Jýyrda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy kezinde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevqa sýdy basqarýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan jumystar týraly esep bergen bolatyn. Vedomstvo basshysy bul baǵdarlamany ǵalymdardy, sala ardagerlerin keńinen qatystyra otyryp ázirlegenin jetkizgen edi.
– Osy memlekettik baǵdarlama tóńiregindegi negizgi kórsetkishterdiń biri – Joldaýda kórsetilgen sýarmaly jer kólemin 2030 jylǵa deıin 1,5 mln-nan 3 mln gektarǵa deıin ulǵaıtý týraly tapsyrmanyń oryndalýy. Bul ońaı mindet emes, biraq qol jetkizýge bolady. Bizdiń ár oblystaǵy ákimdiktermen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesken josparymyz bar. Eger byltyr 66 myń gektar jer engizilgen bolsa, bıyl 500 myń gektarǵa jýyq jerde jumys jalǵasýda, – dedi mınıstr.
Memlekettik baǵdarlamanyń basqa mańyzdy ındıkatorlary – sý shyǵynyn shamamen 3 ese azaıtýǵa, sondaı-aq sý qoımalaryn salýǵa baǵyttalǵan. Bul respýblıkada qosymsha 400 myń ga sýarmaly jerdi engizýge, shamamen 130 myń jumys ornyn qurýǵa jáne 70-ten astam eldi mekende sý tasqyny qaýpin azaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq bul sý qoımalaryn salý Qazaqstanǵa kórshi elderge táýeldilikti azaıtýǵa múmkindik beredi. Máselen, Qyrǵyzstannan – 30%, О́zbekstan men Reseı Federasııasynan – 15%.
Nurlan Atshabarovtyń aıtýynsha, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy 8 ózen basseıniniń 7-eýi – transshekaralyq.
– Biz sýdy ishinara syrttan alamyz. 50% respýblıka ishinde qalyptasady, shamamen 50%-y syrttan keledi. Transshekaralyq ózender týraly, sýdy bólý týraly, ony jetkizý kólemi týraly kelisimge kelýimiz kerek. Sonymen qatar Qazaqstan osy basseınderdiń aıaǵynda ornalasqandyqtan, sýmen qamtamasyz etýde úlken aıyrmashylyqtar týyndaıdy. Sý resýrstaryn basqarýǵa el basshylyǵynyń muqııat nazar aýdarýy sýdy, onyń ishinde kóktemgi sý tasqyny kezinde arnaıy sý qoımalarynda únemdeý qajettiligimen túsindiriledi. Bul ekonomıka, ekologııa jáne aýyz sýmen qamtamasyz etý qajettilikteri úshin sý qoryn qurýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan bul máselelerdi únemi sheship otyrý qajet, onyń kópshiligi memlekettik deńgeıde sheshiledi. Bizde Reseımen, Qytaımen jáne Ortalyq Azııa elderimen jumys isteıtin arnaıy komıssııalar bar, – dedi N.Atshabarov.
Elimizdiń sý sharýashylyǵy ardageri Amanjol Qojaǵulov memleket ýaqtyly qabyldaǵan sharalar keleshekte sý tapshylyǵyn boldyrmaýǵa múmkindik beretinin aıtady. Iаǵnı Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń elimizdegi sý sharýashylyǵyn damytýǵa nazar aýdarýy bolashaqtaǵy sý problemalarynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Osyndaı sharalardyń biri retinde ol eldegi sý qoryn qamtamasyz etý, sondaı-aq sý tasqynynyń aldyn alý úshin sý qoımalaryn salý mańyzdy dep sanaıdy.
– Muny qazir jasaý kerek. О́zderińiz bilesizder, Qazaqstan ishinara basqa elderdiń sý resýrstaryna táýeldi. Sondyqtan sý máselelerin ýaqtyly sheshý – respýblıkamyz úshin óte mańyzdy, – dedi A.Qojaǵulov.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev buǵan deıin atap ótkendeı, Qazaqstandaǵy jerústi sýlarynyń ortasha mólsheri shamamen 101 tekshe shaqyrymdy quraıdy. Bul kólemniń 54%-y ishki,
46%-y kórshi elderden keledi. Elimizdiń aýyl sharýashylyǵynda sýdy tutynýdaǵy negizgi problema kanaldar men sýarý júıeleriniń ábden tozýynda bolǵandyqtan sý tasymaldaý kezindegi joǵary shyǵynǵa ákeledi. Tıisinshe, jaǵdaıdy jaqsartý úshin kanaldardy jóndeý jáne sýdy basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıesin engizý qajet. Osyǵan baılanysty mınıstrliktiń aldynda 2030 jyly qosymsha sý resýrstaryn ulǵaıtý, sýarmaly jerlerdi 1,4 mln-nan 3 mln gektarǵa deıin ulǵaıtý úshin jańa sýarý júıelerin salý, sý resýrstaryn basqarýdy jańartý jáne qalpyna keltirý arqyly 100 tekshe shaqyrym sý teńgerimin saqtaý, sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn jańǵyrtý jáne qaıta qurý, jańa sý qoımalaryn salý, sý sharýashylyǵyn sıfrlandyrý, sýdy únemdeý jáne t.b. mindetter tur. Osy oraıda mınıstr barlyq qazaqstandyqtardy sý resýrstaryna kóbirek kóńil bólýge shaqyryp otyr.
