Kóshege shyqsańyz da, qoǵamdyq kólikke minseńiz de shańyraǵyna sharq ura shaqyryp jatqan oqý oryndarynyń jarnamasyn kóresiz. Túlekter de túrli tańdaýdyń tabaldyryǵynda taban tozdyryp júrgeni anyq. Qaıda baramyn? Kim bolamyn? Qaısysy durys? San saýal kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyratyny aıtpasa da túsinikti. Qazir jas túlektiń janaryna muń, qabaǵyna ýaıym uıalatatyn ulttyń bolashaq mamany bolý emes, ulttyq testileýdegi shektik baldyń shekarasyn qıyp ótý sııaqty. Joly bolyp joǵary ball alǵandar úzdik ýnıversıtetterdiń úmitkeri, tańdaýly oqý oryndarynyń talapkeri atanady. Al baby kelmeı, baly jetpeı qalǵandar she? Amalsyzdan kolledjder men kásiptik tehnıkýmdardyń esigin qaǵa ma?
Nur-Sultan qalasyndaǵy J.Jabaev atyndaǵy №4 mektep-gımnazııasynyń pedagog-psıhology Arshagúl Moshke atalǵan oqý oshaǵyn bıyl bitirgen jas túlekterdiń basym bóligi fızıka-matematıka baǵytyndaǵy tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha tańdaý jasaǵanyn jetkizdi.
«Eń bastysy, júrek qalaýy. Mamandyq tańdaý máselesi jasóspirimder ómiriniń eń mańyzdy da jaýapty kezeńi bolǵandyqtan mektepte psıhologııalyq qyzmet barysynda oqýshylarmen mamandyq tańdaýda qoldanylatyn psıhologııalyq dıagnostıka boıynsha zertteý jumystary júrgizilip, qorytyndysynyń negizinde psıhologııalyq keńes beriledi. Olardyń boıyndaǵy mazasyzdyq, ýaıym men qorqynyshtaryn jeńýge baǵyttap, motıvasııalyq trenıngter ótkizý arqyly senimdilikke jetelep, armandaryna jetý úshin aldyna maqsat qoıyp talaptanýǵa baǵyt-baǵdarlar beriledi. Sonymen qatar ata-analarmen de túrli is-sharalar uıymdastyryp, aǵartý jumystary júrgizilip, búgingi qoǵamdaǵy zaman talaby týdyrǵan suranysqa ıe mamandyqtar jaıly aqparattarmen bólisemiz. Mamandyq tańdaý máselesinde oqýshylardy aldyn ala psıhologııalyq daıyndaý maqsatynda joǵary oqý oryndary men kolledjderden arnaıy mamandar shaqyrylyp, kezdesýler ótkizip, mamandyqtar boıynsha aqyl-keńester beriledi. Túlekterdiń basym bóligi tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha tańdaý jasady. Bul jas urpaqtyń bilim men ǵylymnyń damýynyń dańǵyl jolyna baǵyt alyp, ǵylym men tehnıkanyń, tehnologııanyń jedel damýyna ún qosyp, zaman talabyna beıimdelgisi keletinin ańǵartady», deıdi pedagog.
Ulttyq biryńǵaı testileýdiń upaıy kez kelgen túlektiń keleshegine áser etpeı qoımaıtyny anyq. «Talpynǵan adam tastyń ózine de shege qaǵady» degen ilgeridegi ilim ıelerinen qalǵan qanatty sóz bar. Bilim synaǵyna bilek sybana daıyndalyp, eńbeginiń jemisin jep, eń joǵary upaıdy enshilegen bitirýshiler de bar. Mysaly, bıylǵy UBT-nyń alǵashqy kúni eń joǵary baldy Túrkistan oblysy, Ordabasy aýdanynyń týmasy Abzal Ábdimanap enshiledi. Tespe orta mektebiniń túlegi 140 baldyń 138-in alǵan. Mektepti jaqsy úlgerimmen bitirgen Abzal UBT-da bıologııa jáne hımııa pánderin tańdaǵan. Endi medısına fakýltetine oqýǵa túsýdi josparlap otyr. О́zine senimdi túlek bolashaqta tis dárigeri bolýdy qalaıdy. Talapker qatarlastaryna da tek óz bilimine senýge keńes berip, sáttilik tiledi.
M.Narıkbaev atyndaǵy KAZGIýÝ Ýnıversıteti Joǵary gýmanıtarlyq mektebiniń, jalpy bilim berý pánder kafedrasynyń meńgerýshisi Rasýl Qarǵashuly mamandyq tańdaǵanda birneshe faktordy eskerý qajet ekenin alǵa tartady.
«Jumys berýshi tek teorııalyq bilimge qarap emes, kez kelgen saladaǵy isti atqara alý qabiletine jáne meńgergen mashyqtaryna qarap jumysqa qabyldaıdy. Taǵy bir mańyzdy másele – tańdaǵan joǵary oqý ornyn bitirgen túlekterdiń jumysqa ornalasý paıyzy qansha ekenin eskerý qajet. Eger túlekteriniń jumysqa ornalasý paıyzy joǵary bolsa, onda bergen bilimi sapaly deýge bolady. Ýnıversıtettiń negizgi maqsaty – qyzmetin birden atqara alatyn bilikti maman daıyndaý. Eger ýnıversıtet túleginiń jumys tabýda joly bolmaı júrse, ne bilimi tómen, ne qajetti daǵdylary joq degen sóz. Jastar bolashaqta jaqsy maman bolýy úshin tereń oqý, kóp ynta qajet. Oqý nemese óndiristik tájirıbege bólingen ýaqytty tıimdi paıdalaný kerek. Tegin bolsa da, praktıkalyq tájirıbeniń bolashaqta berer kómegi mol, al jumys berýshi kompanııa úshin ózine jumys biletin bolashaq maman daıarlaýǵa jaqsy múmkindik», dedi R.Qarǵashuly.
Ýnıversıtette bıyl UBT-da qazaq tili men qazaq ádebıeti pánderin tańdaǵan túlekterge arnalǵan «Qazaq-aǵylshyn tilderi jáne lıngvıstıka» atty biregeı baǵdarlama jumysyn bastaıdy. Baǵdarlama aıasynda medıalıngvıstıka, til jáne aýdarma, qazaq tilin shet tili retinde úıretý, Minor in Conference Interpretation (konferensııada aýdarma jasaý), Minor in TOLES (Zań salasyndaǵy aǵylshyn tilin oqytý) sııaqty qosymsha mamandyqtar tańdaýǵa múmkindik bar.
Qalaı desek te sońǵy sheshim túlekterdiń túısigine tirelip, kóńil qalaýynyń kórsetkishimen sheshileri anyq. Biraq bolashaǵyna boljam jasaǵan bitirýshiniń aldynda arman, maqsat, múdde degen úsh baǵyt únemi jol siltep turýy kerek.
