Úkimet • 07 Tamyz, 2020

Ulttyq sertıfıkattaý júıesi qalaı damýda?

43 ret kórsetildi

2020 jyldyń qańtar aıynda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Q.Toqaev Ulttyq sertıfıkattaý júıesin damytýdy, eldiń ishki naryǵynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin ulttyq standarttarǵa bedel men senimdi qaıtarýdy tapsyrdy. Qazaqstan Úkimetine "Tehnıkalyq retteý týraly" zańdy jańa redaksııada daıyndaý jáne ony 2020 jyldyń sońyna deıin qabyldaýdy qamtamasyz etý tapsyryldy. Bul týraly Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmetine silteme jasaı otyryp Egemen.kz habarlaıdy.

El Prezıdenti atap ótkendeı, tehnıkalyq retteý jáne akkredıtteý týraly zańnama 10 jyldan astam ýaqyt buryn qabyldanǵan jáne qazirgi talaptarǵa saı kelmeıdi. 

Ulttyq sertıfıkattaý júıesi — memlekettik tehnıkalyq retteý júıesiniń bir bóligi jáne ónimdi óndirý men aınalymǵa shyǵarý salalaryn qamtıdy. Qazaqstanda eki tehnıkalyq retteý júıesi — ulttyq jáne ulttyqtan joǵary (EAEO tehnıkalyq retteý júıesi) júıeler bar. Ulttyq júıede sertıfıkattaý erikti jáne mindetti túrde, ulttyqtan joǵaryda – tek mindetti túrde júrgiziledi.

О́nimniń, qyzmetterdiń jáne taýarlardyń sapasy men qaýipsizdigi boıynsha talaptarǵa sáıkestigin rastaý bul, eń aldymen, taýardy óndirýshiniń nemese qyzmetti jetkizýshiniń normatıvtik qujattarda belgilengen sapa parametrlerine sáıkes kelýiniń kepildigi. Sonymen qatar bul qujat ónimniń nemese qyzmettiń onyń áleýetti tutynýshy úshin qaýipsizdigin kýálandyrady. 

О́nimniń belgilengen talaptarǵa sáıkestigin rastaıtyn sapa men qaýipsizdiktiń eń úzdik kepili — sertıfıkattaý. Sonymen qatar sáıkestik týraly deklarasııa ony resimdeýdiń ońaılatylǵan sharttaryna qaramastan, elde óndiriletin nemese ákelinetin taýarlardy ótkizýge quqyq beretin qujat bolyp sanalady. Elimizde sertıfıkattaý bolmasa, naryq adam densaýlyǵy men jalpy eldegi ekologııalyq ahýal úshin qaýipti sapasyz taýarlarǵa tolyp keter edi. Standarttar ónim daıyndaýshylarǵa berilgen sapa men qaýipsizdik sıpattamalary bar ónim shyǵarýǵa kómektesedi.

Sertıfıkattaý óndiriletin ónimniń, usynylatyn qyzmetterdiń, uıymdy basqarý júıesiniń sapasyn arttyrýy tıis jáne qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdiń básekege qabilettigin arttyrýy tıis.

 

Ulttyq sertıfıkattaý júıesin ne úshin damytý qajet?

2019 jyly Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes prokýratýra organdary Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetimen birlesip, akkredıtteý sýbektilerine keshendi tekseris júrgizdi. Bas prokýratýranyń usynysyna berilgen anyqtamada ónimdi sertıfıkattaýdaǵy jáne taýardyń shyǵarylǵan elin anyqtaýdaǵy buzýshylyqtar men sáıkessizdikterdiń 18-ge jýyq túri jazylǵan. Atap aıtsaq:

  • Jalǵan sertıfıkattar berý;

  • Akkredıtteý toqtatylǵannan keıin sertıfıkattar berý;

  • Qurylǵylardy tekserýsiz paıdalaný;

  • Sertıfıkattaý jáne synaý rásimderin buza otyryp sertıfıkattar berý (óndiriske shyqpaı, synaq júrgizbeı berý);

  • Qujattary tolyq emes deklarasııany tirkeý;

  • Attestattalmaǵan tulǵanyń tekserýi;

  • Beıtaraptyq prınsıpin buzý;

  • Akkredıtasııadan tys sertıfıkattaý;

  • Salyq mindettemelerin oryndamaý;

  • Ekonomıkalyq kontrabanda. 

"Sertıfıkattaý júıesin" qurý jónindegi tapsyrmany "sáıkestikti baǵalaý" degen ortau jalpy termın arqyly qaraý qajet. Qazirgi tańda sáıkestikti baǵalaý júıesi jáne onyń quramdas bóligi sertıfıkattaý júıesi "Tehnıkalyq retteý týraly", "Sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy akkredıtteý týraly" jáne "Standarttaý týraly" zańdarmen, sondaı-aq birqatar zańǵa táýeldi aktilermen quryldy jáne retteledi.

 

"E-sertıfıkattaý" júıesin iske asyrý

Osy jyldyń shilde aıynda "E-akkredıtteý" aqparattyq júıesi iske qosyldy, ol sáıkestikti baǵalaý júıesin sıfrlandyrý úderisindegi birinshi kezeń bolyp tabylady. "E-akkredıtteý" AJ akkredıtteýdiń barlyq prosesterin sıfrlandyrýǵa jáne akkredıtteý materıaldarynyń qadaǵalanýyn qamtamasyz etýge, aldyn ala baǵalaý boıynsha akkredıtteýdi júrgizý merzimderin úsh ese qysqartýǵa, sertıfıkattaý júıesin damytýdyń boljamdylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. 

Ekinshi kezeńde 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda "E-sertıfıkattaý" júıesin iske asyrý josparlanǵan, ol sertıfıkattaý prosesiniń resmı jaǵyn aıtarlyqtaı kúsheıtedi, sertıfıkattaý jónindegi qyzmetke monıtorıng júrgizýdi tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi, sebebi júıe barlyq mindetti joldardy mindetti túrde toltyrý qajettigin kózdeıdi. Degenmen, kórineý jalǵan aqparat berý qaýpi bolýy múmkin, ony turaqty monıtorıng júrgizý arqyly azaıtýǵa bolady. "E-akkredıtteý" aqparattyq júıesi aıasynda ónimniń qadaǵalanýyn qamtamasyz etý osyndaı buzýshylyqtardy anyqtaý deńgeıin arttyrýǵa yqpal ete alady. 

"E-akkredıtteý" aqparattyq júıesin engizý sertıfıkattaý jónindegi qyzmettiń monıtorıngin tıimdi júzege asyrý múmkindigin edáýir jaqsartady. 

Mysaly: Akkredıtteý nemese akkredıtteýden keıingi baǵalaý kezinde akkredıtteý sýbektileri, ádette, mamandar men jabdyqtardyń bolýy týraly barlyq qajetti qujattar men kýálikterdi usynady. Alaıda, basqa sýbektide tirkelgen jabdyqtar nemese qyzmetkerler týraly aqparat berý jáne manıpýlıasııalar arqyly akkredıtteý jónindegi organnyń mamandaryn jańylystyrýdyń joǵary qaýpi bar. Qazirgi ýaqytta mundaı manıpýlıasııalardy baqylaý múmkin emes deýge bolady. Osylaısha, jabdyqtar men qyzmetkerlerdi baqylaý júıesiniń bolmaýyna baılanysty bul syn-tegeýrin joǵary deńgeıde qalady. Biraq bul máseleniń sheshimi Aqparattyq júıeni engizýden jáne sıfrlandyrýdan kórinedi.

 

QR jáne EAEO tehnıkalyq reglamentterin belgileý 

Sertıfıkattaýdyń mindettiligi QR jáne EAEO tehnıkalyq reglamentterimen belgilenedi. Tehnıkalyq reglamentterdiń kúshi qoldanylatyn taýarlar sáıkestikti mindetti túrde baǵalaýǵa jatady.

Odaq aýmaǵynda aınalymǵa shyǵarylatyn ónim qaýipsiz bolýy tıis. Talaptary Odaqtyń tehnıkalyq reglamentterimen belgilenbegen ónimderdiń qaýipsizdigi men aınalymyn qamtamasyz etý erejeleri men tártibi Odaq aıasyndaǵy halyqaralyq kelisimmen anyqtalady.

Sonymen qatar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy Tehnıkalyq retteý týraly hattamaǵa sáıkes, EAEO tehnıkalyq reglamentterinde tehnıkalyq retteý obektilerine qoıylatyn mindetti talaptar, sondaı-aq ónimdi sáıkestendirý erejeleri, sáıkestikti baǵalaý formalary, shemalary men rásimderi belgilenedi. Odaqtyń tehnıkalyq reglamentterinde termınologııaǵa, qaptaýǵa, tańbalaýǵa, zattańbalarǵa jáne olardy jabystyrý (salý) tártibine qoıylatyn talaptar, sanıtarııalyq talaptar men rásimder, sondaı-aq jalpy sıpaty bar veterınarlyq-sanıtarlyq jáne karantındik fıtosanıtarlyq talaptar bolýy múmkin. 

Odaqtyń tehnıkalyq reglamentterinde múshe memleketterge tán klımattyq jáne geografııalyq faktorlarǵa nemese tehnologııalyq erekshelikterge baılanysty erekshelikterdi kórsetetin jáne tıisti múshe memleketterdiń aýmaqtarynda ǵana qoldanylatyn erekshe talaptar bolýy múmkin. 

Sondaı-aq ónimge jáne ónimge qoıylatyn talaptarǵa baılanysty jobalaý (izdestirýdi qosa alǵanda), óndirý, qurylys, montajdaý, baptaý, paıdalaný, saqtaý, tasymaldaý, ótkizý jáne kádege jaratý prosesterine qoıylatyn arnaıy talaptar, termınologııaǵa, qaptaýǵa, tańbalaýǵa, zattańbalarǵa jáne olardy salý erejelerine qoıylatyn talaptar, azamattardyń jekelegen sanattaryn (kámeletke tolmaǵandar, júkti áıelder, bala emizetin analar, múmkindigi shekteýli jandar jáne t. b.) qorǵaýdy qamtamasyz etetin talaptar bolýy múmkin. 

Kóptegen elderde sertıfıkattaý júıeleri ózara uqsas. Halyqaralyq talaptarǵa sáıkes ázirlengen normatıvtik qujattarda oryndalýy biryńǵaı talaptardyń oryndalýyn qamtamasyz etetin, sondaı-aq tehnıkalyq kedergilerdi barynsha shekteıtin sertıfıkattaý júrgizetin organdarǵa qoıylatyn jalpy talaptar belgilengen. 

Búgingi tańda ónimdi sertıfıkattaý jónindegi akkredıttelgen organdar ónimdi sertıfıkattaıdy.

 

Qyzmet kórsetý boıynsha "josyqsyz" kompanııalardy anyqtaý 

Elimizde sertıfıkattaý jáne synaý qyzmetterin kórsetý boıynsha «josyqsyz» kompanııalardy anyqtaý maqsatynda ónimdi sertıfıkattaý salasynda tártip ornatý boıynsha keshendi jumys júrgizilip jatyr. 

Sonyń nátıjesinde, búgingi tańda EAEO elderiniń ónimderin sertıfıkattaý jónindegi organdary bergen sáıkestikti rastaý jónindegi 1009 qujattyń kúshi joıyldy, osylaısha 1 mlrd-tan astam teńge somasyna qaýipti ónimdi ákelýge tyıym salyndy.

Budan ózge 2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 62 baqylaý sýbektisi tekserildi, olardyń 35-i teris nátıjemen aıaqtaldy. Sonymen qatar basqa memlekettik organdarmen birlesip júrgizilgen tekserýlerdiń nátıjeleri boıynsha 94 baqylaý sýbektisi tekserildi, olardyń 43-i teris nátıjemen aıaqtaldy. Sonyń nátıjesinde 37 mln-nan astam teńge somasyna aıyppul salyndy. 

Sondaı-aq akkredıtteý sýbektileriniń qyzmetine monıtorıng júrgizý aıasynda 2019 jylǵy maýsymnan bastap 2020 jylǵy maýsymǵa deıin 97 organnyń (akkredıtteý sýbektileriniń) akkredıtteý attestattary keri qaıtaryp alyndy. 

Akkredıtteý sýbektileriniń qyzmetine monıtorıng júrgizý aıasynda 2020 jyldyń 6 aıynda sáıkestikti rastaýdyń 428 qujaty boıynsha buzýshylyqtar anyqtaldy, onyń ishinde: 

  • 85 serııalyq óndiriske KZ úlgisiniń sáıkestik sertıfıkaty, ónim partııasyna 59 KZ úlgisiniń sáıkestik sertıfıkaty;

  • 67 serııalyq óndiriske EAEO sáıkestik sertıfıkaty, 28 ónim partııasyna EAEO sáıkestik sertıfıkaty;

  • 89 serııalyq óndiriske EAEO sáıkestigi týraly deklarasııa, ónim partııasyna EAEO sáıkestigi týraly 100 deklarasııa. 

Buzýshylyqtar negizinen jeńil ónerkásip, tómen voltty jabdyqtar, azyq-túlik ónerkásibi jáne qurylys salalary boıynsha anyqtalǵan. Bul jumysty mınıstrlik turaqty negizde júrgizedi. 

Sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy problemalardyń týyndaýynyń negizgi sebepteri — sáıkestikti baǵalaý zańnamasy men bıznes-prosesteriniń eskirýi, sáıkestikti baǵalaý prosesteriniń tómen tehnologııalyǵy, baqylaýdyń, retteýdiń balama tetikteriniń bolmaýy.

 

Menedjment júıesin damytý

Menedjment júıesi — bul kúrdeli basqarý mehanızmi. Máselen, ónim – naqty fızıkalyq-hımııalyq qasıetteri bar, obektıvti qasıetterin zerthanada eksperımentaldy jolmen ornatýǵa bolatyn materıaldyq obekt. Sonymen qatar sapa menedjmenti júıesiniń obektıvti qasıetterin de anyqtaýǵa bolady, biraq bul basqa ádistermen — qujattamany taldaý, bıznes-prosesterdiń naqty jaǵdaıy týraly aqparat jınaý, osy prosesterdi oryndaýshylarmen suhbat júrgizý arqyly jáne t. b. jasalady.

Búgingi tańda, Qazaqstanda uıymdarda menedjment júıesin engizý jumystary sertıfıkattaý jónindegi akkredıttelgen organda sertıfıkattaýdan ótý jáne menedjment júıesiniń sertıfıkatyn alý maqsatynda negizinen tenderlerge, memlekettik satyp alýǵa qatysý úshin júrgiziledi, óıtkeni menedjment júıeleriniń sáıkestik sertıfıkattarynyń bolýy shartty jeńildikterdi alýǵa baılanysty konkýrstar kezinde artyqshylyq beredi. 

Alaıda, Qazaqstanda menedjment júıesin engizýdiń paıdasyn kóbisi túsine bermeıdi. Buǵan sebep — bilikti konsaltıngtik uıymdardyń, mamandardyń jáne t. b. bolmaýy. 

О́nimdi sertıfıkattaý men menedjment júıelerin sertıfıkattaý arasyndaǵy aıyrmashylyq sáıkestikti baǵalaýdyń mindettiligi máselesinde de bar. Menedjment júıesi — bul turaqty jaqsartý júıesi. О́nim sapaly ári sapasyz bolýy múmkin, alaıda osy menedjment júıelerinsiz de qaýipsiz bolýy múmkin, osy sebepti menedjment júıeleriniń sáıkestigin zańdy túrde rastaý eshqashan mindetti sertıfıkattaý salasyna engizilmeıdi.

 

Qazaqstandaǵy Ulttyq sertıfıkattaý júıesiniń qalyptasýy

Qazaqstanda ulttyq sertıfıkattaý júıesin damytý 1991 jylǵy 5 maýsymda "Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly" Qazaq KSR Zańy kúshine engen sátten bastaldy. Osylaısha, atalǵan Zańnyń 13-babyna sáıkes tutynýshynyń ónimniń, jumystardyń jáne qyzmetterdiń tıisti sapasyna quqyǵyn jáne olar týraly aqparattyń durystyǵyn qamtamasyz etý úshin sapany baqylaýdy arnaıy ýákiletti memlekettik organdar (QazBasStandarttyń aýmaqtyq organdary jáne t. b.) júzege asyrady. 

Kelesi jyldary ártúrli ónimderdiń sáıkestigin rastaýdyń zańnamalyq negizi qalyptasty. Tekserý obektileri kásiporyn menedjmenti júıesiniń sapasy men ónimniń sapasy boldy. QR sertıfıkattaý júıesi 2004 jylǵy 9 qarashada "Tehnıkalyq retteý týraly" QR Zańy qoldanysqa engizilgennen keıin odan ári damı tústi.

Sonymen qatar QR-nyń Keden odaǵyna qosylýyna jáne onyń Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistikpen, al keıinnen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen damýyna baılanysty memleketaralyq ekonomıkalyq birlestik sheńberinde tehnıkalyq retteýdi uıymdastyrý jónindegi barlyq negizgi fýnksııalar ulttyq deńgeıden memleketten joǵary deńgeıge – Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııaǵa berildi.

Tıisinshe tehnıkalyq retteý salasyndaǵy zańnamanyń barlyq normalary 2010 jyldan bastap Keden odaǵynyń zańnamasymen anyqtalyp, al 2014 jyldan bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń zańnamasymen retteledi.

Alǵashqy ret mindetti sertıfıkattaý QR-da 1995 jyly "Standarttaý jáne sertıfıkattaý týraly" QR Zańyna sáıkes engizildi, al 1999 jyly "Sertıfıkattaý týraly" QR jańa zańy qabyldandy, onda alǵash ret sertıfıkattaý salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastar keshendi túrde retteldi, memlekettik sertıfıkattaý júıesiniń quqyqtyq negizderi jáne ónim, prosester, jumystar men qyzmet kórsetý sapasy máselelerinde memleket pen tutynýshylardyń múddelerin qorǵaý sharalary anyqtaldy. Burynǵy zańdy qaıta qaraý ónimge qoıylatyn qoldanystaǵy talaptardy halyqaralyq erejelermen úılestirý jáne sertıfıkattaý salasyndaǵy quqyqtyq, ekonomıkalyq jáne áleýmettik negizderdi naqtylaý qajettiliginen týyndady.

Sońǵy jańalyqtar

Aptanyń mańyzdy 10 jańalyǵy

Qoǵam • Búgin, 11:00

Japonııa Aıda zaýyt salady

Álem • Búgin, 10:40

Qandastarǵa ánmen tartý jasaldy

Rýhanııat • Búgin, 09:21

XIV ǵasyrǵa tán kesene

Oqıǵa • Búgin, 08:34

Zhasproject jumysty jalǵastyrýda

Aımaqtar • Búgin, 08:22

Indetten saýyqqandar saq bolýy kerek

Qoǵam • Búgin, 08:17

Adam ómiri úshin arashashy boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Jaman tumaý jaıylmasyn dep...

Aımaqtar • Búgin, 08:10

Tórt matchtyń ýaqyty aýystyryldy

Hokkeı • Búgin, 08:07

Roland Garros týrnıri bastaldy

Tennıs • Búgin, 08:03

Jeńisin Úshkempirovke arnady

Sport • Búgin, 08:01

Uly dala júregi

Rýhanııat • Búgin, 07:57

«Qaırat» qara úzip keledi

Fýtbol • Búgin, 07:52

Qosaǵashty izdeý

Rýhanııat • Búgin, 07:48

Qazyna qarjysyn qymqyrǵan

Aımaqtar • Búgin, 07:42

Oralhansha oı tolǵaǵym kelgen

Rýhanııat • Búgin, 07:26

Sheraǵań shertken syr

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Astyq jınaýdaǵy alǵashqy arpalys

Aımaqtar • Búgin, 07:23

Adal eńbek – adam kórki

Qoǵam • Búgin, 07:19

Er men erlik

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Imannyń bir juldyzy

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Aýstralııada kıt qyryldy

Álem • Búgin, 07:02

Alańdaýshylyq bildirdi

Saıasat • Búgin, 07:00

«Breksıttiń» jyry bitpeı tur

Álem • Búgin, 06:58

Jahandyq máseleler – BUU minberinde

Saıasat • Búgin, 06:45

Qalyń qalaı, qazaq kınosy?

Kıno • Búgin, 06:45

Azamat beınesi alasarmaıdy

Rýhanııat • Búgin, 06:42

Ana tilimizdi sıfrly álemge erkin engizedi

Tehnologııa • Búgin, 06:39

Aqyly joldaǵy aqyldy júıe

Ekonomıka • Búgin, 06:37

Álemde top bastar boksshymyz joq

Kásipqoı boks • Búgin, 06:28

Qala bıligi eskertýge qulaq aspady

Álem • Búgin, 06:25

Uqsas jańalyqtar