Rýhanııat • 30 Shilde, 2020

Din – adam rýhyn qalyptastyratyn dińgek!

37 ret kórsetildi

Barsha musylman úshin basty mindet – dinimizdi ustaný, ıslam qundylyqtaryn dáripteý. Bizdi qııamet qaıym kópirinen qutqaratyn amal tek qana Alla aldyndaǵy paryzdarymyzdy oryndaý ekeni anyq. Alla Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) arqyly bizge Qurandy jetkizdi, musylman dininiń negizgi ustanymdary aıqyndaldy. Oǵan eshqandaı kúmán keltirýge quqymyz joq. Biz musylman bolǵandyǵymyzdy maqtan tutamyz.

Musylmannyń birinshi pa­ry­zy – Alladan basqa Táńir joq, Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) onyń elshisi ekenin moıyndaýy. Odan ke­ıingi basty paryzdar: bes ýaqyt namaz oqý, jylyna bir márte muqtaj jandarǵa zeket berý, Ramazan aıynda otyz kún oraza ustaý jáne múmkindigine oraı qajylyqqa barý.

Álhamdýlla, táýelsizdik al­ǵan kezeń ishinde din bostan­dy­ǵyna qol jetkizdik, mu­syl­­man­nyń ádet-ǵuryptaryn ót­­ki­zýge múm­kindik berildi. Biz­­­diń elde Qurban aıttyń bi­rin­­shi kúni zań boıynsha dema­lys bolyp jarııalanǵan. О́ıtkeni adamdarǵa óz otbasymen birge daıyndalýyna jáne osy meıramdy atap ótýine jaǵdaı ja­­salǵan. Keleshekte Oraza aıt ta meıram kúni bolyp belgi­le­nedi dep úmittenemin. Bul musyl­mandardyń jan dúnıesi men qajettiliginen týyndaıdy dep oılaımyn.

Qurban aıttyń róli men ma­ńyzy, dinı rásimderi týraly bizdiń din ókilderi, ımamdar tereń túsinikter bergen. Alla­nyń rıza­shylyǵy úshin qurban­dyqqa mal shalady. Bul rásimdi ne úshin ótkizip jatqanymyzǵa mán berýimiz kerek. Bul dástúr bizge Ibrahım paıǵambar (ǵ.s.) za­manynan jetip otyr. Ol Alla­ǵa shynaıy berilgendigin dáleldeý úshin súıikti uly Is­ma­­ıyl­dy qurbandyqqa sha­la­ıyn dep turǵan sátte Alla ózine be­rilgendigine kóz jetkizip, as­pan­nan kók qosh­qar túsirip, meıi­rim jasaǵan eken. Sodan be­ri qurbandyqqa mal shalý dás­túri jal­ǵasyp keledi. Qurban­dyq shalý, maldyń qanyn shy­ǵarý arqyly Alla adamdy bar­­lyq kúnálarynan aryltady. Keshirim jasaıdy. Al sen Alla­nyń aldynda anańnan tý­ǵan sáttegideı kúnásiz adamǵa aına­lasyń.

Mekkege qajylyq saparǵa barǵan adam­­­dar barlyq rásim­derin atqarǵan soń, bir maldy qurbandyqqa shalady. Al sa­parǵa barmaǵandar óz úıinde atap ótedi. Qur­bandyqqa shala­tyn mal aýrý, kem-ketik bolmaýy kerek. Ádette qoı soıa­dy, birneshe otbasy birigip sıyr ne túıe soıýyna bolady. Ol otbasy maldyń etin jeý úshin qurbandyq shalmaıdy. Úı ıesi ózine ettiń úshten birin qal­dyryp, qalǵanyn jetim-jesir­lerge, muqtaj adamdarǵa taratady. Barlyq adamǵa qamqorlyq jasaýyń kerek. Sondyqtan qur­bandyq shalýdyń da máni te­reńde jatyr. Dál sol kúni bar­lyq isiń Allanyń atymen bastalyp, barlyq jumysyń Allaǵa shúkirshilik aıtýyńmen aıaqtalýy tıis. О́ıtkeni Jaratqan ıemiz saǵan osyndaı rásimdi jasaýyńa múm­kindik berdi.

Qajylyq paryzyn oryndap kelgender jan dúnıeleri rýhanı, dinı baıyp, Mekkeden aıryqsha taza bolyp keledi. О́zim 1999 jyly Mekkege, qa­jylyq saparǵa baryp kel­dim. О́zim árbir namazda «Qa­zaq elin pále-jaladan, synaq­tardan, túrli aýrýlardan saq­ta. Allanyń jerimizge, halqy­myzǵa qaıyrymy mol bolǵaı. Adamdarǵa densaýlyq, bereke, birlik bergeı», dep duǵa jasaımyn.

Nebir qýǵyn-súrginniń, de­por­tasııanyń azaptaryn bastan keshse de, bizdiń ata-analarymyz din qaǵıdalaryn myqty us­tandy. Udaıy namazdaryn oqyp, beıitke ba­ryp quran oqyp júrdi. Men ómirde ákemdi úlgi tutamyn. Ol qarapaıym ju­mysshy boldy, qashanda la­ıyqty ómir súrýge tyrys­ty. О́zin tek Alla qor­ǵaıdy dep sendi. Tynymsyz eńbek etip, qıyn­dyqqa tózip, otbasyn asyrady. Bizdi de erinbeı ju­mys isteýge, adal júrip-turýǵa úıretti. Shańyraqtyń berekesin saqtaýǵa, balalardyń ónegeli tárbıe alýyna bar kúsh-jigerin jumsady.

Jalpy, din – adam rýhyn qa­lyptas­tyratyn dińgek! Dinı tereńdigi mol bolsa, ol adamnyń rýhy da berik bolady. Din búginde halyqtardy biriktirýshi, ortaq maqsatqa baǵyttaýshy, irgeli isterdi úılestirýshi kúsh­ke aınalyp keledi.

Adam balasy qandaı da bir dinı senimmen ómir súredi. Eger adam balasy Islam norma­laryn qatań saqtap, ómir súrse, qatelespes edi. Alla jolynda túzý júrip, adal ómir súrý adamnyń ózine baılanysty. Sondyqtan dindi ustanýǵa je­ńil-jelpi qaraýǵa bolmaıdy. Barlyq is-áreketiń adal bolýy kerek. О́zińniń ishki dúnıeń ta­za bolsa, seniń oıyń men is-áre­ketiń de durys bolady.

Islam – birlik pen berekeni, dostyq pen yntymaqtastyqty saqtaıtyn, beıbitshilikti jaq­taıtyn din. Eldiń erteńin oılaıtyn parasatty adam árdaıym halyqty birlikke, tatýlyqqa, dostyqqa shaqyryp otyrady.

Men barsha otandastarymyzdy Qurban aıt meıramymen quttyqtaımyn. Alla eli­mizdiń yntymaǵyn arttyryp, halqymyzdy soǵystardan, kúı­zelisterden, indetterden, ta­bıǵı apattardan qorǵasyn dep tileımin. Árbir jannyń júregin meıirim men sha­paǵatqa toltyrsyn. Qurmetti otandas­tar, Quban aıt qabyl bolsyn!

 

Ahmet MÝRADOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty,

qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi,

«Vaınah» cheshen-ıngýsh qaýymdastyǵynyń jetekshisi

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar