О́zderińiz biletindeı, Abaıdyń ár tolǵamyna erekshe mán beretin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen bıyl el kóleminde atalyp ótiletin Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy 10 tamyzǵa josparlanǵan edi. Sonymen qatar osydan shırek ǵasyr buryn IýNESKO deńgeıinde toılanǵan Abaıdyń 150 jyldyǵy da osy kúnge belgilengen-di. Osyǵan oraı, Úkimettiń qaýlysymen 10 tamyz – Abaı kúni bolyp bekitildi. Barshańyzdy osy bir ataýly kúnmen shyn júrekten quttyqtaımyn!
Mınıstrlik tarapynan jáne jalpy halyqtyń belsendiligimen Abaıdyń mereıtoıy aıasynda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı aýqymdy ister atqaryldy ári áli de atqarylyp keledi. Eń mańyzdysy aqynnyń 175 jyldyǵyna qatysty barlyq is-sharalarda Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemelulynyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasynda aıtylǵandaı, basty maqsatymyz retinde toı toılaý emes, oı tolǵaý, oı-órisimizdi keńeıtýge asa den qoıyp otyrmyz. Bekitilgen jalpyrespýblıkalyq jospardyń barlyq is-sharalary ıdeologııalyq jáne aǵartýshylyq baǵytty qamtıdy. Memleket basshysy atap ótkendeı, mereıtoıdyń kún tártibi tujyrymdamalyq turǵydan elde jáne shetelde Abaı tulǵasynyń jahandyq aýqymyn keńinen tanymal etýge arnalǵan ıdeologııalyq-mazmundy jáne sapaly is-sharalardy ótkizýge negizdeledi. Osyǵan deıin iske asyrylyp jatqan ıgi isterdiń birqataryna, eleýli sharalarǵa toqtalsam, Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» mýzeı-qoryǵyn tolyqqandy ǵylymı-zertteý ortalyǵy etip qaıta qurý tujyrymdamasy ázirlendi. Abaıdy jan-jaqty tanytatyn, hakimniń artynda qalǵan muralary saqtalǵan mýzeılerdi mýzeefıkasııalaý, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy bas-aıaǵy 18 obektide ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan jańartý jumystary júrgizilip jatyr.
Tanymdyq, ıdeologııalyq turǵyda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýty quryldy. «Abaı akademııasy» Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn ótkizý jónindegi jalpyrespýblıkalyq josparda belgilengen «Abaı murasy» jáne «Abaı» ınteraktıvti keshenin qurý boıynsha memlekettik tapsyrys negizindegi eki jobany iske asyrýdy uıymdastyryp, úılestiredi. Budan bólek balalarǵa, eresekterge, zertteýshiler men jalpy izdenýshilerge arnap 9 túrli kitapty baspaǵa ázirleýdi, Abaı tóńireginde túrli tanymdyq suhbattar men ǵylymı materıaldar daıyndaýdy da atalǵan akademııa qolǵa alyp otyr. Budan bólek jazýshy-dramatýrg, abaıtanýshy Rollan Seısenbaev Abaıdyń 10 tomdyǵyn shyǵardy. Negizi mınıstrliktiń qoldaýymen basylyp, áli de jaryqqa shyǵarýǵa ázirlenip jatqan Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ǵylymı-tanymdyq, taǵylymdyq kitaptardyń qatary kóp.
Abaıdyń ózi de, sózi de – qazaqtyń bet-beınesi. Sol sebepti onyń shyǵarmashylyǵyn elde ǵana emes, shetelderde de nasıhattaýymyz kerek. Bul rette aqyn-jazýshylarymyzdyń eńbegi ushan teńiz. Abaıdyń shyǵarmalary kóptegen shet tilderine aýdaryldy, qazir de tárjimalaý jumystary jalǵasyp jatyr. Osy maqsattaǵy jumystar jemisin bere bastady. Aıtalyq, 2019 jyly 30 qarashada Osh qalasynda ótetin TÚRKSOI Mádenıet mınıstrleri turaqty keńesiniń otyrysynda TÚRKSOI sheńberinde 2020 jyl – «Abaı jyly» dep bekitildi. Mádenıet jáne sport mınıstrligi 2020 jyly 27 qańtarda Chehııanyń Ulttyq kitaphanasynda Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan mádenı-aqparattyq ortalyq ashyp, onda Abaıdyń elektrondy formattaǵy murasyna qol jetkizýdi qamtamasyz etý úshin bólingen eki aýdıtorııa qyzmet kórsetýde. Sondaı-aq Býdapesht qalasyndaǵy Sechenı atyndaǵy Ulttyq kitaphanasynda jáne Bratıslava qalasyndaǵy Iаn Amos Komenskıı atyndaǵy ýnıversıtet kitaphanasynda «Abaı oqýlary», kórmeler, dóńgelek ústelder uıymdastyryldy.
Al endi qazir atqarylyp jatqan jumystardyń ishindegi eleýlisi retinde Abaıdyń tolyq shyǵarmalaryn 10 túrli shet tiline (fransýz, aǵylshyn, orys, arab, ıspan, qytaı jáne túrik, japon, nemis, ıtalııan tilderi) aýdaryp, 3 myń danadan kem emes taralymmen basyp shyǵarýdy atap ótýge bolady. Qazirgi tańda Abaı Qunanbaıulynyń tolyq shyǵarmalar jınaǵyn aýdarý jumystary aıaqtalyp, redaksııalanyp jatyr. Sondaı-aq bıylǵy qazan aıynda Parıjdegi IýNESKO-nyń Shtab-páterinde Abaı mereıtoıynyń halyqaralyq tusaýkeserin ótkizý josparlanǵan bolatyn. Alaıda álemdegi ahýalǵa baılanysty bul sharanyń ótkizilý formaty ózgerýi múmkin. Abaıdyń shyǵarmashylyǵyn keń kólemde nasıhattaý maqsatynda «ABAI world challenge» sharasyn bastamaqpyz, aldaǵy ýaqytta bul bastamamyzǵa Abaıdyń sheteldik oqyrmandary, shekaranyń syrtyndaǵy rýhanııattyń janashyrlary atsalysady dep senemiz.
Vedomstvoǵa qarasty barlyq mekemelerde Abaıdyń 175 jyldyǵyna arnalǵan jumystar júrgizilýde. Buǵan qosa atalǵan jalpyrespýblıkalyq jospardyń 4-tarmaǵyna sáıkes, elimizdegi iri qalalar men oblystardyń ákimdikteri tarapynan merekeleýdiń óńirlik josparlary ázirlenip, bekitilip, josparǵa saı is-sharalar ótkizilip keledi.
Aıta ketý kerek, eldegi oryn alǵan jaǵdaıdy eskere otyryp Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan birqatar is-sharalar, sonyń ishinde konkýrstar, ǵylymı konferensııalar men semınarlar, debattar, mýzeı men kitaphanaǵa ekskýrsııalar, konsertter jáne t.b. onlaın formatqa kóshirildi. Sonymen qatar mádenı tanymdyq sharalar onlaın formatqa aýystyryldy, onyń aıasynda respýblıkalyq, oblystyq, óńirlik deńgeıdegi myńnan asa bilim berý, mádenı-aǵartýshylyq is-sharalar josparlanǵan.
Uly Abaıdyń esimin ulyqtaý maqsatynda elimizdiń barlyq óńirlerinde bilim, mádenıet mekemeleri, kósheler men dańǵyldar atalǵan tulǵanyń esimimen atalady. Jyl basynda Semeı qalasyndaǵy áýejaıǵa Abaı Qunanbaıulynyń esimi berilgenin bilesizder.
«Ǵylymdy izdep, dúnıeni kózdep», ultynyń bolashaǵyna alańdap ótken uly tulǵanyń búgingi urpaqqa qaldyrǵan murasy ushan teńiz. Al aqyn mereıtoıy onyń esimin asqaqtatý, shyǵarmashylyǵyna tereń boılap, asyl sózin sińirý, jańa urpaqqa ósıetin jetkizý jolyndaǵy qadamdardyń biri. Sondyqtan bul bir jyldyń aıasynda atqarylýmen shektelmeıdi. Jalpy ultymyzdyń bir esimindeı, qazaqpen «attas» Abaıdyń atyn, abyroıyn asqaqtatýdy kózdeıtin jumystar jalǵasyn taba bermek.
Qazaq úshin Abaı – dara, Abaı – dana! Bir kezde ult qamyn jegen uly perzenttiń esimi búginde týǵan halqymen egiz uǵymǵa aınalyp ketti. Abaı dese qazaq, qazaq degende Abaıdyń aty qatar atalatyny sózime dálel. Sondyqtan uly aqynnyń týǵan kúninde, jańa memlekettik merekemizdi paıdalana otyryp barsha qazaqstandyqtardy Abaı kúnimen taǵy da quttyqtaımyn! Abaı kóksegen bıik dárejede bolaıyq, «birimizdi birimiz dos kórip» isimiz ilgerige bassyn. О́sip-órkendeı bereıik.
Aqtoty RAIYMQULOVA,
Mádenıet jáne sport mınıstri
