Rýhanııat • 10 Tamyz, 2020

Dáripteýge laıyq danalyq

88 ret kórsetildi

Abaı. Zere anamyzdyń hakimge kóregendikpen qoıǵan osy bir esimi – búkil qazaqtyń boıtumary ispetti. Uly oıshyldyń tereńnen tartqan árbir sózi ultymyzdy jamandyqtan saqtap, abaı bolýǵa úndeıtindeı. Júreginiń túbine tereń boılap, jumbaq jannyń astarly bir oıynyń bolsa da kiltin taba bilgen oqyrmanǵa Abaı álemi – elimizdiń tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev aıtqandaı, bizdi jeti túnde adastyrmaıtyn temirqazyq. Árkimniń óz Abaıy bar: birimizge – aqyn, birimizge – fılosof, birimizge – kompozıtor, birimizge – kóshbasshy, endi birimizge – keleshekti kóre bilgen kóripkel... Bastysy ıisi qazaqqa, ásirese zaman damyp, jyldar jyljyp, ǵasyr ozsa da asyl sózi zamandasymyzdyń oıyndaı aldymyzdan shyǵa keletin birtýar tulǵany halyqqa tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Sóz basyndaǵydaı atyn atasaq jetkilikti. Júrek saıraıdy. Bul da bolsa, Abaıdyń bizben birge máńgi jasaıtynyna dálel bolsa kerek.

О́zderińiz biletindeı, Abaıdyń ár tolǵamyna erekshe mán beretin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen bıyl el kóleminde atalyp ótiletin Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy 10 tamyzǵa josparlanǵan edi. Sonymen qatar osydan shırek ǵasyr buryn IýNESKO deńgeıinde toılanǵan Abaıdyń 150 jyldyǵy da osy kúnge belgilengen-di. Osyǵan oraı, Úkimettiń qaýlysymen 10 tamyz – Abaı kúni bolyp bekitildi. Barshańyzdy osy bir ataýly kúnmen shyn júrekten quttyqtaımyn!

Mınıstrlik tarapynan jáne jalpy halyqtyń belsendiligimen Abaı­dyń mereıtoıy aıasynda aýyz tolty­ryp aıtarlyqtaı aýqymdy ister atqa­ryldy ári áli de atqarylyp keledi. Eń mańyzdysy aqynnyń 175 jyl­dyǵyna qatysty barlyq is-sharalarda Prezı­dentimiz Qasym-Jomart Kemel­ulynyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasynda aıtylǵandaı, basty maqsatymyz retinde toı toılaý emes, oı tolǵaý, oı-órisimizdi keńeı­týge asa den qoıyp otyrmyz. Bekitil­gen jalpyrespýblıkalyq jospar­dyń bar­lyq is-sharalary ıdeologııalyq jáne aǵartýshylyq baǵytty qamtı­dy. Memleket basshysy atap ótken­deı, mereıtoıdyń kún tártibi tujyrym­damalyq turǵydan elde jáne shetelde ­Abaı tulǵasynyń jahandyq aýqymyn keńinen tanymal etýge arnalǵan ıdeo­lo­gııalyq-mazmundy jáne sapaly is-sharalardy ótkizýge negizdeledi. Osy­ǵan deıin iske asyrylyp jatqan ıgi isterdiń birqataryna, eleýli sharalarǵa toqtalsam, Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» mýzeı-qoryǵyn tolyqqandy ǵylymı-zertteý ortalyǵy etip qaıta qurý tujy­rym­damasy ázirlendi. Abaıdy jan-jaqty tanytatyn, hakimniń artynda qalǵan muralary saqtalǵan mýzeılerdi mýzeefıkasııalaý, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy bas-aıaǵy 18 obektide ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan jańartý jumystary júrgizilip jatyr.

Tanymdyq, ıdeologııalyq turǵyda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetiniń bazasynda «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstı­týty quryldy. «Abaı akademııa­sy» Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyn ótkizý jónindegi jalpy­respýb­lıkalyq josparda belgilengen «Abaı murasy» jáne «Abaı» ınteraktıvti keshenin qurý boıynsha memlekettik tapsyrys negizindegi eki jobany iske asyrýdy uıymdastyryp, úılestiredi. Budan bólek balalarǵa, eresekterge, zert­teýshiler men jalpy izdenýshilerge arnap 9 túrli kitapty baspaǵa ázirleýdi, Abaı tóńireginde túrli tanymdyq suhbattar men ǵylymı materıaldar daıyndaý­dy da atalǵan akademııa qolǵa alyp otyr. Budan bólek jazýshy-dramatýrg, abaıtanýshy Rollan Seısenbaev Abaı­dyń 10 tomdyǵyn shyǵardy. Negizi mınıstrliktiń qoldaýymen basylyp, áli de jaryqqa shyǵarýǵa ázirle­nip jat­qan Abaıdyń ómiri men shyǵarmashy­lyǵyna arnalǵan ǵylymı-tanymdyq, taǵylymdyq kitaptardyń qatary kóp.

Abaıdyń ózi de, sózi de – qazaqtyń bet-beınesi. Sol sebepti onyń shyǵarma­shylyǵyn elde ǵana emes, shetelderde de nasıhattaýymyz kerek. Bul rette aqyn-jazýshylarymyzdyń eńbegi ushan teńiz. Abaıdyń shyǵarmalary kóptegen shet tilderine aýdaryldy, qazir de tárjima­laý jumystary jalǵasyp jatyr. Osy maqsattaǵy jumystar jemisin bere bas­tady. Aıtalyq, 2019 jyly 30 qarashada Osh qalasynda ótetin TÚRKSOI Máde­nıet mınıstrleri turaqty keńesi­niń otyrysynda TÚRKSOI sheńberinde 2020 jyl – «Abaı jyly» dep bekitildi. Mádenıet jáne sport mınıstrligi 2020 jyly 27 qańtarda Chehııanyń Ulttyq kitaphanasynda Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan mádenı-aqpa­rattyq ortalyq ashyp, onda Abaı­dyń elektrondy formattaǵy murasyna qol jetkizýdi qamtamasyz etý úshin bólin­gen eki aýdıtorııa qyzmet kórsetýde. Son­daı-aq Býdapesht qalasyndaǵy Sechenı atyndaǵy Ulttyq kitaphanasynda jáne Bratıslava qalasyndaǵy Iаn Amos Komen­­skıı atyndaǵy ýnıversıtet kitap­hana­synda «Abaı oqýlary», kórmeler, dóńgelek ústelder uıym­dastyryldy.

Al endi qazir atqarylyp jatqan jumystardyń ishindegi eleýlisi retinde Abaıdyń tolyq shyǵarmalaryn 10 túrli shet tiline (fransýz, aǵylshyn, orys, arab, ıspan, qytaı jáne túrik, japon, nemis, ıtalııan tilderi) aýdaryp, 3 myń danadan kem emes taralymmen basyp shyǵarýdy atap ótýge bolady. Qazirgi tańda Abaı Qunanbaıulynyń tolyq shyǵarmalar jınaǵyn aýdarý jumystary aıaqtalyp, redaksııalanyp jatyr. Sondaı-aq bıylǵy qazan aıynda Parıjdegi IýNESKO-nyń Shtab-páterinde Abaı mereıtoıynyń ha­lyq­aralyq tusaýkeserin ótkizý jos­par­lanǵan bolatyn. Alaıda álemdegi ahýalǵa baılanysty bul sharanyń ótki­zilý for­maty ózgerýi múmkin. Abaıdyń shyǵar­mashy­lyǵyn keń kólemde nasıhattaý maq­satynda «ABAI world challenge» shara­syn bastamaqpyz, aldaǵy ýaqytta bul bas­tamamyzǵa Abaıdyń sheteldik oqyr­mandary, shekaranyń syrtyndaǵy rýhanııattyń janashyrlary atsalysady dep senemiz.

Vedomstvoǵa qarasty barlyq mekemelerde Abaıdyń 175 jyldyǵyna arnalǵan jumystar júrgizilýde. Buǵan qo­sa atalǵan jalpyrespýblıkalyq jos­par­dyń 4-tarmaǵyna sáıkes, elimiz­degi iri qalalar men oblystardyń ákim­dik­teri tarapynan merekeleýdiń óńir­lik jos­parlary ázirlenip, bekitilip, josparǵa saı is-sharalar ótkizilip keledi.

Aıta ketý kerek, eldegi oryn alǵan jaǵdaıdy eskere otyryp Abaı Qunan­baıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan birqatar is-sharalar, sonyń ishinde konkýrstar, ǵylymı konferensııalar men semınarlar, debattar, mýzeı men kitaphanaǵa ekskýrsııalar, konsertter jáne t.b. onlaın formatqa kóshirildi. Sonymen qatar mádenı tanymdyq sharalar onlaın formatqa aýystyryldy, onyń aıasynda respýblıkalyq, oblystyq, óńirlik deńgeıdegi myńnan asa bilim berý, mádenı-aǵartýshylyq is-sharalar jospar­lanǵan.

Uly Abaıdyń esimin ulyq­taý maqsatynda elimizdiń bar­lyq óńirlerinde bilim, mádenıet meke­meleri, kósheler men dań­ǵyl­dar atalǵan tulǵanyń esimimen atalady. Jyl basynda Semeı qalasyndaǵy áýejaıǵa Abaı Qunanbaıulynyń esimi berilgenin bilesizder.

«Ǵylymdy izdep, dúnıeni kóz­dep», ultynyń bolashaǵyna alań­dap ótken uly tulǵanyń búgingi urpaqqa qaldyrǵan mura­sy ushan teńiz. Al aqyn mereıtoıy onyń esimin asqaqtatý, shyǵarmashylyǵyna tereń boılap, asyl sózin sińirý, jańa urpaqqa ósıetin jetkizý jolyndaǵy qadamdardyń biri. Sondyqtan bul bir jyldyń aıasynda atqarylýmen shektelmeıdi. Jalpy ultymyzdyń bir esimindeı, qazaqpen «attas» Abaı­dyń atyn, abyroıyn asqaqtatýdy kózdeıtin jumystar jalǵasyn taba bermek.

Qazaq úshin Abaı – dara, Abaı – dana! Bir kezde ult qamyn jegen uly per­zent­tiń esimi búginde týǵan hal­­qy­­men egiz uǵymǵa aınalyp ket­ti. Abaı dese qazaq, qazaq degen­de Abaı­­dyń aty qatar atalatyny sózi­me dálel. Son­­dyqtan uly aqyn­nyń tý­ǵan kúnin­de, jańa mem­lekettik mere­ke­miz­di paıdalana otyryp barsha qazaq­­stan­dyqtardy Abaı kúnimen taǵy da qut­tyq­­­taı­myn! Abaı kóksegen bıik dáre­­jede bolaıyq, «bi­rimizdi biri­miz dos kórip» isimiz il­gerige bas­syn. О́sip-ór­ken­deı bereıik.

 

Aqtoty RAIYMQULOVA,

Mádenıet jáne sport mınıstri

Sońǵy jańalyqtar

Elik atqan brakoner ustaldy

Aımaqtar • Keshe

Bastaýdaǵy bereke

Aımaqtar • Keshe

Tutastyqtyń tuǵyr dińi

Aımaqtar • Keshe

"Damýmen" birge damıdy

Aımaqtar • Keshe

Eldiktiń jampoz jyrshysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar