Jalpy, dáriger Qýan ákesi Sovet Qabyldaulyn óziniń ómirindegi uly ustazy sanaıdy. Sovet Qabyldauly – Qaraǵandy oblysyna tanymal tulǵa. Zamanynda Qarqaraly aýdany basshylarynyń biri bolyp, elge qaltqysyz qyzmet etti. Zaıyby Orken Serkenqyzy ekeýi úsh balany tárbıelep ósirgen úlgili otbasy boldy. Qazirgi ýaqytta bul kisiler elimizdiń astanasynda turyp jatyr.
Sodan, Máskeýge barar jol jabylǵan soń, Qýandy qýantyp taǵy bir múmkindik týyndaı qalǵan-tyn: sol jyly Qaraǵandydaǵy medısınalyq ınstıtýtqa tehnıkýmdy úzdik bitirgen túlekterdi bir ǵana emtıhan nátıjesimen qabyldaıtyn qaýly shyqqan. Talapty jas mundaı múmkindikti qur jibermedi de, sol kezde ataǵy dúrildep turǵan oqý ornynyń stýdenti atanyp shyǵa kelgen.
Qýan Sovetuly medısına ınstıtýtyn jalpy hırýrgııa boıynsha 1997 jyly támamdap shyqty. Sol jyly tanymal maman, hırýrgııa kafedrasynyń meńgerýshisi Sergeı Vıktorovıch Lohvıskııdiń aqyl-keńesimen ýrologııa salasyna den qoıyp, baǵyt aldy.
Eńbek jolyn 1999 jyly oblystyq kópsalaly aýrýhanada bastady. Qýan Sovetuly ózin ómirde jaqsy ustazdan joly bolǵan adam retinde sanaıdy. «Eńbek jolymdy endi ǵana bastaǵan kezimde medısına salasynyń maıtalmandary, ózim tulǵa retinde qatty qadirlegen jandardyń qamqorlyǵyn, istegen jaqsylyqtaryn kóp kórdim. Bul rette ózimdi baqytty jandardyń qataryna oılanbastan qosamyn. Qazir aramyzda joq marqum Bolat Aldabergenuly Nildibaev aǵamyzdyń shapaǵaty kóp tıdi. Qýandyq Turlyǵululy Beısenov degen ustazym maǵan ota jasaýdyń qyr-syryn jalyqpaı úıretti. Medısına ǵylymdarynyń doktory Suńǵat Qýandyquly Kúderınov syndy ulaǵatty ustazymnan da úırengenim kóp boldy», dep syr aqtarady Qýan Sovetuly ustazdary jaıynda áńgime qozǵalǵanda.
Mine, osyndaı ustazdardyń aldyn kórgen Qýan Sovetuly 2004 jyly sol kezde Qaraǵandy oblystyq kópsalaly emdeý-dıagnostıkalyq birlestigi dep atalǵan mekemede eńbek jolyn jalǵastyrdy. Qazir Hafız Maqajanov atyndaǵy kópbeıindi aýrýhana bolyp ataýy ózgertilgen mekeme janynan qurylǵan №5 emhanada ýrolog-androlog bolyp abyroımen eńbek etip keledi.
«Búginde Qaraǵandy boıynsha ýrologııa salasy qarqyndy damyp keledi. Jańa tehnologııalar kelip, jańalyqtar men ózgerister emdeý-saýyqtyrý úderisine jyldam enýde. Qazir biz pyshaqpen ota jasamaıtyn boldyq. Qýyq ishindegi, nesep joldaryndaǵy, búırektegi tastardy lazer sáýlesimen úgitemiz. Buryn otadan keıin naýqastar aýrýhanada 10-15 kúndeı jatýshy edi, qazir ári ketse bir aptanyń ishinde saýyǵyp ketetin boldy», deıdi Qýan Sovetuly.
Bilikti mamannyń aıtýynsha, tastyń jınalýy kóbine durys tamaqtanbaýdan, buryn alǵan jaraqattardyń saldarynan, tuz aınalý úderisiniń buzylýynan bolady eken. Jalpy, súzbeden ótkizilgen kádimgi sýdy kóbirek ishýge keńes beredi dáriger.
«Arheologııalyq qazba kezinde jerlengen adamdarmen qosa kómilgen buıymdarǵa ǵana emes, múrdeniń súıekterine de úlken mán beriledi. Sondaı zertteýlerdiń nátıjesinde, bizdiń burynǵy babalarymyz – saqtarda adenoma, ıaǵnı qýyq túbi beziniń ulǵaıýy aýrýynyń óte sırek bolǵany anyqtalǵan. Nege deseńiz, olar únemi at ústinde júrgen ǵoı. Jalpy, er adamdarda kóp kezdesetin bul aýrýdy der kezinde emdemese, ol asqynyp, qaterli isikke aınalyp ketýi ábden múmkin», deıdi maman. Al bul keselge urynbaýdyń birden-bir joly sýyq tıgizbeı, tazalyqty únemi saqtaý kerek eken. Keıbir jastarymyzdyń jynystyq qatynasty tym erte bastaıtyny óz aldyna, bul baǵytta beı-bereketsizdikke urynyp, sońynan osyndaı qaýipti dertke urynyp jatatyny qynjyltady degendi aıtady dáriger. «Er adamdar úshin atqa jıi mingenniń paıdasy óte zor. Ondaı jaǵdaı bolmasa, velosıpedpen dos bolǵan abzal. Sodan keıin, kóbirek jaıaý júrgen asa paıdaly. Munyń bári jambas qýysyndaǵy qan aınalymynyń jaqsarýyna ıgi yqpalyn tıgizedi», dep keńes beredi maman.
Qýan Sovetulynyń súıip alǵan jary da dáriger. Naılıa Ámirbekqyzynyń jubaıynan bir aıyrmashylyǵy, dáriger bolýdy jasynan arman etipti. Onyń ózindik sebepteri de bar. Sonyń eń úlkeni – Naılıanyń ákesi men anasy da dárigerler.
Naılıa Ámirbekqyzy Qaraǵandyda týyp, balalyq shaǵyn Sátbaev qalasynda ótkizgen. 1991 jyly ata-anasy batyl sheshim qabyldap, sol kezdegi komsomoldyq ekpindi qurylys – Baıkal-Amýr magıstrali (BAM) dep atalǵan alyp qurylysqa attanǵan eken. Tabıǵaty qatal, jat óńirdegi Severo-Baıkalskıı aýdanynyń Novyı-Ýoıan dep atalatyn aýylyna qonystanypty. Sol jerde ákesi Ámirbek Tóleýbaıuly Ǵabdybekov bas dáriger, al anasy Dana Sekejenqyzy Ǵabdybekova rentgenolog dáriger bolyp qyzmet etken. Ata-anasynyń mundaı nartáýekel qadamǵa ne úshin barǵandaryn suraǵanymyzda, Naılıa kúlip jaýap berdi. «Aldymen, ol kezde BAM sııaqty alys jaqtardaǵy qurylysqa barý romantıka sanaldy. Ekinshiden, árıne ol jaqta eńbekaqy da joǵary boldy», deıdi ol.
Baıkal óńirinde orta mektepti 1995 jyly bitirgen Naılıa atamekenge oralyp, óziniń bala kúngi armanyn júzege asyryp, Qaraǵandy medısına ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Joǵary oqý ornyn támamdaǵannan keıin oblystyq onkologııalyq aýrýhanada ınternatýradan ótti de, ózin jaqsy qyrynan kórsete bilgendikten sol mekemede jumysqa qaldyryldy.
Jumys barysynda Naılıa Ámirbekqyzy ǵylymǵa beıimdi ekenin tanyta bildi. Jetekshisi, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Valentına Bronıslavovna Sırota talantty shákirtine kóp úmit artty. Jas ǵalymnyń sút bezderin emdeý jáne saýyqtyrý taqyrybyndaǵy ǵylymı jumysy bilikti mamandar tarapynan joǵary baǵasyn aldy. Ǵylymmen aınalysa júrip Naılıa Ámirbekqyzy 2004-2008 jyldar aralyǵynda dáriger-radıolog bolyp eńbek etti. Osy kezeńde ol Qanı Jumkenuly Musylmanbekov, Meıram Baızrahmanuly Turǵynov, Vladımır Alekseevıch Kýleshov, onkologııalyq aýrýhananyń qazirgi dırektory Muratbek Dáýlethanuly Jumaqaev syndy ustazdarynan maman retinde, adam retinde de ómirine azyq bolar tálim-tárbıe aldy. Eńbek pen ǵylymdy qatar alyp júrgen ol 2008 jyly kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵap, 2013 jyly dosent ǵylymı ataǵyna qol jetkizdi. Al 2018 jyly Naılıa Ámirbekqyzy syndy ámbebap mamanǵa onkologııa jáne sáýlelik dıagnostıka kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmeti senip tapsyryldy.
Naılıa Ámirbekqyzy únemi izdenis ústinde júrgen ǵalym-dáriger. Ol shet memleketterde, elimizde ótetin biliktilikti jetildirý jónindegi semınarlar men trenıngterge jıi qatysady. Ǵylymı-praktıkalyq konferensııalarda mazmunyn azýyn aıǵa bilegen mamandar maquldaǵan baıandamalar jasap turady.
«Men ózimniń mamandyǵymdy, aınalysyp júrgen isimdi barlyq ynta-shyntammen jaqsy kóremin», dep jalǵyz aýyz sózben jetkizedi Naılıa Ámirbekqyzy óziniń medısına salasyna degen súıispenshiligin. Búginde ol bolashaq dárigerlerdi medısınalyq bilimniń nárimen sýsyndatqan ulaǵatty ustaz.
Naılıa Ámirbekqyzy syndy ámbebap mamannyń aıtqan aqyl-keńesi muqııat qulaq túrýdi qajet etedi. «Qaterli isiktiń aldyn alýda der kezinde dıspanserızasııadan ótip turýdyń mańyzy zor, deıdi ol. – Durys tamaqtaný, saýatty ustanǵan ómir salty – osynyń bári adam densaýlyǵyna áserin tıgizbeı qoımaıdy. Shylym shegý, alkogoldi ishimdikterge áýestik qaterli isikke bastaıtyn qaýipti jol».
Erli-zaıypty dárigerlerdiń alǵashqy tanysýy da qyzǵylyqty jaǵdaıda ótken eken. Ol kezde, ıaǵnı 1999 jyly medınstıtýtta dáris berip júrgen jas oqytýshy Qýan Sovetulyna aıaq astynan syrqattanyp qalǵan áriptesin almastyrýǵa týra kelipti. Mine, osyndaı taǵdyrsheshti oqıǵaǵa alyp kelgen kezdeısoqtyq bolmaǵanda, jas jigit sol kúni 4-shi kýrsta oqyp júrgen Naılıa arýmen tanyspas pa edi? Biraq Qýan Sovetuly muny kezdeısoqtyq dep sanamaıdy: taǵdyrynyń syıy, zańdylyq dep uǵynady.
Qazir qos dárigerdiń qutty shańyraǵynda Ámına esimdi qyz ben Janarys atty ul bar. Bir qyzyǵy, erli-zaıypty dárigerlerdiń qyzy zań salasyn tańdapty. Qazir ol E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-da oqyp júr. Al Janarys bolsa, áke-shesheniń jolyn qýyp, dáriger bolýǵa beldi bekem býǵan eken. Bıyl sátin salsa, Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıtetiniń tabaldyryǵyn attaıdy.
«Eki qoshqardyń basy bir qazanǵa syımaıdy» degen mátel bizdiń otbasyna kelgende mánin joǵaltady, dep kúledi erli-zaıypty dárigerler. – Bizdiń ekeýimizdiń dáriger bolǵanymyz, kerisinshe, aramyzdaǵy túsinik ataýlyny arttyra túsedi. Mysaly, biz shaı ústinde otyryp ta ortaq taqyrypta áńgime órbitip, jańalyqtarmen bólisip, aqparattarmen almasamyz. Túsine bilgen adamǵa munyń paıdasy óte mol: biz birimizde joqty birimizden tapqan búp-bútin dúnıeniń eki jartysymyz».
Kúni keshe, naqty aıtqanda, medısına qyzmetkerleriniń kásibı merekesi qarsańynda erli-zaıypty dárigerler Qýan men Naılıa Qabyldınderdiń Qazaqstan medısınasy aldyndaǵy adal da jankeshti eńbekteri elenip, ekeýi de «Kásibı jetistikteri úshin» medalimen marapattaldy.
QARAǴANDY
