Medısına • 29 Shilde, 2020

Pandemııany saqtyqpen jáne sabyrmen jeńemiz - Baýyrjan Raqyshev

223 ret kórsetildi

Jahandy jaýlaǵan pandemııa adamzattyń ómirin bir mezette kúrt ózgertip, qarýsyz jaýmen birge soǵysýǵa májbúr etti. Alǵy shepte – dárigerler. Qyzyl jolaqtyń ústimen kún saıyn ary-beri ótip, qaýip-qatermen betpe-bet kúresip júrgen medısına salasynyń mamandary halyqty ári saqtyqqa, ári sabyrǵa shaqyrady. Osy oraıda "Qazaqstannyń 100 jańa esimi" jobasynyń ótken jylǵy jeńimpazy, A. N. Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵy kardıohırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi Baýyrjan Raqyshevta pandemııa kezinde halyqqa keńes berýdi azamattyq mindeti sanaıdy.

- CoVid-19 indetimen jappaı álem bolyp kúresip jatyrmyz. Onyń negizgi emi áli naqty tabylmaǵanyn ǵalymdar jazyp ta, aıtyp ta jatqany bárińizge belgili. Qazir ár eldiń ǵalymdary birigip, vaksınalar jasaýmen aınalysyp jatyr. Ázirge qýantarlyq nátıje bolmaǵanymen túbinde oǵan qarsy daýa tabylyp, jeńip shyǵatynymyzǵa senimdimin, - dep bastady Baýyrjan Raqyshev.

- Sizdiń oıyńyzsha, pandemııa adamzat ómirin qanshalyqty ózgertti? Bul bizdiń sanamyzǵa serpin ákeldi me?

- Adam balasy nebir zulmat zamandy bastan keshirdi ǵoı. Pandemııa bizdi túbegeıli basqa adam etip shyǵarady degenge birden kelise salý qıyn. Ýaqyt bárin óz ornyna qoıady. Degenmen, belgili bir deńgeıde kózqarasamyz ben sanamyzdyń ózgeretini ras. Myna qalyptasqan jaǵdaı bizdi biraz nársege úıretti. Adamzat balasy bir-birine baýyrmal bola bastady dep senemin. Shúkir etýdi úırendik. О́mirdiń jańasha talaptaryna beıimdele bastadyq. Halyq buryn suranysqa asa ıe bolmaǵan kásipterdi ıgerip jatyr. Keıbir mamandyqtardyń mańyzy artty. Ádetke aınalǵan keıbir áreketterimizden aryldyq. Saıyp kelgende sanamyzdy jańǵyrtpasaq, jaqsy jolǵa túspeıtinimizdi túsinetin kez jetti.

- Al ózińiz koronavırýstan saqtanýdyń qandaı joldaryn usynyp, osy vırýsty juqtyrǵandarǵa qandaı keńes berer edińiz?

Kardıohırýrg retinde meniń mamandyǵymnyń koronavırýsty juqtyrǵan naýqastarǵa tikeleı qatysy joq. Áıtse de, medısına salasynyń ókili retinde óz oıymdy aıtaıyn. Eń bastysy, saqtyq pen sabyrlyq qajet. Barynsha saqtanyp júrý kerek. Al eger vırýs juqty ma, onda birinshi kezekte sabyr etińiz. Baıbalam salyp, budan tragedııa jasaýdyń qajeti joq. Aýyrǵandardyń kóbi aman-esen jazylyp shyǵyp jatyr. Bireý aıtty eken dep dári-dármekti dárigerdiń taǵaıyndaýynsyz qoldana berýge bolmaıdy. Dárigerdiń nusqaýyn jiti oryndańyz. Qazirgi jaǵdaıdy túrli pıǵylda paıdalanyp, neshe túrli dástúrli emes jáne dáleldenbegen em usynyp jatqandar da shyǵyp jatyr. Ondaıdan barynsha aýlaq bolǵan jón. Karantın vırýstyń bir mezette jappaı taralyp ketpeýi úshin jasalǵan shara ǵoı. Degenmen, eger ózimiz tártip saqtamasaq, eshqandaı da karantın kómektespeıdi. Bári ózimizge baılanysty.

- Endi ózińiz jaıly. Búginde A. N. Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda kardıohırýrgııa bóliminiń meńgerýshisiz. Jalpy bul salaǵa qalaı keldińiz?

- Bala kezdegi armanym dáriger bolý edi dep ásireleýdiń qajeti joq. Oqýǵa túserde ata-anamnyń aqylyn tyńdadym. Ákem kóp jyldar boıy aýyldyq keńestiń tóraǵasy bolǵan, al anam qazaq tili jáne ádebıeti pániniń muǵalimi. Maǵan baǵyt-baǵdar bergen osy kisiler. Saralaı kele úlkenderdiń aqylyn tyńdap, Almatyǵa S. J. Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısınalyq ýnıversıtetine tústim. Bárin birte-birte úırenip, keıin medısınanyń kardıohırýrgııa salasyn tańdadym. Aýyr da jaýapkershiligi mol jol. Adam ómirimen tikeleı baılanysty sala. Keıin "Bolashaq" baǵdarlamasy boıynsha Máskeýdegi A. N. Bakýlev atyndaǵy Reseı ǵylym akademııasynyń júrek-qan tamyry hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda kardıohırýrgııa mamandyǵy boıynsha eki jyldyq oqýdy aıaqtap, bilimimdi jetildirdim. Oqýymdy támamdaǵan soń Almatydaǵy A. N. Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵyna dáriger-kardıohırýrg bolyp ornalastym. Sodan beri osynda jumys jasap kelemin. Degenmen árdaıym izdenis ústindemiz. Basqa memleketterdiń mamandarymen tájirıbe almasyp otyramyz.

- Kardıohırýrgııany óte aýyr, jaýapkershiligi mol sala dep aıtyp qaldyńyz. Erekshelikterin aıtyp berseńiz.

- Judyryqtaı júrek bolǵanymen onyń óziniń kóptegen aýrýy bar, salalary da kóp. Ashyq júrekke jasaıtyn jáne tamyr arqyly jabyq túrde jasalatyn ota túrleri bar. Bizdiń salamyz ashyq júrekke jasalatyn otalar. Bul mamandyqtyń ereksheligi sol, siz naýqastyń aýrýymen ǵana oqshaýlanyp qalmaı onyń ómirimen tolyq tanysyp, keıde aýrýynan tys máselelerdi sheshýge de at salysqyńyz kelip turady. О́ıtkeni, onyń júrek soǵysy tikeleı seniń jumysyńa baılanysty. Bir jaǵynan bul sala sizdiń adamgershilik sezimińizdiń odan ári artýyna, jan-jaǵyńyzdaǵy adamdarǵa jaýapkershiligińizdiń kúsheıýine áser etedi. Buny árıne júrekpen sezine bilgen durys.

- Qazirgi kezde elimizde ǵana emes, álemde medısına mamandyǵynyń mańyzy artty. Degenmen, bir jaǵynan, qaýipti sanalatyn bul salany tańdaıtyn jastar da mynaý pandemııadan keıin aıaq tartyp qala ma dep qorqamyz. Bolashaq medısına mamandaryna qandaı keńes berer edińiz?

- Eger bul mamandyqty tańdap, jan-tánińizben qalaǵan bolsańyz, onda sheginerge jol bolmaýy kerek. Bar ǵumyryńyzdy osyǵan arnaısyz. Bul mamandyq birte-birte ómir daǵdysyna aınalady. Sondyqtan, eshqandaı jalqaýlyq nemese erinshektikke boı aldyrýǵa bolmaıdy. Budan bólek, sizdiń adamgershilik qasıetińiz birinshi orynda turýy tıis. Ál-Farabıdiń «tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen sózi bar. Sondyqtan, adamgershilik qasıetińiz joǵary bolmaı, siz bilikti medısına mamany bolyp shyǵa almaısyz. Sebebi, qansha jerden myqty dáriger bolsańyz da, adamǵa janyńyz ashymasa, naýqastyń jan-dúnıesin túsine almasańyz, sizden jaqsy dáriger shyqpaýy múmkin. О́z basym, osy baǵytty tańdap, jolymdy durys tapqanyma esh ókinbeımin. Baǵyt-baǵdar bergen ata-anama da alǵysym zor. О́mirlik jolymda kezdesip, tálim-tárbıe bergen ustazdarǵa da kóp rahmet!

- "100 jańa esimniń" byltyrǵy maýsymynda jeńimpaz atandyńyz. Jalpy bul jobaǵa qatysýdaǵy maqsatyńyz ne edi?

- 2017 jyly "Qazaqstannyń 100 jańa esimi" degen joba týraly estigende men de qatysyp kórsem dep nıettendim. Kóptegen azamattar qatysty. Sonyń ishinen fınalǵa shyǵyp, úzdikter qatarynan kóringende bárimiz qýandyq. Al qatysýymnyń negizgi sebebi – ataq-dáreje emes. О́zimizdiń jasap jatqan jumysymyzdy tanystyrý arqyly medısınanyń kardıohırýrgııa salasyndaǵy tyń ózgeristerdi, zamanaýı emdeý joldarynyń jańa úlgilerin halyqqa kórsetýdi jáne sol arqyly qandaı kómek alýǵa bolatynynyn jetkizýdi maqsat tuttym. Budan bólek, medısına salasyn tańdaǵan jas mamandarǵa stımýl bolǵanyn, talpynysynyń artqanyn qaladym.

- Suhbatymyzdyń sońynda, sizdiń oıyńyzsha ár azamat rýhanı jańǵyrý jolynda ne isteý qajet dep oılaısyz?

- Qazirgi jastarǵa júreksinýdiń, qorqýdyń qajeti joq. О́ziniń qalaǵan bilimin alyp, oıyndaǵysyn júzege asyrýǵa múmkindik kóp. Qaı jaqta bilim alamyn dese de barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sondyqtan, elimizdiń damýyna, Táýelsizdigimizdiń saqtalyp, ári qaraı nyǵaıýyna elimizdiń ár azamaty úles qosýy kerek dep sanaımyn. Eger árkim óz mamandyǵy boıynsha sol joldyń ári qaraı damýyna jáne onyń aıaqqa turýyna, basqa eldermen básekege qabiletti bola alýyna septigin tıgizse, onyń sanasy rýhanı jańǵyrdy deýge ábden bolady.

Sońǵy jańalyqtar

Aýylda 90 oryndyq balabaqsha ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 23:07

Turǵyn úıdegi órt tez sóndirildi

Aımaqtar • Búgin, 23:05

Terezeden qulap ketken bala qaıtys boldy

Aımaqtar • Búgin, 18:13

Dıplomattar 150 noýtbýk syılady

Qazaqstan • Búgin, 17:50

Qala ákimi sportshylarmen kezdesti

Aımaqtar • Búgin, 15:58

Memleket basshysy Baqyt Sultanovty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:40

Muqanovtanýǵa qosylǵan súbeli eńbek

Ádebıet • Búgin, 15:21

Prezıdent Beıbit Atamqulovty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Qazaqstanǵa ekolog-zańgerler qajet

Ekologııa • Búgin, 14:49

Senatorlar onlaın-kezdesý ótkizdi

Parlament • Búgin, 14:42

HQO-da analarǵa qurmet kórsetildi

Aımaqtar • Búgin, 13:35

Uqsas jańalyqtar