Alty alashqa tóbe bı atanyp, dúıim jurtty danalyǵymen aýzyna qaratqan dala oıshyly Tóle bı Álibekulynyń týǵanyna bıyl 350 jyl toldy. Osy aıtýly oqıǵaǵa oraı el tarıhyndaǵy danalyǵymyz ben daralyǵymyzdy shartarapqa pash etý úshin oblysta mádenıet, ádebıet, sáýlet, óner jáne týrızm salalary boıynsha kóptegen is-sharalar uıymdastyrylyp, úlken sharýalar atqarylyp jatyr.
Alty alashqa tóbe bı atanyp, dúıim jurtty danalyǵymen aýzyna qaratqan dala oıshyly Tóle bı Álibekulynyń týǵanyna bıyl 350 jyl toldy. Osy aıtýly oqıǵaǵa oraı el tarıhyndaǵy danalyǵymyz ben daralyǵymyzdy shartarapqa pash etý úshin oblysta mádenıet, ádebıet, sáýlet, óner jáne týrızm salalary boıynsha kóptegen is-sharalar uıymdastyrylyp, úlken sharýalar atqarylyp jatyr.Desek, sonyń biri jambyldyq ardagerler men zııaly qaýym ókilderinen quralǵan delegasııa músheleriniń jaqynda О́zbekstan astanasy Tashkent qalasyndaǵy baba mazaryna zııarat etip, quran baǵyshtap qaıtýy boldy.
Oblys ákimi Qanat Bozymbaevtyń qoldaýymen baǵyty men baǵdarlamasy aldyn ala aıqyndalyp, jospary О́zbekstandaǵy elshilik qyzmetkerlerimen erte bastan kelisilgen sapar óte jeńil jáne taǵylymdy boldy. Tóle bı babanyń súıegi Tashkent qalasynyń týra kindik tusynda, Paıǵambarymyz Muhammed mustafa salallahý ýássálámniń urpaǵy Sheıh Havand Tahýrmen qatar jatyr. Bylaıǵy jurt «Sheıhantaýr» dep atap ketken ol óz zamanynda «aqyldyń aldaspany», «kemeńgerdiń kemeli», «bilimdiniń bilgiri» atanǵan eken. Onyń mazaryn Tashkenttegi asa kórnekti sáýlet eskertkishteriniń biri dese de bolady. О́zbek aǵaıyndar «Qaldyrǵash bı» atap ketken dala Demosfeni Tóle bı Álibekulynyń kesenesi, mine, osy mazardyń dál qasynan oryn tepken. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen birneshe ret kúrdeli jóndeýden ótkizilgen mazardyń sáýletine de, ornalasqan jerine de kórgen jannyń kóńili tolǵandaı.
Qazaqstan Respýblıkasynyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bóribaı Jeksembın bastaǵan dıplomattar jambyldyq ardagerlerdi osy aıshyqty mazardyń aldynda qarsy alyp, delegasııa múshelerimen birge baba árýaǵyna baǵyshtalǵan Quranǵa uıydy. Qurandy oblystan arnaıy barǵan ımam Ábdýlbarı Ámirov oqydy.
Baba kesenesiniń ortasyna Iran eliniń kóktasy – onıksten qulpytas qoıylypty. Onda bıdiń aty-jóni men onyń ómirge kelgen jáne qaıtqan jyldary jazylǵan. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Táńirim qazaqqa eldikti de, erlikti de, danalyqty da bergen» degen sózderi de bederlenipti. Sondaı-aq, qulpytasqa qasıetti Quran aıattary da aıshyqtalǵan. Baba mazarynyń shyraqshysy ózbek azamaty Atamurat Tursynovtyń ıyǵyna jambyldyqtardyń qurmetpen shapan jabýy da jarasyp ketti.
Elshi budan keıin týǵan elinen kelgen qonaqtarmen birge Tashkent tórindegi Abaı eskertkishine gúl shoqtaryn qoıdy jáne О́zbekstan astanasynyń qaq ortasynan boı kótergen Qazaqstannyń jańa elshilik úıiniń záýlim ǵımaratynyń arhıtektýralyq ansamblimen tanystyrdy. Jambyldyq ardagerler elshige oblys ákiminiń atynan jyr alyby Jambyldyń beınesi keskindelgen kilemsheni tartý etti.
Ardager aqsaqaldardan quralǵan týrıster, sondaı-aq, Iýnýs-Abad aýdanyndaǵy 2006 jyly salynǵan Tımýrıdter tarıhy mýzeıinde bolyp (Ámir Temir mýzeıi dep te atala beredi eken), dini bir, tili uqsas eldiń ejelgi memlekettiliginen syr shertetin kóne qoljazbalar, qarýlar, ulttyq kıimder, turmystyq zattar jáne ár zamandaǵy tıyndar sııaqty kóptegen tarıhı jádigerlermen tanysty.
Tashkenttegi altyn ýaqyttaryn bosqa ótkizbeý úshin delegasııa músheleri onyń «eski shahar» dep atalatyn bóligindegi «Hazireti Imam» arhıtektýralyq keshenindegi Mýı Múbárák dinı mýzeıge de atbasyn buryp, odan Quran-Kárimniń VII ǵasyrda terige jazylǵan kóshirmesin tamashalady. Bul jádigerdiń tarıhy bizdiń «Taıqazanmen» taǵdyrlas bolyp shyqty. Iаǵnı, kúndeı kúrkiregen KSRO degen eldiń tusynda burynǵy Lenıngrad, búgingi Sankt-Peterbýrgtegi Ermıtajdan bir-aq shyqan kitap, óz eline táýelsizdik alǵan jyldary ǵana oralypty. Jol bastaýshynyń aıtýynsha, sondaı-aq, osy mýzeıdiń irgetasy astyna Muhammed Paıǵambar salallahý ýássalamnyń shashy da kómilgen kórinedi.
Halyq aýyz ádebıetinde «Tóle bı aıtypty» degen qanatty sózder óte kóp. Sonyń birinde Tóle bı kóńilin suraı kelgen Qazybek, Kóki, Málik, Erjan bılerdiń: «El-jurtyńyzǵa qandaı ósıet qaldyrasyz?» degen saýalyna: «Júzge bólingenderdiń júzi qara. Rýǵa bólingenderdiń qurýǵa asyqqany. Ataǵa bólingender adyra qalady. Kópti qorlaǵan kómýsiz qalady. Han azsa – halqyn satady, halyq azsa – handyqqa talasady», dep jaýap bergen eken dep keledi. Qudaıǵa shúkir, eldegi aýyzbirlik pen tatýlyqtyń arqasynda Tóle bıdiń búgingi urpaǵy qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zamanda ómir súrip otyr.
Qazaq pen ózbek – tiride bazary bir, ólide mazary bir týysqan halyq. Bul sózimizge eki eldiń arasyn jalǵastyryp jatqan Tóle bı mazary dálel. Eki eldiń berekesi men birligi bolashaqta da osylaı jarasa bersin deı otyryp, sapardyń sátti ótýine hal-qaderinshe atsalysqan oblys ákimdigine, «Nur Otan» HDP oblystyq, qalalyq fılıaldary men din isteri jónindegi oblystyq departament basshylyqtaryna jáne oblystyq ózbek etnomádenı qoǵamdyq birlestigine ardagerler úlken alǵys aıtady.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Taraz-Tashkent-Taraz.
