Bıyl «Qazfosfat» JShS ónimdiligi jylyna 600 myń tonnalyq jańa kúkirt qyshqyly óndirisin salýdy aıaqtady. Bul bizge óndiriletin tyńaıtqyshtardyń ózindik qunyn qadaǵalap otyrýǵa, naryqta qalyptasqan básekelestik ustanymymyzdy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Bıyl «Qazfosfat» JShS ónimdiligi jylyna 600 myń tonnalyq jańa kúkirt qyshqyly óndirisin salýdy aıaqtady. Bul bizge óndiriletin tyńaıtqyshtardyń ózindik qunyn qadaǵalap otyrýǵa, naryqta qalyptasqan básekelestik ustanymymyzdy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.Sońǵy 2-3 jyl ishinde kompanııa óndiriske kelesi ınvestısııalyq jobalardy engizdi. Olar: №5 jáne №6 sehtarda pesh gazyn kádege jaratý júıesi; taǵamdyq ortofosfor qyshqylyn shyǵarý óndirisi; túıirshiktelgen natrıı úshpolıfosfatyn shyǵaratyn óndiris; Chehııa eliniń «Fosfa»a.s.» kompanııasymen birlese otyryp qolǵa alynǵan natrıı geksametafosfatyn shyǵaratyn óndiris; fosfor shlamyn kádege asyrý óndirisi; sary fosfordy zııandy organıkalyq qospalardan tazartý óndirisi. Bul jobalardyń engizilýi fosfor óndirisi qaldyqtaryn molyraq paıdalanýǵa, qala men oblystyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartýǵa, qýat resýrstaryn únemdeýdi qamtamasyz etýge, daıar ónimniń ózindik qunyn túsirýge, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, ónimdi joǵarǵy qosymsha qunmen shyǵarýǵa, shyǵarylatyn ónimniń ózindik qunyn túsirýge, shyǵarylatyn ónim assortımenti men ótkerý rynogynyń aıasyn keńeıtýge múmkindik berdi.
Biraq biz osy atqarylǵan jumystarǵa toqmeıilsip otyrmastan alǵa qaraı jyljyp, jańa asýlardy baǵyndyrýǵa kúsh salýdamyz. Mysaly, kompanııada óndiristi jetildirý men qaıta qurýdyń 2020 jylǵa deıingi keshendi jospary bekitilgen. Tek 2010-2013 jyldar aralyǵynda óndiriske 18,7 mıllıard teńge ınvestısııa quıyldy. Qazir kelesi ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý jumystary júrgizilýde. Olardyń keıbirin atap ótýge bolady.
Mysaly, natrıı úshpolıfosfatyn óndiretin sehtarda pesh gazyn kádege jaratý júıesin salý jumystary bastalyp ketti. Bul tabıǵı gazdy únemdep paıdalanýǵa jáne óńirdiń ekologııalyq ahýalyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq, ammofos sehynyń EFQ-1 bólimshesin qaıta qurýdan ótkizý jumystary bastaldy. «NIÝIF» AAQ men EFQ-1 bólimshesin jyldyq ónimdiligi 220 myń tonna R2O5 bolatyndaı etip qaıta quryp, jetildirýge kelisimshart jasaldy. Bul osy bólimshe shyǵaratyn ónimdik qyshqyldan jylyna 500 myń tonna ammofos óndirýge múmkindik beredi. EFQ-2 bólimshesin, ekstraktordyń eki qorabyn, eki taspaly súzgini qaıta qurýdan ótkizý qolǵa alyndy. Bul ammofos óndirýdi 1 mıllıon tonnaǵa deıin ósirýge múmkindik bermek. Nárliligi joǵary fosfattar shyǵarý úshin azyqtyq fosfattar óndirisi qaıta qurýdan ótkizilýde. Bul joba azyqtyq fosfattardy satý kólemin ulǵaıtýǵa septigin tıgizedi.
Sondaı-aq, pesh gazynan etanol alatyn óndiris salynbaq. Bul joba qosylǵan quny joǵary ónim óndirýge jáne óńir ekologııasyn jaqsartýǵa jaǵdaı týǵyzady. Mamandar Qytaı jáne Jańa Zelandııamen kelissóz júrgizdi. Synaqty Qytaıda ótkizý josparlanýda. SHZ fılıalynda NPK tyńaıtqyshtaryn shyǵaratyn óndiris salynbaq. «Arvi fertis» fırmasymen birlesken kásiporyn qurýdyń nıettik hattamasyna qol qoıyldy. Ǵımarattar men qural-jabdyqtardy tehnıkalyq aýdıtten ótkizý aıaqtaldy.
Jáne úshhlorly fosfor óndirisi qolǵa alynbaq. Jobamen «Lanksess» kompanııasy aınalysýda. Bul el kóleminde oryn alyp otyrǵan úshhlorly fosforǵa degen zárýlikti sheshýge, óndiristi dıfferensııalaýǵa, jańa ónim túrlerin shyǵarýǵa, fosfory bar ónim assortımentterin ósirip, kóbeıtýge múmkindik beredi.
Beskúkirtti fosfor óndirisi de jobalanyp otyr. Jobamen «CL» kompanııasy aınalysýda. Bul ótkerý rynogyn keńeıtip, shyǵarylatyn ónim assortımentin kóbeıtýge, elimizdegi ımporttyq úlesti ósire túsýge múmkindik beredi. Sonymen birge, fosfor óndirisi qaldyqtaryn qaıta óńdeý arqyly NPK, NPSK tyńaıtqyshtaryn shyǵaratyn óndirisin qolǵa alatyn bolamyz.
Fosfor óndirisi qaldyqtaryn qaıta óńdeý arqyly azotty-fosforly-kalıı tyńaıtqyshtaryn (NPK) óndiretin jobanyń ónerkásip qaýipsizdigi jónindegi TEN-ge oń degen saraptaý baǵasy alyndy. Endi ken baıytý fabrıkasy salynbaq. «Kókjon» kenishiniń karbonat ispetti fosfor kenderin baıytýdyń prınsıptik tehnologııalyq nobaıy bekitildi. Ol boıynsha (1 kezeń) flotasııalyq baıytý fabrıkasynyń birinshi kezektegi qurylysyn salýǵa sheshim qabyldandy. Qarataý fosfor kenderin baıytýdyń TEN-i jasaldy. Aq qyshqyl óndiretin zamanaýı óndirisi de josparda bar. Taraz qalasyndaǵy «Mıneraldy tyńaıtqyshtar» fılıalynda ónimdiligi jylyna 120 myń tonna R2O5 bolarlyq aq qyshqyl shyǵaratyn óndiris salý jóninde «CL» kompanııasymen kelissózder júrgizildi.
Eskendir MUQAShEV,
«Qazfosfat» JShS
bas dırektory.
