Din – adam rýhyn qalyptastyratyn dińgek!

Musylmannyń birinshi pa­ry­zy – Alladan basqa Táńir joq, Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) onyń elshisi ekenin moıyndaýy. Odan ke­ıingi basty paryzdar: bes ýaqyt namaz oqý, jylyna bir márte muqtaj jandarǵa zeket berý, Ramazan aıynda otyz kún oraza ustaý jáne múmkindigine oraı qajylyqqa barý.

Álhamdýlla, táýelsizdik al­ǵan kezeń ishinde din bostan­dy­ǵyna qol jetkizdik, mu­syl­­man­nyń ádet-ǵuryptaryn ót­­ki­zýge múm­kindik berildi. Biz­­­diń elde Qurban aıttyń bi­rin­­shi kúni zań boıynsha dema­lys bolyp jarııalanǵan. О́ıtkeni adamdarǵa óz otbasymen birge daıyndalýyna jáne osy meıramdy atap ótýine jaǵdaı ja­­salǵan. Keleshekte Oraza aıt ta meıram kúni bolyp belgi­le­nedi dep úmittenemin. Bul musyl­mandardyń jan dúnıesi men qajettiliginen týyndaıdy dep oılaımyn.

Qurban aıttyń róli men ma­ńyzy, dinı rásimderi týraly bizdiń din ókilderi, ımamdar tereń túsinikter bergen. Alla­nyń rıza­shylyǵy úshin qurban­dyqqa mal shalady. Bul rásimdi ne úshin ótkizip jatqanymyzǵa mán berýimiz kerek. Bul dástúr bizge Ibrahım paıǵambar (ǵ.s.) za­manynan jetip otyr. Ol Alla­ǵa shynaıy berilgendigin dáleldeý úshin súıikti uly Is­ma­­ıyl­dy qurbandyqqa sha­la­ıyn dep turǵan sátte Alla ózine be­rilgendigine kóz jetkizip, as­pan­nan kók qosh­qar túsirip, meıi­rim jasaǵan eken. Sodan be­ri qurbandyqqa mal shalý dás­túri jal­ǵasyp keledi. Qurban­dyq shalý, maldyń qanyn shy­ǵarý arqyly Alla adamdy bar­­lyq kúnálarynan aryltady. Keshirim jasaıdy. Al sen Alla­nyń aldynda anańnan tý­ǵan sáttegideı kúnásiz adamǵa aına­lasyń.

Mekkege qajylyq saparǵa barǵan adam­­­dar barlyq rásim­derin atqarǵan soń, bir maldy qurbandyqqa shalady. Al sa­parǵa barmaǵandar óz úıinde atap ótedi. Qur­bandyqqa shala­tyn mal aýrý, kem-ketik bolmaýy kerek. Ádette qoı soıa­dy, birneshe otbasy birigip sıyr ne túıe soıýyna bolady. Ol otbasy maldyń etin jeý úshin qurbandyq shalmaıdy. Úı ıesi ózine ettiń úshten birin qal­dyryp, qalǵanyn jetim-jesir­lerge, muqtaj adamdarǵa taratady. Barlyq adamǵa qamqorlyq jasaýyń kerek. Sondyqtan qur­bandyq shalýdyń da máni te­reńde jatyr. Dál sol kúni bar­lyq isiń Allanyń atymen bastalyp, barlyq jumysyń Allaǵa shúkirshilik aıtýyńmen aıaqtalýy tıis. О́ıtkeni Jaratqan ıemiz saǵan osyndaı rásimdi jasaýyńa múm­kindik berdi.

Qajylyq paryzyn oryndap kelgender jan dúnıeleri rýhanı, dinı baıyp, Mekkeden aıryqsha taza bolyp keledi. О́zim 1999 jyly Mekkege, qa­jylyq saparǵa baryp kel­dim. О́zim árbir namazda «Qa­zaq elin pále-jaladan, synaq­tardan, túrli aýrýlardan saq­ta. Allanyń jerimizge, halqy­myzǵa qaıyrymy mol bolǵaı. Adamdarǵa densaýlyq, bereke, birlik bergeı», dep duǵa jasaımyn.

Nebir qýǵyn-súrginniń, de­por­tasııanyń azaptaryn bastan keshse de, bizdiń ata-analarymyz din qaǵıdalaryn myqty us­tandy. Udaıy namazdaryn oqyp, beıitke ba­ryp quran oqyp júrdi. Men ómirde ákemdi úlgi tutamyn. Ol qarapaıym ju­mysshy boldy, qashanda la­ıyqty ómir súrýge tyrys­ty. О́zin tek Alla qor­ǵaıdy dep sendi. Tynymsyz eńbek etip, qıyn­dyqqa tózip, otbasyn asyrady. Bizdi de erinbeı ju­mys isteýge, adal júrip-turýǵa úıretti. Shańyraqtyń berekesin saqtaýǵa, balalardyń ónegeli tárbıe alýyna bar kúsh-jigerin jumsady.

Jalpy, din – adam rýhyn qa­lyptas­tyratyn dińgek! Dinı tereńdigi mol bolsa, ol adamnyń rýhy da berik bolady. Din búginde halyqtardy biriktirýshi, ortaq maqsatqa baǵyttaýshy, irgeli isterdi úılestirýshi kúsh­ke aınalyp keledi.

Adam balasy qandaı da bir dinı senimmen ómir súredi. Eger adam balasy Islam norma­laryn qatań saqtap, ómir súrse, qatelespes edi. Alla jolynda túzý júrip, adal ómir súrý adamnyń ózine baılanysty. Sondyqtan dindi ustanýǵa je­ńil-jelpi qaraýǵa bolmaıdy. Barlyq is-áreketiń adal bolýy kerek. О́zińniń ishki dúnıeń ta­za bolsa, seniń oıyń men is-áre­ketiń de durys bolady.

Islam – birlik pen berekeni, dostyq pen yntymaqtastyqty saqtaıtyn, beıbitshilikti jaq­taıtyn din. Eldiń erteńin oılaıtyn parasatty adam árdaıym halyqty birlikke, tatýlyqqa, dostyqqa shaqyryp otyrady.

Men barsha otandastarymyzdy Qurban aıt meıramymen quttyqtaımyn. Alla eli­mizdiń yntymaǵyn arttyryp, halqymyzdy soǵystardan, kúı­zelisterden, indetterden, ta­bıǵı apattardan qorǵasyn dep tileımin. Árbir jannyń júregin meıirim men sha­paǵatqa toltyrsyn. Qurmetti otandas­tar, Quban aıt qabyl bolsyn!

Ahmet MÝRADOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty,

qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi,

«Vaınah» cheshen-ıngýsh qaýymdastyǵynyń jetekshisi