Qoǵam • 29 Shilde, 2020

«Qazaqsha jaz» – ıgi bastama

26 ret kórsetildi

Jaqynda áleýmettik jelide, naqty aıtqanda Telegram-da «Qazaqsha jaz» degen top ashylyp, birneshe kúnde jazylýshylar sanynyń eselep artqanyn baıqadyq. Qozǵalystyń maqsaty – elimizdegi kompanııalardy ózderi týraly aqparatty qazaqsha da taratýǵa shaqyrý.

Topta bas qosqan jastar elimiz­de qyzmet kórsetetin irili-usaqty kompa­nııalardyń akkaýnttaryn ortaǵa salyp, keıin olardyń paraqshalarynda qazaq­sha aqparattyń joǵyn eskertip, qazaqstandyq tutynýshylarǵa memle­kettik tilde de qyzmet kórsetilýi kerek ekenin jazady. Bári etıka shekarasynan aspaı, sypaıy túrde jetkiziledi. Iá, toptyń arnaıy erejesi de bar. Paraqshalarda pikir bildiretin azamat jeke basqa tıispeı, beıpil sóz qoldan­baı, quqyǵynyń saq­talýyn máde­nıetti túrde ótinýi shart. Qoz­ǵalys­tyń ortaq maq­saty da kózi ashyq, óz quqyǵyn biletin adamdarǵa tán bolǵandyqtan, kom­panııalardyń paraqshasynda nor­ma shegi­nen shyqqan pikirlerdi kezdestir­medik.

Endi qozǵalystyń nátıjelerine toqtalaıyq. «Memlekettik tildi dáripteý men mártebesin kóterý úshin qyrýar qarjy bólingen arnaıy baǵdarlamalar maqsatqa jetkize almaǵanda, jastar ne ózgerter deısiz?» dep oılaýyńyz múmkin. Biraq tehnologııanyń damýy jańa múmkindik ashty ma, álde chat­ta bas qosqandardyń nıetteriniń shynaıy­lyǵynan ba, búgin­de áleýmettik jelidegi kóptegen kompa­nııa­nyń paraq­shalary qazaqsha «sóıleı bastady». Bar-joǵy bir aptanyń ishinde Samsung, LG, KFC, Hardee`s sııaqty sheteldik kompanııalar men basqa da qazaqstandyq qurylymdar resmı paraq­sha­syna qazaqsha aqparat qosyp, óz qyz­meti týraly memlekettik tilde aıta bas­tady.

Qozǵalystyń uıymdastyrýshy­lary­nan suraǵanymyzda, bul tutynýshy qu­qyǵyn talap etý emes, saqtaý ekenin jet­kizdi. О́ıtkeni Ata Zań talaby boıyn­sha, habarlandyrý, jarnama, taýar týraly aqparat aldymen memlekettik tilde jáne orys tilinde jazylýy kerek. «Biz qarapaıym ǵana qoǵamdaǵy ózekti máselelerdiń birin sheshý úshin jastardy biriktirip, olardyń uıymdasyp, júıeli jumys isteýine jaǵdaı jasadyq. Bul – burynnan bar, «aýada ushyp júrgen ıdeıa» desek bolady. Sebebi Nur-Sultan, Almaty sııaqty iri qalalarda qazaqsha sóıleıtin kez kelgen adamnyń kókeıinde qaıda barsa da «munda qazaqsha qyzmet kórsete me eken?», «qazaqsha sóıleı me eken?» degen suraqtyń bolary anyq. Chat ashylǵan alǵashqy kúni oǵan 200-300 adam jınaldy, al 4-5 kúnniń ishinde top músheleriniń sany 1 500-ǵa jetti. Ideıa osylaı paıda boldy. Kompanııalarǵa tutynýshy quqyǵymyzdy saqtaýdy surap, qazaqsha da aqparat berýi týraly talap-tilegimizdi sypaıy, mádenıetti túrde jetkizdik. Biz habarlasqan kom­panııa­nyń barlyǵy derlik qazaqsha jaza bastady. Mechta, Technodom, Starbucks syndy yǵymyzǵa jyǵylýǵa biraz qarsylyq tanytqan kompanııalar da boldy. Biraq qazir olar da qazaqsha sóıleıtin tutynýshylardyń kóp ekenin túsingendeı. Biz eskertý jasamaı jatyp, paraqshalaryn óz erkimen «qazaqshalandyrǵan» kompanııalar da tabyldy. Biz olardyń ózge tilderde aqparat taratýyna qarsy emespiz, biraq qazaqsha da jazýyn talap etemiz. Bul jerde talap etý degen tirkestiń ózi ar­tyq. Qazaqstannyń kez kelgen azamaty atalǵan kompanııalardyń tutynýshylary, so­lardyń ónimin qoldanady. Al qazirgi statıstıkaǵa súıensek, Qazaqstan azamat­tarynyń basym bóligi – qazaqtildi. Olar qazaqsha aqparat alýdy, qazaqsha sóıleýdi jón sanaıdy. Al kompanııa qazaqsha aqparat taratsa, olardyń taýaryna degen suranys kóbeıe túseri sózsiz. Mine bizdiń negizgi ıdeıamyz kompanııanyń ımıdjine nuqsan keltirý emes, osyny jetkizý edi», deıdi qozǵalysty uıymdastyrýshylar.

Talqylaýǵa qatysyp, paraqshalarda pikir bildiretinderdiń basym bóligi – jastar. Bul jerdegi negizgi másele – qozǵalystyń erikti túrde júrip jatqany. Chatta pikir bildirý mádenıeti men kompanııalar paraqshasy týraly aqparat qana bar. «Buǵan qatysýshylardyń basym bóligi – qalalyq jastar. Olaı deýimizdiń sebebin túsindire keteıin. Aldymen, olar óz quqyqtaryn biledi. Ekinshiden, olarǵa qazaqsha aqparat alǵan yńǵaıly. Úshinshiden, sol kompanııalardyń ónimin satyp alady, tutynady.

Aldaǵy ýaqytta elimizdegi barlyq kompanııalar memlekettik tilde aqparat taratýdy júıeli túrde jolǵa qoıyp, bul oraıda qandaıda bir másele týyndamaıtyn kúnge jetsek, ıaǵnı atalǵan chatqa qajettilik bolmaıtyn kez týsa, ony jabamyz. Al ol kún tek kez kelgen kompanııa qazaqsha da aqparat tarata bastaǵanda týa­dy», deıdi uıymdastyrýshylar.

Bul erikti qozǵalysty «qalaýyn tapsa, qar janadynyń» HHI ǵasyrdaǵy úzdik úlgisi desek bolar. Atalǵan joba áleýmettik jelilerdi ıgi isterge de tıimdi paıdalanýǵa bolatynyn kórsetti. Al jastar bıznes ókilderine qazaqtildi aýdıtorııanyń óz tilinde berilgen aqparatty mádenıetti túrde talap ete alatynyn, memlekettik tilde aqparat taratý mindet ekenin jetkize alǵandaı. «Qazaqstanda qazaqtildi aýdıtorııa dıs­krımınasııaǵa ushyraıtyn eń iri top deýge bolady. Sondyqtan bul kez kelgen azamat kúnine 5-10 mınýtyn bólip, kompanııalarǵa qazaqsha jazý kerek degen ótinishin bildire alatyn aksııa. Al qazaqsha aqparat suraý iri bıznestiń, korporatıvtik qoǵamnyń qazaqsha sóı­leıtin tutynýshyǵa kózqarasyn ózgertedi dep oılaımyz», dep esepteıdi jastar.

 

Sońǵy jańalyqtar

Prezıdent Ahmetjan Esimovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 18:21

Qyzylordada eki kúnde 36 adam ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:51

Sora ekken turǵyn tergelýde

Aımaqtar • Búgin, 16:33

Alaqandaı Artem: 980 gramm ómir

Qoǵam • Búgin, 16:00

Arzan ton alamyn dep aldanyp qaldy

Aımaqtar • Búgin, 14:30

Bir aıda 20 mln teńge aıyppul

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Uqsas jańalyqtar