Demek, jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, 2021 jyldyń alǵashqy jartysy bizge ońaıǵa soqpaıyn dep tur. Eń optımıstik boljamdardyń ózi eldiń 2021 jyldyń ekinshi jartysynan bastap ekonomkanyń eńsesi kóterile bastaıtynyn aıtady. Al oǵan deıin barynsha únemdeý saıasatymen ómir súrýge týraly keledi.
2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń aıaǵynda Qazaqstannyń shoǵyrlandyrylǵan bıýdjeti (ShB) kirisi 7,538 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 19,3% -ǵa joǵary. ShB shyǵyndary 23,7% -ǵa 7,399 mlrd teńgege deıin ósti. Bul týraly Qazaqstan qarjygerleriniń qaýymdastyǵyna (QQQ) jasalǵan sholýda aıtyldy.
2020 jyly kiristeriniń ulǵaıýy negizinen Ulttyq qordy basqarýdan túsetin túsimniń ósýine baılanysty boldy, ol 2020 jyldyń birinshi toqsanynda 2019 jyldyń alǵashqy úsh aıynda 405,6 mlrd teńge kirisine qarsy 2,559 mlrd teńgeni qurady.
Aıta ketý kerek, bul kórsetkishter turaqty tabys emes, tek qazirgi ýaqytta teńgemen salynǵan ınvestısııalar qunynyń ózgerýin kórsetedi. Sondaı-aq, mundaı mańyzdy ınvestısııalyq kiris 2020 jyldyń birinshi toqsanynda teńgeniń qunynyń kúrt quldyraýymen baılanysty boldy. Eske salaıyq, osy jyldyń qańtar-naýryz aılarynda USD KZT baǵamy bir dollar úshin 382,6-dan 447,7 teńgege deıin 17% -ǵa ósti.
Sondaı-aq bıýdjetke salyqtardan túsetin túsimderdiń aıtarlyqtaı tómendeýi baıqalady. Osylaısha, 2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda salyqtyq túsimderdiń jalpy somasy 4,814 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen (5,741 mlrd teńge) salystyrǵanda 16,2% -ǵa tómen.
Bul rette respýblıkalyq bıýdjetke salyqtyq túsimder 27,0% -ǵa, Ulttyq qorǵa túsetin túsimder 31,2% -ǵa azaıdy, tek jergilikti bıýdjetke túsetin salyq túsimderi 34,9% -ǵa ósti.
Jergilikti bıýdjetke túsetin túsimderdiń ulǵaıýy jáne respýblıkalyq bıýdjetke túsetin túsimderdiń belgili bir dárejede azaıýy 2020 jyldan bastap ShOB-ten jergilikti bıýdjetke aýdarym jasalatyndyǵyna baılanysty
Aǵymdaǵy jyldyń alty aıynda shoǵyrlandyrylǵan bıýdjettiń jalpy shyǵyndary 7403 mlrd. Teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 1420 mlrd teńgege nemese 23,7% -ǵa ósti.
Túzetilgen bıýdjetke sáıkes, 2020 jyly shyǵystar 16,930 mıllıard teńgeni quraýy kerek. Osylaısha, jyldyq bıýdjettiń shyǵys bóligi 2020 jyldyń 1 shildesine 43,7% oryndaldy.
Bul rette shyǵystardyń negizgi ósimi bilim berý (+402,6 mlrd teńge), densaýlyq saqtaý (+269,6 mlrd teńge), áleýmettik kómek jáne áleýmettik qamsyzdandyrý (+226,7 mlrd teńge) jáne turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetterge (+165,1 mlrd teńge) tústi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Bıýdjet kodeksine sáıkes jergilikti atqarýshy organdardyń (aýyldar, aýdandar, qalalar, oblystar) bıýdjetteri jáne tıisti zańmen bekitilgen respýblıkalyq bıýdjet bekitilip, oryndalady jáne derbes bolyp tabylady. Analıtıkalyq aqparat retinde, sonymen birge bekitilýge jatpaıtyn memlekettik jáne shoǵyrlandyrylǵan bıýdjet qalyptastyrylady. Memlekettik bıýdjetke olardyń arasyndaǵy ózara qaıtarylatyn operasııalardy esepke almaı respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter kiredi. Shoǵyrlandyrylǵan bıýdjetke olardyń arasyndaǵy ózara operasııalardy qospaǵanda, memlekettik bıýdjet, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qorynyń túsimderi men shyǵystary kiredi. Munaı salasyndaǵy uıymdardyń barlyq tikeleı salyqtary Ulttyq qorǵa túsetinin eskertemiz. Demek, bıýdjet túsiminiń negizgi ındıkatory salyq...
