Ádepti ádemi ustaz

Jýrnalıstıka fakýltetinde bilim bergen ár oqytý­shynyń ózin­dik qoltańbasy, óz joly men baǵyn­dyrǵan bıigi bar. Alaı­da solardyń ishinde jan-ja­ǵyna ádemi jymıysymen jy­lylyq shashyp, ár stýdentin meıirimine bólep júretin Dá­megúl apaıdyń orny erekshe. Uly Abaıdyń: «Adam­­nyń adamshyldyǵy eń al­dy­men jaqsy ustazdan» degen sózi bar. Osy turǵydan kel­gende men ustazdan joly bol­ǵan shákirtterdiń birimin. Sebebi Dámegúl Serdáliqyzy 2000-2005 jyldary bizge «Bas­pasózdegi ulttyq mádenıet, salt-dástúr, ádet-ǵuryp máse­leleri», «Bilim reformasy jáne baspasóz», «Qazaq baspa­sózindegi til men stıl» degen arnaıy pánder boıyn­sha dá­ris oqydy, meniń bakalavr jáne magıstrlyq dıplomdyq jumys­taryma ǵylymı jetekshilik etti. Dıplomdyq jumystyń ta­qyrybyn bekitýden bas­tap, qorǵaýǵa deıingi ara­lyq­­ta jetekshilik jasap qa­na qoı­maı, shyn mánisinde ja­na­shyrlyq tanytqan usta­zym­­nyń tabandylyǵy men t­alapshyldyǵy talaı nársege úıretti. Eń aldymen, jaýapker­shilikke, tııanaqtylyq pen tár­tipke baýlydy.

Qazirgi tańda jýrnalıstıka salasynda qandaı da bir jetistikke qol jetkizsem, oǵan apaıymnyń qos­qan úlesi zor. О́ıtkeni, oqý bitirer jyly «Respýblıkalyq «Saqshy» gazetine tilshi kerek eken. Men seni usyndym. Baryp kór. Qolyńnan keledi», dep senim artyp, arqamnan qaǵyp shyǵaryp salǵan sáti áli kúnge deıin kóz aldymda.

Apaıdyń el erteńi, ult bo­lashaǵy, jastardyń múm­kindigi týraly ár sózi bizderge qýat ber­di. «О́z múmkin­digińdi shyń­­daı túsý kerek» degennen ja­lyqpaı­tyn ustazdyń jaqsy­lyq­qa toly keńesi kóńilge qashanda senim uıalatady. Kóılegi de, kó­ńili de tap-taza júretin ustaz­dyń dárisinen, ómirdiń ózi­nen alynǵan áńgimesinen keıin janyń da, tabıǵatyń da taza­ryp qalatyn. О́zińdi taý qopa­ryp, tas jaryp tastardaı, ke­dergilerge qaramastan bıikke esh qıyn­dyqsyz shyǵardaı jeńil sezi­netinsiń. Sóz­diń qudireti, ustazdyń berik ustanymy degen osy bolar...

«Qazirgi qazaq baspasózindegi ulttyq mádenıet, salt-dástúr jáne til, stıl máseleleri» oqý quralynyń avtory Dáme­gúl Ser­dáliqyzy ulttyq qundy­lyq­tardy ulyqtaı júrip biz­derge qazaq baspasóziniń qyry men syryn, máni men mańy­zyn uǵyndyrdy. Ulttyq qun­dy­lyqtardy dáriptegen ár maqalany nazardan tys qaldyr­mady. Dáris sheńberinde shektelmeı, qazaq qyzyna kerek keńesin de aıtatyn, ultqa qajet ulaǵatty sózderdi de sanaǵa sińirip otyrdy. Eń bastysy – ustaz bizge ulttyq qundylyqtardy maqtanysh ete bilýdi de úıretti.

Boıymyzdaǵy tilge, stıl­dik taldaýǵa degen jylt etken shoqty kórip, ony ózinshe jalynǵa aınaldyrǵan Dámegúl apaıdyń tabandylyǵyna qaryz­darmyz. Maqa­lany taqyryptyq turǵydan taldap, janrlyq erek­sheligin eksheý, jýrnalıstiń tildik tabıǵatyn, stıldik ózge­sheligin saýatty saraptaý – mine, osynyń barlyǵyn boıǵa darytqan ustaz bizge eń bi­rinshi «jazýǵa qurmetpen qa­raý qajet» ekenin uqtyrdy. Qazaq jýrnalıstıkasynyń ǵy­lymı negizin qalaýǵa atsa­lysqan ustazdyń ár sózinen qaza­qylyq, áńgimesinen ultqa degen janashyrlyq esip turatyn. Qazaq baspasózindegi ulttyq qun­dylyqty zertteı júrip, sanamyzda kómeskilene bastaǵan ǵuryp pen saltty jańǵyrtýǵa zor eńbek etti.

Úmbetbaı aǵa Ýaıdınniń: «Áde­mi adam ádemi, ádepti adam ádemiden de ádemi» degen jaqsy bir sózi bar edi. Dáme­gúl apaı esime túskende osy sózder oıyma orala beredi. Sebebi, apaı – shyn mánisinde ádepti ári ádemi ustaz. Ol kisiden bilim alǵan alty jyl­da bireýge daýys kóte­rip urys­qanyn, ashýǵa berilip, artyq sóz aıtqanyn kór­gen emespin. Urys­paı-aq zııalylyǵymen uıal­tatyn. Ki­shipeıildik tanyt­sa da esirtip, dańdaısytyp qoımaıtyn.

Apaı bizge, ásirese, qyzdar qaýymyna sanaǵa sańylaý túsirer súbeli sózimen ǵana emes, júris-turysy, kıim kııý úlgisimen de ónege boldy. Sabyrly qalpynda bappen sóılep otyryp-aq ten­tekti tezge salatyn. Tá­limi mol áńgimesimen jan­nyń mysyn basyp, ózine tánti etetin. Sol sebepti Dá­megúl apaı­dyń janynda olpy-solpy júrýge uıalatynbyz, ár sózimizdi salmaqtap sóıleýge tyrysatynbyz. Boıyna kıi­min jaras­tyryp qana kıip, jymıyp qana kúlip oty­ryp dárisin júrgizetin ádebinen ajyramaǵan apaı ózge oqytýshylardyń ortasynda osy qasıetterimen kózge ottaı ystyq kórinedi. Minez sulýlyǵy men kelbet kelis­tigi de tereń tabıǵatynan ekenin uqtyq. О́z basym ustazyma qatty elikteıtinmin. Bilim-biliktiligine ǵana emes, áıel, ana, jar beınesindegi bıiktigine tamsana qa­raı­tynmyn. Qa­zaq qyzy, ulttyq namys, ult­tyq qun­­dylyq týraly shynaıy janashyrlyqpen aıtqan ár sózi uıattyń daýysyndaı bo­lyp estiletin. Ulttyń bola­sha­­ǵyn eń birinshi qyzdyń ar-ojda­nymen baılanystyratyn apaıdyń: «Senderdiń er azamattarǵa qaraǵanda arqalaǵan júkteriń salmaqtyraq. О́ıtkeni, jar retinde shańy­raǵyńdy shaı­qalt­paý, jýrnalıst retinde ulttyń joq-jitigin udaıy tek­serip turý deıtin mindetteriń bar»,  de­gen sózi áli kúnge deıin ja­dymyzda jattalyp qalǵan.

Ár stýdentke qurmetpen qa­raýy – ustazdyń bizge áser etken basty ónegesi osy edi. Oqytý­shy retinde aldynda otyrǵan ár stýdenttiń boıyndaǵy kemdikti emes, eń aldymen keńdikti baı­qaıtyn, jylt etken jaqsy qa­sıeti bolsa sony janyp, odan saıyn jarqyrata túsýge tyrysatyn. Sózi synyq, isi túzik apaıdyń kisilik kelbetine tán taǵy bir qymbat qyry – qara­paıymdylyǵy edi. Al ustazdyq­tyń taza tabıǵaty tek osyndaı adamı qasıettermen úılesim tabary anyq.

Jetpis deıtin mereıli jasqa kelgen ustazym – Dámegúl Ser­dáliqyzynyń shákirtteriniń tek izgi isterine kýá bolyp, ǵıbratty ǵumyr keshýine tilektespin. Us­taz úshin budan artyq esh qurmet qajet emes.

Baný ÁDILJANOVA

NUR-SULTAN