Bul turǵydaǵy jaǵymsyz kórsetkishter qol jetkizilgen úlken tabystardy sóz etkendeı mánerde baıandala beretin boldy. Sybaılas jemqorlyqtyń jalpy el damýyna qanshalyqty kedergi jasap otyrǵanyn sıfrlyq kórsetkishtermen jobalap bolsa da naqty eshkim eseptep bere almaıdy. Eger onyń tejegishtik kúshiniń deńgeıi, áýre-sarsańy, ýaqyttan utyldyrýy, halyq senimine keri áseri, áleýmettik máselelerdiń sheshilýine kesiri, qarjylyq-ekonomıkalyq zardaby eseptelip shyǵarylyp, qorytyndy statıstıka usynylsa, onyń eshkimge ońaı áser ete qoımasy anyq.
Sybaılas jemqorlyqtyń negizgi paıda bolý sebebi – ashkózdik, el múddesin oılanbaı satý, saldary – jazylýy qıyn aýyr dert, ótelýi qıyn qyrýar shyǵyn jáne t.b. Halyq bul «tajaldyń» erkin tasyrańdaýyna birinshi kezekte memlekettik atqarýshy organdardy, bıýdjettik mekemelerdi, dáliregi olardaǵy shendilerdi kináli sanaıdy. Buǵan túsinistikpen qaraýǵa bolady. О́ıtkeni sybaılas jemqorlyq oqıǵalarynyń basty keıipkerleri atalǵan salalardan kóptep shyǵyp jatqanyn, ásirese joǵary laýazym ıeleriniń jıi áshkere bolatynyn qoǵam kórip otyr. Sondyqtan el-jurttyń «bárine kináli – bılik» dep, bir jaqty oı túımesine amaly joqtaı. Máselen, osy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha sybaılas jemqorlyqpen áshkerelengen tulǵalar sany artqan. Olardyń ár besinshisi memlekettik organnyń nemese uıymnyń basshysy eken.
Árıne, bul jerde qarapaıym halyq ókilderiniń de belgili bir deńgeıde jaýapkershiligi bar. Olar da bul jaýapkershilikterin oryndamaǵandyqtan kináli sanalýy múmkin. Biraq azamattar ózderin sybaılasýǵa, para berýge májbúr etýshilerdiń, jeń ushynan jalǵasýǵa ıtermeleýshilerdiń qurbany sanap, qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilik júgin arqasynan ońaı aýdaryp tastaı salady.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda: «Sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasalǵan mekemeniń birinshi basshysynyń jaýapkershiligin zańnamalyq jáne normatıvtik turǵydan naqty belgileý kerek», dep atap kórsetken-di. Prezıdenttiń bul talabyn qoǵam kezinde qyzý qoldap, «bárekeldi» desken. Alaıda qoıylǵan talapqa sáıkes qolǵa alynǵan jumystar týraly, «myna mekemedegi memlekettik qyzmetker sybaılas jemqorlyqpen ustalǵandyqtan, sol mekemeniń birinshi basshysy mynadaı jaza arqalady» degen mazmundaǵy aqparattardyń úni estilmeıdi. Árıne, bul baǵytta azdy-kópti jumystardy joqqa shyǵara almaspyz, biraq ol Prezıdent talabyna, halyq tilegine laıyqty jaýap bola almaıdy.
Kez kelgen keleńsizdikti qoǵam kózinen jasyryp, búrkemeleýge bolar. Biraq ol ýaqytsha tirlik, bos áýreshilik. О́ıtkeni áıteýir bir kúni onyń shyndyǵymen betpe-bet kelýge týra keledi. Onyń asqynǵan jaǵymsyz ıisi bir jerden «tesip» shyǵyp, álemge jaıylǵanda, kóresini sonda kórsetedi. Mundaı jaǵdaı el basyna is túskende etekten tartqan bórideı bolatyny jaman.
Bizdegi jasyryp, búrkemeleýge qansha jerden tyryssań da yryqqa kónbeıtin ashkózdik pen jemqorlyq azý tisin, sheńgeliniń tikenin eń bolmasa dál qazirgi pandemııa jaǵdaıynda jasyra turýy tıis edi. Jurt solaı oılaǵan da bolýy múmkin. Biraq el basyna is túskende jemqorlyq pen qanaǵatsyzdyq tisi men tikenin qoǵamǵa qattyraq batyra túskeni kimdi de bolsa oılantýy tıis. Bul bir jaǵynan bizdegi jemqorlyq ahýalynyń tamyrlap, ózektep ketkenin kórsetse kerek.
Qysyltaıańda qyr kórsetken keıbir sybaılas jemqorlyq oqıǵalary, oǵan qatysýshylardyń is-áreketi qaýip dendegende aýyrtpalyqty birlese jeńýge bet burǵan halqymyzǵa burynǵyǵa qaraǵanda óte qatty keri áser etýde. Qoǵamnyń ashý-yzasyn arttyrdy.
Indettiń taralýyna qatysty ótken selektorlyq otyrysta Memleket basshysy keıbir pysyqtar paıda tabý úshin barlyq adamgershilik qaǵıdattardy attap ótip, halyqty aldaý men bopsalaýdan taıynbaı otyrǵanyn teginnen-tegin aıtqan joq.
Qoryta aıtqanda, memleket qazirgi tańda tek indetke qarsy ǵana emes, jemqorlyqpen de joǵary deńgeıde kúresýge májbúr bolyp otyr. Iаǵnı bar múmkindik, qoldaǵy resýrs bir ǵana baǵytqa jumsalyp otyrǵan joq. Bir jaǵynan indet, bir jaǵynan jemqorlar qysqanda ortaq jeńiske qol jetkizý uzaq ýaqytty, kóp shyǵyndy talap etetini belgili. Qos maıdanda qatar kúresý jeńisti alystata beredi. Esti el jaý jaǵadan ala qalsa, bórideı etekten tartýy múmkin máselelerdi kúni buryn eńserip tastaıdy. Ázirge «bórilerdiń áreketi» janǵa da, ekonomıkaǵa da qatty batyp tur...
