Qoǵam • 29 Shilde, 2020

«Jaý jaǵadan alǵanda...»

129 ret kórsetildi

Aıaǵyna tusaý, moınyna shalma saldyrmaı dińkeletken asaýdaı kórinetin sybaılas jemqorlyq memleketimizdiń abyroıyna nuqsan keltirip qana qoımaı, ekonomıkalyq turǵyda damýymyzǵa da barynsha keri áserin tıgizip otyrǵanyn qoǵamymyzdaǵy barlyq tarap qymsynbaı moıyndaıdy.

Bul turǵydaǵy jaǵymsyz kórsetkishter qol jetkizilgen úlken tabystardy sóz etkendeı mánerde baıandala beretin boldy. Sybaılas jemqorlyqtyń jalpy el damýy­na qanshalyqty kedergi jasap otyrǵanyn sıfrlyq kórsetkishtermen jobalap bolsa da naqty eshkim eseptep bere almaıdy. Eger onyń tejegishtik kúshiniń deńgeıi, áýre-sarsańy, ýaqyt­tan utyldyrýy, halyq senimine keri áseri, áleýmettik máselelerdiń sheshilýine ke­siri, qarjylyq-ekonomıkalyq zardaby esep­te­lip shyǵarylyp, qorytyndy statıstıka usy­nylsa, onyń eshkimge ońaı áser ete qoımasy anyq.

Sybaılas jemqorlyqtyń negizgi paıda bolý sebebi – ashkózdik, el múddesin oılanbaı satý, saldary – jazylýy qıyn aýyr dert, ótelýi qıyn qyrýar shyǵyn jáne t.b. Halyq bul «tajaldyń» erkin tasyrańdaýyna birinshi kezekte memlekettik atqarýshy organdardy, bıýdjettik mekemelerdi, dáliregi olardaǵy shendilerdi kináli sanaıdy. Buǵan túsinistikpen qaraýǵa bolady. О́ıtkeni sybaılas jemqorlyq oqıǵalarynyń basty keıipkerleri atalǵan salalardan kóptep shyǵyp jatqanyn, ásirese joǵary laýazym ıeleriniń jıi áshkere bolatynyn qoǵam kórip otyr. Sondyqtan el-jurttyń «bárine kináli – bılik» dep, bir jaqty oı túımesine amaly joqtaı. Máselen, osy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha sybaılas jemqorlyqpen áshkerelengen tulǵalar sany artqan. Olardyń ár besinshisi memlekettik organnyń nemese uıymnyń basshysy eken.

Árıne, bul jerde qarapaıym halyq ókilderi­niń de belgili bir deńgeıde jaýapkershiligi bar. Olar da bul jaýapkershilikterin oryndama­ǵandyqtan kináli sanalýy múmkin. Biraq azamattar ózderin sybaılasýǵa, para berýge májbúr etýshilerdiń, jeń ushynan jalǵasýǵa ıtermeleýshilerdiń qurbany sanap, qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilik júgin arqasynan ońaı aýdaryp tastaı salady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda: «Sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasalǵan mekemeniń birinshi basshysynyń jaýapkershiligin zańnamalyq jáne normatıvtik turǵydan naqty belgileý kerek», dep atap kórsetken-di. Prezıdenttiń bul talabyn qoǵam kezinde qyzý qoldap, «báre­keldi» desken. Alaıda qoıylǵan talapqa sáı­kes qolǵa alynǵan jumystar týraly, «myna meke­medegi memlekettik qyzmetker sybaılas jem­qorlyqpen ustalǵandyqtan, sol mekemeniń birinshi basshysy mynadaı jaza arqalady» degen mazmundaǵy aqparattardyń úni estilmeıdi. Árıne, bul baǵytta azdy-kópti jumystardy joqqa shyǵara almaspyz, biraq ol Prezıdent talabyna, halyq tilegine laıyqty jaýap bola almaıdy.

Kez kelgen keleńsizdikti qoǵam kózinen jasyryp, búrkemeleýge bolar. Biraq ol ýaqytsha tir­lik, bos áýreshilik. О́ıtkeni áıteýir bir kúni onyń shyndyǵymen betpe-bet kelýge týra kele­di. Onyń asqynǵan jaǵymsyz ıisi bir jerden «tesip» shyǵyp, álemge jaıylǵanda, kóresini sonda kórsetedi. Mundaı jaǵdaı el basyna is tús­kende etekten tartqan bórideı bolatyny jaman.

Bizdegi jasyryp, búrkemeleýge qansha jerden tyryssań da yryqqa kónbeıtin ashkózdik pen jemqorlyq azý tisin, sheńgeliniń tikenin eń bolmasa dál qazirgi pandemııa jaǵdaıynda jasyra turýy tıis edi. Jurt solaı oılaǵan da bolýy múmkin. Biraq el basyna is túskende jemqorlyq pen qanaǵatsyzdyq tisi men tikenin qoǵamǵa qattyraq batyra túskeni kimdi de bolsa oılantýy tıis. Bul bir jaǵynan bizdegi jemqorlyq ahýalynyń tamyrlap, ózektep ketkenin kórsetse kerek.

Qysyltaıańda qyr kórsetken keıbir sybaı­las jemqorlyq oqıǵalary, oǵan qatysý­shy­lardyń is-áreketi qaýip dendegende aýyrt­palyqty birlese jeńýge bet burǵan halqymyzǵa burynǵyǵa qaraǵanda óte qatty keri áser etýde. Qoǵamnyń ashý-yzasyn arttyrdy.

Indettiń taralýyna qatysty ótken selek­tor­lyq otyrysta Memleket basshysy keı­bir pysyqtar paıda tabý úshin barlyq adamgershilik qaǵıdattardy attap ótip, halyqty aldaý men bopsalaýdan taıynbaı otyrǵanyn teginnen-tegin aıtqan joq.

Qoryta aıtqanda, memleket qazirgi tańda tek indetke qarsy ǵana emes, jemqorlyqpen de jo­ǵary deńgeıde kúresýge májbúr bolyp otyr. Iаǵnı bar múmkindik, qoldaǵy resýrs bir ǵana baǵytqa jumsalyp otyrǵan joq. Bir jaǵynan indet, bir jaǵynan jemqorlar qysqanda ortaq jeńiske qol jetkizý uzaq ýaqytty, kóp shyǵyndy talap etetini belgili. Qos maıdanda qatar kúresý jeńisti alystata beredi. Esti el jaý jaǵadan ala qalsa, bórideı etekten tartýy múmkin máselelerdi kúni buryn eńserip tas­taıdy. Ázirge «bórilerdiń áreketi» janǵa da, ekonomıkaǵa da qatty batyp tur...

 

Sońǵy jańalyqtar

Dárini qymbatqa satqandar ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:20

Atyraý oblysyna 110 jas muǵalim keledi

Aımaqtar • Búgin, 18:25

QHL: Vıza bermeı jatyr

Hokkeı • Búgin, 15:18

Tennıs: Qos jerlesterimiz de jeńildi

Tennıs • Búgin, 14:51

COVID-19 adamnan ıtke juqqan

Koronavırýs • Búgin, 14:15

Rýdnyı turǵyny esirtkimen ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:32

Qıyn kezeń artta qaldy - mınıstr

Qazaqstan • Búgin, 11:14

Uqsas jańalyqtar