Qazaq dalasy qaı ýaqytta da orasan zor qara kúsh ıesinen, batyrlar men palýandardan kende bolmaǵan. Esimi elimizge máshhúr ataqty Balýan sholaq, Qajymuqan Muńaıtpasov syndy joıqyn kúsh pen ádis ıesi erlerdi burynǵy batyr babalardyń sarqyty desek bolady.Qudaı darytqan erekshe qajyr-qaıratymen aǵaıyn-týma, halqynyń qorǵany bolyp, jurtynyń joǵyn joqtaǵan sondaı erlerdiń biri – Jetpis balýan. Bul týraly «Dana.kz» habarlady.
Jetpis Quttybaıuly on toǵyzynshy ǵasyr sońynda Batys Qazaqstanda ómir súrgen balýan. Rýy-tana. El aralap, kúresip, kúsh-qaıratymen jurtshylyqqa tanymal bolǵan. Qaratóbe óńirindegi kúreste jaýyryny jer ıiskemeı, jeńimpaz atanǵan oǵan qazylar jer telimin bergen eken. Ol jer qazir Qoskól aýyldyq okrýgi aýmaǵyna tıesili.
Qaratóbe aýdany Qoskól aýylynyń týmasy, búginde Almaty qalasynda turatyn zeınetker Tólegen Safollauly Jetpis balýan jeńisine alǵan jer aýmaǵynda ósip-óngen tana urpaǵynyń bir ókili. Aty atalǵan aǵamyz kóp jyl matematıka páninen ustazdyq etken. Ol Jetpis balýannyń aıtýly jeńisin ákesinen estýi boıynsha bylaı dep baıandaıdy:-Ákemiz Safollanyń aıtýy boıynsha, úlken shendi orys ulyǵynyń aldynda, alqaly bir jıynda orystyń iri deneli jas, dúnıejúzilik jarystarǵa qatysyp júrgen balýanyna qazaqtardan bir adam shyqsyn degen shart qoıylǵan. Oǵan qosa, qaı jeńgeni jyǵylǵandy baýyzdasyn dep jerge qanjar shanshyp qoıǵan eken. Kúrestiń osy shartynan jáne orys balýany tulǵasynan seskenip, birneshe ret kúreske shaqyrǵanda qazaqtar jaǵynan eshkim shyqpaǵan. Sonda Qalqaman tana urpaǵy Jetpis atamyz «men shyǵamyn» dep alǵa umtylady. Jetpis atamyzdyń 48 jasqa kelgen shamasy eken. Sonda qarttar «seniń jasyń kelip qaldy ǵoı, jastar shyqsyn» dep toqtatpaq bolypty. «Jastar shyqsa, olardyń jolyn kim baılap tur» dep ortaǵa ózi shyqqan eken.
Jetpis atamyzdyń ózi kedeı bolǵan. Ústine sholaq jeń qaqpa shekpen (attyń qyly men qara qoıdyń júninen órmekpen toqylǵan, qapshyq jasaıtyn materıal) kıgen. Kúreser aldynda aqsaqaldar Jetpiske zerli shapan kıgizip, ortaǵa shyǵarady. Orys balýany birneshe ret ony úıirip kóterip jerge soqqan saıyn aıaǵymen tik túse bergen. Bir mezette Jetpis atamyz ózine ǵana tán ádispen, kóz ilespes shapshańdyqpen kóterip alyp jerge bir soqqanda orys balýany esinen tanyp, ornynan tura almaı qalǵan. Kúres sharty boıynsha «baýyzda» dep qolyna qanjardy ustatqanda «jazyqsyz adamnyń qanyn moınyma júktemeımin» dep, qanjardy jerge laqtyryp jibergen. Sonda patsha «qandaı tilegiń bar?» dep suraǵanda, Jetpis atamyz «atalastaryma qonys tarlyq etip júr, Kókózektiń boıynan bir ógiz terisindeı jer berińiz» degen eken. Patsha «jaraıdy, alasyń jáne syılyq beremin, qaıda salasyń?» dep altyn tıyndaryn usynǵanda, balýan shekpeniniń bir jaq etegin ǵana tosypty.Janashyr baýyrlary «aǵa, nege shekpenińizdi tolyq jaıyp tospadyńyz, altyn aqshany mol alatyn edik qoı» degende, «aǵaıyndar-aý, eń bastysy, Kókózek boıynan qonys alatyn boldyq, sol jaraıdy ǵoı» deıdi. Sol ýaqyttaǵy ata qonysymyz О́leńti men Saıqudyq arasynda bolǵan edi. Al ol ýaqyt baı-kýlaktardyń qazaqtardy Jaıyq boıynyń shuraıly jerlerinen yǵystyrǵan kezi bolatyn...
Baqytbek Keneshuly.
