Abaı • 11 Tamyz, 2020

Ulylyqty ulyqtaýdyń ustanymy

51 ret kórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Abaı – rýhanı reformator» atty maqalasy abaıtaný iliminiń ǵana emes, qazirgi qazaq qoǵamynyń ózekti máselelerine arnalǵan.  Maqalada Abaıdy taný – barǵa bas shulǵyp, at basyn tejeý emes, kez kelgen ǵylym salasy sııaqty onyń da únemi jańa derektermen, sony pikirlermen tolyqtyrylyp otyrylýy kútýli zańdylyq ekeni aıqyn kórsetilgen. Abaı álemi – tutas bir dáýirdi qamtıtyn rýhanı mura bolsa, Abaıdy taný – belgiliden belgisizge qaraı úzdiksiz, úzilissiz satylap damıtyn úderis. Ǵylym tek qana kúdikten týmaq, tyń izdenisterge jol ashpaq.

Prezıdentizdiń «О́kinishke qaraı Abaı aıt­qan «bes dushpannan» tolyq arylyp bolǵan joqpyz» degen pikirinde zaman shyndyǵy jatyr. Sol «bes dushpannan» bizdi alystatar «bes asyl isti» de Abaı hakim usynyp otyr.   «Talap, eńbek, tereń oı, qanaǵat, raqym» oılap adam bolý úshin, «Dúnıe de ózi, mal da ózi, ǵylymǵa kóńil bólseńiz» deıdi. Uly Hakim qara sózderinde de «ǵylym degen ne? ǵalym degen kim?» degen suraqtarǵa jaýap izdedi. Al biz bolsaq, sol ǵylymdy taza turalattyq, ony koronovırýs indeti kórsetti jáne dáleldedi.   Ǵylym jasar biraz ǵalym «ury» bolyp ketti, endi birazy «jyndy» atandy.  Sondyqtan Q.J.Toqaev jazyp otyrǵan: «Abaı ilimi búgingi birqatar baǵyttarǵa oraılas keledi.   Eń aldymen, bilim ıgerý. Biz bú­kil álemdi aqyl-oı men parasatty paıym arqyly ǵana moıyndata alamyz. Za­man talabyna saı bilim alý ıntel­lek­týaldy ult qalyptastyrýǵa jol ashady. Ekinshi, tárbıe máselesi. Son­dyqtan, óskeleń urpaqqa durys baǵyt bergen jón. Aqynnyń «Paıda oılama, ar oıla, talap qyl artyq bilýge» degen ósıetin árdaıym sanaǵa sińirý qajet», - degen pikiri óte kókeıkesti máselelerden týyndap otyr.

Buǵan qosa «Aldaǵy ýaqytta gýmanıtarlyq pán­der­diń bólinbes bólshegi retinde «Abaı­taný» kýrsyn oqytý máselesin qolǵa alý kerek. Jańa fılosofııalyq jáne saıası ustanym turǵysynan «Abaı­ta­ný» oqýlyǵy men hrestomatııasyn ázir­leý qajet. Sondaı-aq Abaıdyń «tolyq adam» ilimi jan-jaqty ári tereń zerttelýge tıis» degen jańashyl bastama da kóńilge qonady. Sebebi, M.Áýezov bastap M.Myrzahmetov jáne taǵy basqalary jalǵastyrǵan «Abaıtaný» kýrsy boıynsha shyqqan kitaptar qaptap ketti. Orta mekteptiń joǵarǵy synyptary men JOO-darynda júrgiziletin «Abaıtaný» pánine arnalǵan 20-dan astam oqýlyq pen oqý quraldary shyqty. Olardyń basty kemshiligi – avtorlar Abaıdy tanytýdy emes, abaıtanýshylardy tanytýǵa baǵyt alyp ketti. «Osy men Abaı ulylyǵynyń bir mysqalyna turamyn ba ózi» demeıtin «jalǵan abaıtanýshylardan» qutylatyn ýaqyt jetti. Prezıdent tapsyrmasymen shyǵatyn jańasha jahattaǵy «Abaı­ta­ný» oqýlyǵy men hrestomatııasyn jazyp shyǵarýda osy aǵattyq  eskerilse, nur ústine nur bolmaq.

Jandos Smaǵul

Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık E.A. Bóketov atyndaǵy

Qaraǵandy ýnıversıtetiniń professory 

Sońǵy jańalyqtar

Aptanyń mańyzdy 10 jańalyǵy

Qoǵam • Búgin, 11:00

Japonııa Aıda zaýyt salady

Álem • Búgin, 10:40

Qandastarǵa ánmen tartý jasaldy

Rýhanııat • Búgin, 09:21

XIV ǵasyrǵa tán kesene

Oqıǵa • Búgin, 08:34

Zhasproject jumysty jalǵastyrýda

Aımaqtar • Búgin, 08:22

Indetten saýyqqandar saq bolýy kerek

Qoǵam • Búgin, 08:17

Adam ómiri úshin arashashy boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Jaman tumaý jaıylmasyn dep...

Aımaqtar • Búgin, 08:10

Tórt matchtyń ýaqyty aýystyryldy

Hokkeı • Búgin, 08:07

Roland Garros týrnıri bastaldy

Tennıs • Búgin, 08:03

Jeńisin Úshkempirovke arnady

Sport • Búgin, 08:01

Uly dala júregi

Rýhanııat • Búgin, 07:57

«Qaırat» qara úzip keledi

Fýtbol • Búgin, 07:52

Qosaǵashty izdeý

Rýhanııat • Búgin, 07:48

Qazyna qarjysyn qymqyrǵan

Aımaqtar • Búgin, 07:42

Oralhansha oı tolǵaǵym kelgen

Rýhanııat • Búgin, 07:26

Sheraǵań shertken syr

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Astyq jınaýdaǵy alǵashqy arpalys

Aımaqtar • Búgin, 07:23

Adal eńbek – adam kórki

Qoǵam • Búgin, 07:19

Er men erlik

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Imannyń bir juldyzy

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Aýstralııada kıt qyryldy

Álem • Búgin, 07:02

Alańdaýshylyq bildirdi

Saıasat • Búgin, 07:00

«Breksıttiń» jyry bitpeı tur

Álem • Búgin, 06:58

Jahandyq máseleler – BUU minberinde

Saıasat • Búgin, 06:45

Qalyń qalaı, qazaq kınosy?

Kıno • Búgin, 06:45

Azamat beınesi alasarmaıdy

Rýhanııat • Búgin, 06:42

Ana tilimizdi sıfrly álemge erkin engizedi

Tehnologııa • Búgin, 06:39

Aqyly joldaǵy aqyldy júıe

Ekonomıka • Búgin, 06:37

Álemde top bastar boksshymyz joq

Kásipqoı boks • Búgin, 06:28

Qala bıligi eskertýge qulaq aspady

Álem • Búgin, 06:25

Muraǵattar muń shaǵady

Ádebıet • Keshe

Uqsas jańalyqtar