Abaı • 10 Tamyz, 2020

Áýezov dáris oqyǵan oqý orny Abaı kúnin atap ótti

43 ret kórsetildi

Abaı kúnin merekeleýdi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ujymy  zor qýanyshpen qabyldady, - dep habarlaıdy Egemen.kz.

Ýnıversıtet ujymy uly hákimniń týǵanyna 175 jyl tolýyn IýNESKO deńgeıinde merekelenýiniń ózi Abaıǵa, qazaq halqyna, ult rýhanııatyna kórsetilip otyrǵan qurmet dep biledi.

Osy oraıdaǵy suraqtarymyzǵa jaýap bere kele Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq    ýnıversıtetiniń rektory,  pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Takır Balyqbaev "Úkimetimizdiń 10 tamyzdy Abaı kúni dep jarııalaý, "Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly" zańǵa bul jóninde tıisti tolyqtyrý  engizý týraly Qaýly qabyldaýy, endi qıyryna kóz túgili sóz jetpes muhıttaı shalqyǵan aıdyn shalqar, túbine árkim boılaı almas tereń oıdyń ıesi, uly oıshyl, gýmanıst-aqyn, syrshyl kompozıtor, el qamyn jegen qazaqtyń birtýar perzenti hákim Abaıdyń IýNESKO deńgeıinde atap ótiletin 175 jyldyǵy búginde búkil álemdi eleńdetýde", - dep atap ótti.

"Abaı óleńderi men qara sózderi jer-jahannyń ondaǵan tilderine aýdarylyp, taralýy adamzat balasynyń Abaı oılaryna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsýde. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń: "Abaı qazaq halqynyń rýhanı qazynasyna ólsheýsiz úles qosqan ǵulama ǵana emes, sonymen qatar ol qazaq halqynyń el bolý jolynda ulan-ǵaıyr eńbek etken qaıratker. Abaı – álemdik deńgeıdegi oıshyldardyń qataryndaǵy ǵajaıyp tulǵa", - deýi beker emes. Abaı oılary Konfýsıı jáne basqa da álemdik danalardyń oı-tujyrymdarynan bir mysqal da kem emes. Keıde onyń kóbinen asyp túsetini de baıqalady. Biraq Abaı muralarynyń aýdarmalary dál túpnusqadaǵydaı shyqpaýy hakim oılarynyń kómeskilenip qalýyna sebep bolýda. Teńiz túbindegi injý-marjandy jarqyratyp arshyp ala almasa onyń qasıeti bola ma? Abaı muralary da dál solaı tabıǵı qalpyn buzbaı arshyp alýdy qajet etetin asyl qazyna. Aıtalyq, keńestik dáýirde Abaı óleńderi men qara sózderi orysshaǵa san márte aýdarylsa da, sonyń birde bireýi hakimniń tereń oılaryn tolyq ashyp bere almaǵandyqtan, bul dúnıeler orys tilinde halyqtyń ıgiligine aınala almady. Táýelsizdik jyldarynda orys tilinde jazatyn qazaq aqyny Baqyt Qaıyrbekov Abaı muralaryn túpnusqaǵa jaqyndatyp aýdaryp, Máskeýden shyǵaryp edi, máskeýlik jastar dý ete qaldy. "Chıstoprýdnyı býlvary" alańyndaǵy Abaı eskertkishi aldyna jınalǵan olar Abaı óleńderin kezek-kezek daýystap oqyp qurmet kórsetýmen birge: "Bizdiń zamannyń kelbetin qazaqtyń Abaıy bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn aıtyp ketken eken, endi bılik oılanýy kerek", - dep bılikke degen ókpelerin de aıtyp ótken. Mine, "júrekten shyqqan sózderdiń júrekterge  jetkeni" osy. Olaı bolsa, Abaı shyǵarmalary qaı tilge aýdarylsa da onyń mán-mańyzy, kórkemdigi joǵalmasa eken deımiz. Sebebi, Abaıdyń tek qazaqqa ǵana emes, kúlli adamzat balasyna arnaǵan júrek úni tórtkúl dúnıeniń tórt shetin túgel oıatyp, árbir oıly adamnyń sanasyna qozǵaý salatyny sózsiz.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaev óziniń "Abaı jáne  XXI ǵasyrǵaǵy Qazaqstan" degen maqalasynda: "Shynynda da dana aqyn shyǵarmalary tek qazaqtyń ǵana emes, búkil adamzat balasynyń rýhanı ómirin jan-jaqty baıyta alady. О́ıtkeni Abaı týyndylarynyń mazmuny jalpyadamzattyq qundylyqtarǵa toly. Onyń qara sózderi – álem halyqtarynyń ortaq qazynasy. Bul – klassıkalyq úlgidegi ónegeli oılar", - degen sózi kóp jaıdy ańǵartady. Desek te danyshpan Abaı eń aldymen, óz halqynyń qamyn jegen ult perzenti boldy. "Qalyń elim, qazaǵym, qaıran jurtym, Ustarasyz aýzyńa tústi murtyń" dep tebirengen Abaı bilimnen, mádenıetten jyraq, mal sońynda kóship-qonyp júrgen qazaqty órkenıetti elder qataryna qosýdy armandady. "Ǵylym tappaı maqtanba" degen óleńinde jastarǵa dúnıeniń tutqasy bilim men ǵylymda ekenin túsindirip, olardy oqý oqyp, bilim alýǵa shaqyrdy. Ol "Tolyq adam" ilimi arqyly jas urpaqty ári bilimdi, ári ónerli, adamgershiligi joǵary, aqyl-parasaty bıik, jan-jaqty damyp-jetilgen azamat etip qalyptastyrýdy maqsat tutty. "Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta, sonda tolyq bolasyń elden bólek" dep árbir jastyń sanasyn oıatqan Abaı: "Úsh-aq nárse adamnyń qasıeti: ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek" dep bul oıyn tereńdete tústi. Jalpy, Abaı týraly aıtylar sóz óte kóp. Tipti onyń bir ǵana tereń oıy týraly tutastaı monografııa jazyp shyǵýǵa bolady. Qazaqstandaǵy tuńǵysh joǵary oqý orny – uzaq jyl "QazPI" atalyp kelgen bizdiń ýnıversıtetimiz 1934 jyldan beri Abaı atyn joǵary ustap keledi. Uly esimdi ıelengen qara shańyraq ózi ómirge kelgen alǵashqy kúnnnen bastap shákirtterin uly Abaı ósıetterine tárbıelep, tolqyn-tolqyn mamandar daıarlap shyǵardy. 1928 jyly oqý orny ashylǵanda alǵashqy dárisin Abaıdyń qazaq jastaryn bilim, ǵylymǵa shaqyrǵan ulaǵatty ósıetinen bastaǵan ǵulama-ǵalym Ahmet Baıtursynuly ózi ustalyp ketkenshe dana aqynnyń muralaryn oqytýmen boldy. 1930 jyldan bastap osy oqý ornynda ustazdyq etken zańǵar jazýshy M.Áýezov te Abaı týraly zertteýlerinen dárister oqı bastady. Sol jyldary professor Q.Jubanovtyń bastamasymen oqý ornynda Abaı kabıneti ashylyp, alǵashqy zertteýlerin júrgizýdi qolǵa aldy.  Abaıtanýshy ǵalymdardyń bir shoǵyry osy qarashańyraqta bilim aldy.

Takır Balyqbaev óz sózinde Abaıtanýdyń jańa kezeńi ýnıversıtette elimiz Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńde bastalǵandyǵyna toqtalyp, "2008 jyly munda belgili abaıtanýshy ǵalym Mekemtas Myrzahmetov basqaratyn "Abaıtaný" ǵylymı-zertteý ortalyǵy ashylyp, keıin ol "Hakim Abaı" ortalyǵyna aınaldy. Bul jerde kóptegen zertteýler júrgizilip, birneshe monografııalar, júzdegen maqalalar, stýdentterge arnalǵan "Abaıtaný" oqýlyqtary dúnıege keldi. Osy ortalyqtyń bastamasymen Japonııada Abaı óleńderin dybystap oqıtyn "sóıleıtin kitap" jaryq kórdi. "Abaı ósıeti boıynsha "Tolyq adamdy" tárbıelep, tulǵa qalyptastyrýda biz osy úsh prınsıpti, ıaǵnı stýdent-jastardy jigerlilikke, aqyl-parasatqa, adamgershilik asyl qasıetterge jáne meıirimdilikke, qaıyrymdylyqqa, izgilikke tárbıeleýge basa nazar aýdaryp otyrmyz" dep atap ótti.

Búginde oqý ornynda stýdentterdiń Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn bilýge qyzyǵýshylyǵyn arttyrý úshin professor-dızaıner Amanjol Naımanbaıdyń bezendirýimen "Abaıtaný" mýzeı-kabıneti ashylǵan. Munda Almaty qalasy oqý oryndary stýdentteriniń jáne mektep oqýshylarynyń tálim alady. Sonymen qatar ýnıversıtette Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen stýdentterdiń Respýblıkalyq "Abaı álemi" festıvali ótkizilip keledi. Ár oqý jylynyń basynda jańa qabyldanǵan stýdentterge "Abaı aıtady" aksııasy aıasynda ýnıversıtettiń "Ulaǵat" baspasynan shyqqan Abaıdyń naqyl sózderinen turatyn qalta kitapshasy taratylady. Abaıdyń 175 jyldyǵyna baılanysty ýnıversıtet abaıtanýshylary daıyndaǵan birneshe jańalyǵy mol ǵylymı-kópshilik, tanymdyq kitaptardy shyǵarýdy josparlanyp otyr. "Hákim Abaı" ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory J.Shoıynbet, bas ǵylymı qyzmetkerleri M.Myrzahmetuly, M.Bekbosynovtar Abaıdyń 175 jyldyǵyna baılanysty О́skemen, Semeı, Aqtóbe, Shymkent, Túrkistan, Aqtaý, Taldyqorǵan t.b. qalalardaǵy joǵary oqý oryndary men ortalyq kitaphanalarymen birge onlaın-semınarlar ótkizdi. Sózin akademık-jazýshy Muhtar Áýezovtyń:  "...Abaıdaı dana, dańǵyl aqyn tarıhtaǵy óz múshelin elý jyldan, júz jyldan qaıyrmaq. Altaıdan Alataýǵa attap túserlik ertegi tulparyndaı bop saılardan, saharalardan ǵana attap ótpeı, zamandardyń da talaıynan aspandap asyp óte bermek",- degen ataly sózimen aıaqtaǵan T.Balyqbaev Abaı kúni merekesimen quttyqtaı kele, álemdi jaılaǵan  indetinen aman óteıik degen pikirin bildirdi.  

Sońǵy jańalyqtar

Epızootıkalyq jaǵdaı turaqtanýda

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Qazaqstanda taǵy 69 adam indet juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar