Medısına • 30 Shilde, 2020

Bir bútinniń eki jartysy

794 ret kórsetildi

Erli-zaıypty Qýan jáne Naılıa Qabyldınderdiń medısına salasyna kelgen joldary eki túrli boldy. Mysaly, Qýan Sovetulynyń dáriger bolýyn kezdeısoqtyq dep te aıtýǵa bolýshy edi. Orta mekteptiń segizinshi synybyn bitirgennen keıin, týǵan topyraq – Qarqaralydaǵy mal dárigerlik tehnıkýmǵa túsken. Atalǵan oqý ornyn úzdik bitirgen óren úshin mol múmkindikterdiń qaqpasy sol kezde aıqara ashylǵan edi. Qolynda Máskeýdegi Tımırıazev atyndaǵy agrarlyq ýnıversıtetke berilgen maqsatty joldama boldy. Degenmen, bul – el ishine alasapyran ala kelgen 1991 jyl edi. Alysty boljaıtyn ádeti bar ákesi uldyń tuńǵyshyn alysqa jiberýden birden bas tartqan.

Jalpy, dáriger Qýan ákesi Sovet Qabyldaulyn óziniń ómi­rin­degi uly ustazy sanaıdy. Sovet Qabyldauly – Qaraǵandy oblysyna tanymal tulǵa. Zamanynda Qarqaraly aýdany basshylarynyń biri bolyp, elge qaltqysyz qyzmet etti. Zaıyby Orken Serkenqyzy ekeýi úsh balany tárbıelep ósirgen úlgili otbasy boldy. Qazirgi ýaqyt­ta bul kisiler elimizdiń astanasynda turyp jatyr.

Sodan, Máskeýge barar jol ja­bylǵan soń, Qýandy qýantyp taǵy bir múmkindik týyndaı qalǵan-tyn: sol jyly Qaraǵandydaǵy medısınalyq ınstıtýtqa tehnıkýmdy úzdik bitirgen túlekterdi bir ǵana emtıhan nátıjesimen qabyl­daıtyn qaýly shyqqan. Talap­ty jas mundaı múmkindikti qur ji­bermedi de, sol kezde ataǵy dúril­dep turǵan oqý ornynyń stý­denti atanyp shyǵa kelgen.

Qýan Sovetuly medısına ıns­tıtýtyn jalpy hırýrgııa boıynsha 1997 jyly támamdap shyqty. Sol jyly tanymal maman, hırýrgııa kafedrasynyń meńgerýshisi Sergeı Vıktorovıch Lohvıskııdiń aqyl-keńesimen ýrologııa salasyna den qoıyp, baǵyt aldy.

Eńbek jolyn 1999 jyly oblys­tyq kópsalaly aýrýhana­da bas­tady. Qýan Sovetuly ózin ómir­de jaqsy ustazdan jo­ly bol­ǵan adam retinde sanaıdy. «Eńbek jolymdy endi ǵana bas­taǵan ke­zimde medısına salasynyń maı­talmandary, ózim tulǵa re­tin­de qatty qadirlegen jan­dar­­dyń qamqorlyǵyn, istegen jaq­sylyqtaryn kóp kórdim. Bul rette ózimdi baqytty jandardyń qataryna oılanbastan qosamyn. Qazir aramyzda joq marqum Bolat Aldabergenuly Nildibaev aǵamyzdyń shapaǵaty kóp tıdi. Qýandyq Turlyǵululy Beısenov degen ustazym maǵan ota jasaýdyń qyr-syryn jalyqpaı úıretti. Medısına ǵylymdarynyń dok­­tory Suńǵat Qýandyquly Kúde­rınov syndy ulaǵatty usta­zymnan da úırengenim kóp boldy», dep syr aqtarady Qýan Sovetuly us­tazdary jaıynda áńgime qoz­ǵalǵanda.

Mine, osyndaı ustazdardyń aldyn kórgen Qýan Sovetuly 2004 jyly sol kezde Qaraǵandy oblystyq kópsalaly emdeý-dıag­nostıkalyq birlestigi dep atal­ǵan mekemede eńbek jolyn jal­ǵastyrdy. Qazir Hafız Maqajanov atyndaǵy kópbeıindi aýrýhana bolyp ataýy ózgertilgen mekeme janynan qurylǵan №5 emhanada ýrolog-androlog bolyp abyroımen eńbek etip keledi.

«Búginde Qaraǵandy boıynsha ýrologııa salasy qarqyndy damyp keledi. Jańa tehnologııalar kelip, jańalyqtar men ózgerister emdeý-saýyqtyrý úderisine jyldam enýde. Qazir biz pyshaqpen ota jasamaıtyn boldyq. Qýyq ishindegi, nesep joldaryndaǵy, búırektegi tas­tardy lazer sáýlesimen úgitemiz. Buryn otadan keıin naýqastar aýrýhanada 10-15 kúndeı jatýshy edi, qazir ári ketse bir aptanyń ishin­de saýyǵyp ketetin boldy», deıdi Qýan Sovetuly.

Bilikti mamannyń aıtýynsha, tastyń jınalýy kóbine durys tamaqtanbaýdan, buryn alǵan jaraqattardyń saldarynan, tuz aınalý úderisiniń buzylýynan bolady eken. Jalpy, súzbeden ótkizilgen kádimgi sýdy kóbirek ishýge keńes beredi dáriger.

«Arheologııalyq qazba ke­zinde jerlengen adamdarmen qosa kómilgen buıymdarǵa ǵana emes, múrdeniń súıekterine de úlken mán beriledi. Sondaı zert­teý­lerdiń nátıjesinde, bizdiń bu­rynǵy babalarymyz – saqtarda adenoma, ıaǵnı qýyq túbi beziniń ulǵaıýy aýrýynyń óte sırek bol­ǵany anyqtalǵan. Nege deseńiz, olar únemi at ústinde júrgen ǵoı. Jalpy, er adamdarda kóp kezde­setin bul aýrýdy der kezinde em­de­mese, ol asqynyp, qaterli isik­­ke aınalyp ketýi ábden múm­kin», deıdi maman. Al bul keselge uryn­baýdyń birden-bir jo­ly sýyq tıgizbeı, tazalyqty únemi saqtaý kerek eken. Keıbir jas­tarymyzdyń jynystyq qaty­nasty tym erte bastaıtyny óz aldyna, bul baǵytta beı-bere­ket­sizdikke urynyp, sońynan osyndaı qaýipti dertke urynyp jatatyny qynjyltady degendi aıtady dáriger. «Er adamdar úshin atqa jıi mingenniń paıdasy óte zor. Ondaı jaǵdaı bolmasa, velosıpedpen dos bolǵan abzal. Sodan keıin, kóbirek jaıaý júrgen asa paıdaly. Munyń bári jambas qýysyndaǵy qan aınalymynyń jaqsarýyna ıgi yqpalyn tıgizedi», dep keńes beredi maman.

Qýan Sovetulynyń súıip alǵan jary da dáriger. Naılıa Ámir­bekqyzynyń jubaıynan bir aıyrmashylyǵy, dáriger bolýdy jasynan arman etipti. Onyń ózindik sebepteri de bar. Sonyń eń úlkeni – Naılıanyń ákesi men anasy da dárigerler.

Naılıa Ámirbekqyzy Qaraǵan­dyda týyp, balalyq shaǵyn Sát­baev qalasynda ótkizgen. 1991 jyly ata-anasy batyl sheshim qa­byldap, sol kezdegi komsomoldyq ekpindi qurylys – Baıkal-Amýr magıstrali (BAM) dep atalǵan alyp qurylysqa attanǵan eken. Tabıǵaty qatal, jat óńirdegi Severo-Baıkalskıı aýdanynyń Novyı-Ýoıan dep atalatyn aýylyna qonystanypty. Sol jerde ákesi Ámirbek Tóleýbaıuly Ǵabdybekov bas dáriger, al anasy Dana Sekejenqyzy Ǵabdybekova rentgenolog dáriger bolyp qyzmet etken. Ata-anasynyń mundaı nar­táýekel qadamǵa ne úshin barǵan­daryn suraǵanymyzda, Naılıa kúlip jaýap berdi. «Aldymen, ol kezde BAM sııaqty alys jaqtar­daǵy qurylysqa barý romantıka sanaldy. Ekinshiden, árıne ol jaqta eńbekaqy da joǵary boldy», deıdi ol.

Baıkal óńirinde orta mektepti 1995 jyly bitirgen Naılıa atamekenge oralyp, óziniń bala kúngi armanyn júzege asyryp, Qaraǵandy medısına ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Joǵary oqý ornyn támamdaǵannan keıin oblystyq onkologııalyq aýrýhanada ınternatýradan ótti de, ózin jaqsy qyrynan kór­sete bilgendikten sol mekemede ju­mysqa qaldyryldy.

Jumys barysynda Naılıa Ámirbekqyzy ǵylymǵa beıimdi ekenin tanyta bildi. Jetekshisi, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Valentına Bronıslavovna Sırota talantty shákirtine kóp úmit artty. Jas ǵalymnyń sút bezderin emdeý jáne saýyqtyrý taqyrybyndaǵy ǵylymı jumysy bilikti mamandar tarapynan joǵary baǵasyn aldy. Ǵylymmen aınalysa júrip Naılıa Ámirbekqyzy 2004-2008 jyl­dar aralyǵynda dáriger-radıo­log bolyp eńbek etti. Osy kezeń­de ol Qanı Jumkenuly Musyl­man­bekov, Meıram Baızrahmanuly Turǵynov, Vladımır Alekseevıch Kýleshov, onkologııalyq aýrýha­nanyń qazirgi dırektory Muratbek Dáýlethanuly Jumaqaev syndy ustazdarynan maman retinde, adam retinde de ómirine azyq bolar tálim-tárbıe aldy. Eńbek pen ǵylymdy qatar alyp júrgen ol 2008 jyly kandıdattyq dısser­tasııasyn sátti qorǵap, 2013 jy­ly dosent ǵylymı ataǵyna qol jet­kizdi. Al 2018 jyly Naılıa Ámirbekqyzy syndy ámbebap maman­ǵa onkologııa jáne sáýlelik dıag­nos­tıka kafedrasynyń meńge­rýshisi qyzmeti senip tapsyryldy.

Naılıa Ámirbekqyzy únemi izdenis ústinde júrgen ǵalym-dári­ger. Ol shet memleketterde, elimizde ótetin biliktilikti jetil­dirý jónindegi semınarlar men trenıngterge jıi qatysady. Ǵy­lymı-praktıkalyq konferensııa­larda mazmunyn azýyn aıǵa bi­legen mamandar maquldaǵan baıandamalar jasap turady.

«Men ózimniń mamandyǵymdy, aınalysyp júrgen isimdi barlyq ynta-shyntammen jaqsy kóremin», dep jalǵyz aýyz sózben jetkizedi Naılıa Ámirbekqyzy óziniń medısına salasyna degen súıispenshiligin. Búginde ol bolashaq dárigerlerdi medısınalyq bilimniń nárimen sýsyndatqan ulaǵatty ustaz.

Naılıa Ámirbekqyzy syndy ámbebap mamannyń aıtqan aqyl-keńesi muqııat qulaq túrýdi qajet etedi. «Qaterli isiktiń aldyn alýda der kezinde dıspanserızasııadan ótip turýdyń mańyzy zor, deıdi ol. – Durys tamaqtaný, saýatty ustanǵan ómir salty – osynyń bári adam densaýlyǵyna áserin tı­giz­beı qoımaıdy. Shylym shegý, alko­goldi ishimdikterge áýestik qa­­terli isikke bastaıtyn qaýipti jol».

Erli-zaıypty dárigerlerdiń alǵashqy tanysýy da qyzǵylyqty jaǵdaıda ótken eken. Ol kezde, ıaǵnı 1999 jyly medınstıtýtta dáris berip júrgen jas oqytýshy Qýan Sovetulyna aıaq astynan syr­qattanyp qalǵan áriptesin almas­tyrýǵa týra kelipti. Mine, osyndaı taǵdyrsheshti oqıǵaǵa alyp kelgen kezdeısoqtyq bolma­ǵanda, jas jigit sol kúni 4-shi kýrs­ta oqyp júrgen Naılıa arýmen tanyspas pa edi? Biraq Qýan Sovetuly muny kezdeısoqtyq dep sanamaıdy: taǵdyrynyń syıy, zańdylyq dep uǵynady.

Qazir qos dárigerdiń qutty shańyraǵynda Ámına esimdi qyz ben Janarys atty ul bar. Bir qyzyǵy, erli-zaıypty dáriger­ler­diń qyzy zań salasyn tańdapty. Qazir ol E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-da oqyp júr. Al Janarys bol­sa, áke-shesheniń jolyn qýyp, dáriger bolýǵa beldi bekem býǵan eken. Bıyl sátin salsa, Qaraǵan­dy memlekettik medısına ýnıver­sıtetiniń tabaldyryǵyn attaıdy.

«Eki qoshqardyń basy bir qazanǵa syımaıdy» degen mátel bizdiń otbasyna kelgende mánin joǵaltady,  dep kúledi erli-za­ıypty dárigerler. – Bizdiń eke­­ýimizdiń dáriger bolǵanymyz, kerisinshe, aramyzdaǵy túsinik ataýlyny arttyra túsedi. My­saly, biz shaı ústinde otyryp ta ortaq taqyrypta áńgime órbi­tip, jańalyqtarmen bólisip, aqpa­rattarmen almasamyz. Túsine bilgen adamǵa munyń paıdasy óte mol: biz birimizde joqty birimizden tapqan búp-bútin dúnıeniń eki jartysymyz».

Kúni keshe, naqty aıtqanda, medısına qyzmetkerleriniń kási­bı merekesi qarsańynda erli-za­ıypty dárigerler Qýan men Naılıa Qabyldınderdiń Qazaqstan medısınasy aldyndaǵy adal da jankeshti eńbekteri elenip, ekeýi de «Kásibı jetistikteri úshin» me­dalimen marapattaldy.

 

QARAǴANDY

 

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar