Bilim • 13 Tamyz, 2020

Qazaq tiline aýdarylǵan kezekti 30 oqýlyq tanystyryldy

91 ret kórsetildi

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan "Bolashaqqa baǵdar: Rýhanı jańǵyrý" baǵdarlamasynyń bir baǵyty – "Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq" jobasy aıasynda aýdarylyp basylǵan jańa 30 oqýlyqtyń tanystyrylymy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti negizinde ótti, - dep habarlaıdy Egemen.kz.

"Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq" jobasy 2017 jyldan bastap iske asa bastady. 2017-2019 jyldardy qamtyǵan birinshi jáne ekinshi kezeńde fılosofııa, áleýmettaný, psıhologııa, lıngvıstıka, ádebıettaný, ónertaný, mádenıettaný, dintaný, menedjment, marketıng, kásipkerlik, ınnovasııa jáne medıa salalary boıynsha 47 oqýlyq aýdarylyp, elimizdegi 132 joǵary oryndaryna jetkizildi. Atalǵan oqý quraldary Qazaqstandyq gýmanıtarlyq bilim mazmunyn túbegeıli túrde jańartýǵa jol ashty.

Bıylǵy jyly iske asqan jobanyń úshinshi kezeńinde qazaq tiline 30 jańa oqýlyq aýdaryldy. Oqýlyqtardyń jańa toptamasy kınotaný, teatrtaný, óner, etıka, estetıka, medıa, tarıh, mıkro jáne makro ekonomıka men bıznes, jeke qarajat, saıasattaný, sondaı-aq, azamattyq is-júrgizý quqyǵy men ıntellektýaldyq menshik quqyǵy, pedagogıka jáne statıstıka sekildi salalardy qamtıdy. 

Elimizdiń mádenı shyǵarmashylyq baǵyttaǵy oqý oryndarynyń usynysy boıynsha, bul jolǵy aýdarma aıasynda kınotaný, ssenarıı jazý, teatrtaný, mýzyka tarıhy men ónertaný baǵytyndaǵy oqýlyqtarǵa basymdyq berildi. О́ner akademııalarynan kelgen usynystarǵa sáıkes atalǵan óner men bilim salalarynda álemge tanymal avtorlardyń qundy eńbekteri tańdap alyndy. 

Atap aıtsaq, fransýz fılosofy Jıl Delózdiń «Kıno 1. Qozǵalys-beıne» jáne «Kıno 2. Ýaqyt-beıne» atty eki tomdyq, kınony fılosofııalyq shyǵarma turǵysynan tanystyratyn klassıkalyq týyndysy tuńǵysh ret qazaq tilinde jaryq kórdi. Sondaı-aq, jańadan aýdarylǵan oqýlyqtardyń ishinde kıno men televızııa mamandary úshin asa qundy bolar «Kınossenarıı. Ssenarıı jazý negizderi» dep atalatyn oqý quraly bar. Klassıkalyq negizdegi bul oqý quraly konseptiden daıyn ssenarıı shyǵarýǵa deıingi satyly nusqaýlyq usynady. Oqýlyq 30 ret qaıta basylyp, álemniń 20-dan asa tiline aýdarylǵan. Al kıno óneriniń belgili teoretıgi Semen Freı̆lıhtiń «Kıno teorııasy: Eı̆zenshteı̆nnen Tarkovskıı̆ge deı̆in» eńbeginiń zertteý aıasy asa aýqymdy. Ol klassıkalyq kınodan bastap, zamanaýı kıno teorııasyna deıingi negizgi uǵymdardy tolyq qamtyp, sala týraly jan-jaqty túsinik qalyptastyrady. Taǵy bir erekshe atap ótý kerek oqýlyqtardyń biri – D.Bordýell bastaǵan avtorlardyń qyryq jyldyq izdenisinen týǵan «Kıno ónerine kirispe» týyndysy. Sondaı-aq, Tomas Elzesser men Malte Hagenerdiń «Kıno teorııasy. Sezim turǵysynan kirispe» dep atalatyn eńbegi kıno tabıǵatyn kórermen men ekran arasyndaǵy baı̆lanystyń túrli erekshelikteri arqyly zertteıdi.

Mýzykataný baǵytynda Kembrıdj ýnıversıtetiniń baspasy daıyndaǵan «Mýzyka tarıhy» dep atalatyn eki tomdyq jınaq qaıta órleý kezeńinen postmodernge deıingi mýzyka tarıhyn jan-jaqty qarastyryp, túrli halyqtardyń mýzyka tarıhynan habar beredi. Al keıingi jyldary jeke gýmanıtarlyq pánge aınalǵan Krıstofer Balmnyń «Teatrtaný» oqýlyǵy teatr ónerin túrli mádenı jáne tarıhı astar arqyly túsindirýge arnalady. Teatrdyń asa kúrdeli tabıǵaty men ony túrli kózqarasta zertteý múmkindigin kórsetýge den qoıylǵan.

Belgili ǵalym, jazýshy, uzaq jyldar Reseı ǵylym akademııasy Álem ádebıeti ınstıtýtynyń teorııa bólimin meńgergen Iýrıı Borevtiń «Estetıka» eńbegi zamanaýı estetıkanyń negizgi máselelerin jan-jaqty taldaıdy.

Medıaǵa arnalǵan mátin jazý qaǵıdalarymen tanystyratyn «Televızııa, radıo jáne jańa medıaǵa mátin jazý» oqýlyǵy da alǵash ret qazaq tiline aýdaryldy. Bul eńbek oqyrmanǵa televızııa, radıomen qosa, onlaın medıaǵa mátin jazýdyń ózindik tártibi men erejelerin qarapaıym ári júıeli túrde túsindiredi.

Tarıhı bilim salasy boıynsha birqatar úzdik eńbekter qamtyldy. Tarıhı bilimniń kásibılený prosesin keshendi túrde zerttegen «Tarıh biliminiń tarıhy», tarıhı-antropologııalyq baǵyttaǵy izdenisterdi toptastyrǵan «Tarıhı antropologııa», álemniń etnostyq bet-beınesimen tanystyratyn «Tarıhı etnologııa» oqýlyqtary jaryq kórdi.

Zań jáne quqyqtaný salalaryn qamtıtyn birqatar mańyzdy oqý quraldary da bar. Tanymal aǵylshyn zańgeri, quqyqtanýshy Nıl Endrıýstiń 2 tomnan turatyn «Azamattyq is-júrgizý: Sot óndirisi», «Azamattyq is-júrgizý: Medıasııa jáne arbıtraj» oqý quraldary, aǵylshyn kelisimshart quqyǵy taqyrybyna arnalǵan «Kelisimshart erejeleri» atty oqýlyǵy azamattyq is júrgizý, medıasııa, arbıtraj, aǵylshyn kelisimshart quqyǵy týraly jan-jaqty aqparat beredi. Oksford ýnıversıteti baspasynan shyqqan 3 tomdyq «Intellektýaldyq menshik quqyǵy» oqý quraly avtorlyq quqyq, patent, taýar belgisi taqyryptaryna sholý jasaıdy. Bul – zııatkerlik menshikti qorǵaý tártibi men qazirgi halyqaralyq tájirıbege arnalǵan qazaq tilindegi tuńǵysh keshendi oqý quraly.      

Etıka salasy boıynsha kýrs oqyp júrgen stýdentterge, sondaı-aq, jahandyq máselelerdiń etıkalyq negizin tanyp-bilýge qyzyqqan oqyrmanǵa arnalǵan «Etıka teorııasy men qazirgi máseleleri» oqýlyǵynyń 9-basylymy, tanymal fılosof ǵalym Djonatan Ýolftyń «Saıasat fılosofııasyna kirispe», Oksford baspasynan shyqqan «Álemdik saıasattyń jahandanýy: halyqaralyq qatynastarǵa kirispe» týyndylaryn stýdentter jańa oqý jylynan bastap qazaq tiline oqıdy. 

Aýdarylǵan eńbekterdiń ishinde óte jyldam ózgerip jatqan bilim salasynyń sońǵy jańalyqtarymen tanystyratyn «Bilim berýdegi zertteýler», buǵan deıin qazaq tiline aýdaryla qoımaǵan «Statıstıka negizderi», «Zertteý jobasyn júrgizý» oqýlyqtary da bar. 

Ekonomıka jáne jeke qarajat baǵytynda bilim berýge qajetti oqýlyqtar qataryna Maıkl Parkınniń «Makroekonomıka», «Mıkroekonomıka» eńbekteri qosyldy. Sondaı-aq, E.Tomas Garman men Reımond E.Forgtyń árbir adamǵa jeke bıýdjetin josparlap, ony tıimdi basqarýdy úıretetin «Jeke qarajat» oqýlyǵynyń 13-basylymyn erekshe atap ótý kerek. Bul eńbek Qazaqstan jaǵdaıyna arnaıy beıimdelip, bizdiń zańdar, qazaqstandyq qarjy jáne nesıe júıesi, zeınetaqy, saqtandyrý, ınvestısııalar tájirıbesine sáıkes qaıta qurastyryldy. 

Munyń barlyǵy – ondaǵan tilge aýdarylǵan, álemdik gýmanıtarlyq bilimniń damýyna zor úles qosqan, árqaısysy óz salasynda jańa uǵymdar júıesin qalyptastyrǵan aıtýly eńbekter. Bul oqýlyqtardyń qazaq tiline aýdarylýy qazaqstandyq joǵarǵy mektep pen ǵylymı ortanyń kúsheıýine, termınologııany birizdendirip, tilimizdiń zamanǵa saı áleýetin arttyrýǵa zor úles qospaq.

Joǵaryda atalǵan 30 oqýlyqtyń árqaısysy 10 myń dana basylymmen shyǵarylyp, elimizdegi 132 JOO-ǵa taratylady. Oqýlyqtardyń elektrondy nusqalary «Qazaqstannyń ashyq ýnıversıteti» (www.openU.kz) portalyna ornalastyrylyp, ınternet arqyly erkin qoldanysqa berildi.

Sondaı-aq, aýdarylǵan jáne aýdarylyp jatqan oqýlyqtardyń negizinde qazaq jáne orys tilderinde mýltımedıalyq onlaın kýrstar ázirlenip, olar «Qazaqstannyń ashyq ýnıversıteti» (www.openU.kz) portalyna júkteldi. Kýrstardy daıyndaýǵa elimizdiń úzdik ýnıversıtetteriniń oqytýshylary men professorlary atsalysty.

Aýdarma jáne basylymdardy daıyndaý jumysyna Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly oqý oryndarynyń ǵalymdary, tájirıbeli aýdarmashylar, tilshiler men ádebıetshiler ortasynan iriktelgen redaktorlar, jalpy sany 300-den asa maman qatysýda.        

Joba aıasynda álemdegi oqýlyq shyǵarýǵa mamandanǵan «Cambridge University Press», «Oxford University Press», «Pearson», «Cengage», «Penguin Random House», «McMillan» jáne basqa da iri halyqaralyq baspa úılerimen áriptestik qarym-qatynas ornaǵan.

Joba Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qorynyń úılestirýimen júzege asýda.

Sońǵy jańalyqtar

Alekseı Soı áýe qatynasyn toqtatýdy surady

Koronavırýs • Búgin, 09:25

Búgin úsh óńirde úsik júredi

Aýa raıy • Búgin, 09:20

Qazaqstanda taǵy 75 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:11

Adaldyq pen senim bastaýy – ashyqtyq

Saıasat • Búgin, 08:23

Investısııa tartý boıynsha keńes ótti

Ekonomıka • Búgin, 08:22

QOLDA baǵdarlamasy kómek kórsetti

Qoǵam • Búgin, 07:56

Polısııa qyzmetkerleri qan tapsyrdy

Aımaqtar • Búgin, 07:54

«Barys» muzaıdynǵa qashan oralady?

Hokkeı • Búgin, 07:46

Bekzada óner, batyr Bekzat

Sport • Búgin, 07:45

Shyńdar shaqyrady

Týrızm • Búgin, 07:42

Kemeńger jáne senim keńistigi

Abaı • Búgin, 07:36

Aqyldyń keni

Abaı • Búgin, 07:34

Túrmedegiden túńilmeıik

Qoǵam • Búgin, 07:33

Jastarǵa kerek zamanaýı bilim

Bilim • Búgin, 07:19

Termınologııa tezge túsýge tıis

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Sańyraýqulaqty qaldyqsyz óndirýde

Tehnologııa • Búgin, 07:02

Shaǵyn aýyldardyń úlken máselesi ­

Aımaqtar • Búgin, 07:00

Syrqatpen kúreste sergek

Medısına • Búgin, 07:00

Sońǵy salto

Qoǵam • Búgin, 06:55

Internasıonalmen qoshtasatyn kez keldi

Oqıǵa • Búgin, 06:49

Kópjaqtylyqqa oralý

Álem • Búgin, 06:46

Kovıdnomıka tujyrymy

Álem • Búgin, 06:44

Bilim bulaǵyn bitemes bolar

Rýhanııat • Búgin, 06:40

El ekonomıkasyna serpin beretin ulttyq joba

Ekonomıka • Búgin, 06:35

Tótenshe jaǵdaı utqyrlyqty talap etedi

Qazaqstan • Búgin, 06:26

Uqsas jańalyqtar