Jany sulý jazýshy

I

Osy estelikti jazyp otyr­ǵan­da kelgen birinshi oı: Qajy­ǵalı Muhanbetqalıulynan ult­ty uıystyrýǵa umtylǵan qa­byr­­ǵaly jazýshy shyqpas edi. Eger ol minezsiz adam bolǵanda, qasıetke kedeı kisi bolǵanda. Son­dyqtan da eń aldymen onyń adamgershiligi týraly aıtqym keledi. Olaı deıtinim, kim-kimge de rýhanı baılyǵymen bólisýge daıyn turatyn keńpeıildiligi... aýzyn ashsa, aq júregi kórinetin adaldyǵy... barǵan jerine jaıly aýrasymen qonaqtaı ketetin ajarly da bazarly Qajekeńniń adam bitkenniń bárinde bola ber­meıtin asyl qasıetteri onyń jan dıalektıkasynyń ǵajap ele­ment­teri edi.

[Jan dıalektıkasy] Jannyń máńgilik ekenine Qajyǵalı aǵa qaıtqan qyryq kúnniń ishinde kó­­zim jete túskendeı. Keshirim su­raımyn, óziń alabóten qurmet tutatyn, seniń qııalyńdaǵy ıdeal­dyń etalonyndaı kóringen kisiden qapııada aıyrylyp qalýdyń qa­byrǵany qaıystyryp ketetin qasiretin Qajyǵalı aǵa qaıtys bolǵanda júregimmen sezingennen bolar, basqa ne kelip, ne ketpedi?! Tula boıyńdy jan dúnıesimen barynsha baýrap alǵan adam o dúnıege attanyp bara jatyp ta seni oılaýǵa úıretýinen bir tynbaıtynyna osy joly, tipti tań qaldym. Sol oılarmen bólisý ǵana ishtegi alasapyran sherdiń tas talqanyn shyǵaratyny daýsyz.

Talqany taýsylyp jatqan adam týraly qapelimde aıtatyn qazaqtyń sózi bar: «jany shy­ǵyp ketti». Bul sózdiń túbinde talaı nárse jatyr. Adamnyń de­nesi máńgilik materıaldan ja­ra­tylmaǵanyn pende bitken biledi. Al jany máńgilik mate­rıal dep sengiń keledi. Osy dú­bára senim áp­-sátte Qudaıyńdy esińe túsiredi. Aıtary joq, bir Ja­ratýshynyń bary ras. Ol seni jaryq dúnıege ákeletini de – as­qan sheberlik.

Desek te, Qudaıdyń seni qalaı jaratqanynan qannen qapersiz bolatynyńdy da moıyndamasqa shara joq. Qaı kúni synaqqa alaryn da saǵan aıtpaıdy. Qudaıdyń qupııasyn tiri pende taýyp kórgen be? Adamnyń ózin-ózi tanýy osyndaı jumbaqtardan bastalatynyna basybaıly qarsy tura almaısyń. Qudaıdyń haqtyǵyna shek keltir­meıtin adam ǵana rıtorı­kalyq su­raqtyń tabıǵatyn túsine alady: «Bárin Jasaǵannyń ózi aıtyp berip otyrsa, myna ómirdiń ne máni qalar edi?».

Osyndaıda bul jóninde kóp oılana bermeıtinińe de opyq jep úlgeresiń. Qajyǵalı aǵanyń da qapelimde qaıtatynyn kim bil­gen?! Bilsek, sol qazyna tulǵanyń tula boıyndaǵy tunyp turǵan asyldyń qadir-qasıetine tiri ke­zinde tereńirek boılap úlgermes pe edik?! Osy oıdyń astarynda kóp qupııa buǵyp jatyr. Bir anyq: tylsym suraqtardyń jaýaby óziń­di jáne aınalańdaǵy adamdardy tanyp-bilýde ekenin eshqashan es­ten shyǵarmaǵan abzal, teginde.

Adamnyń jany – adam táni­niń tutqyny. Osyǵan barǵan sa­ıyn sene túsesiń. Álgi bir tir­kes­tegi «jan­nyń shyǵyp ketýi» de só­zimizdi bekı túsedi. Jan adam de­nesinen bostandyqqa shyq­­qan kúni ǵana alabóten rahat­qa bólenedi. Árıne sol sátte emes. Apokalıpsısti bastan ótker­gen­nen keıin. Osyndaı oı keledi. Áıtpese Albert Eın­shteın my­na ómirmen qosh aıtysyp bara ja­typ «Nakones-to!» dep qýanbas ta edi.

Biz baıǵustar ómirde jaqsy nár­se jasasaq, janymyz birge qýa­nady. Jaman nárse jasap qoı­saq, janymyz ózin qoıarǵa jer tappaı, sen úshin qatty qınalatyny da shyndyq. Tánge baýyr basyp qalatyn jannyń bul ınstıngin túsinýge bolady. Sondyqtan da álgi sózdi uly fızıktiń ózi emes, qýanyshtan jany aıqaılap aıtqan sııaqty.

Bes kún jalǵanda kóp adamnyń ekijúzdiligi men maqsatsyzdyǵy úshin kúıip-pisip otyratyn Qajy­ǵalı aǵa da myna ómirden uly fızık sııaqty qınalmaı qoshtasýǵa asyqty ma?! Kim bilgen?! Onyń janynyń dıalektıkasyn túsiný úshin Qajyǵalı aǵa sııaqty ómir súrý kerek. Ol bizdiń qolymyzdan qaıdan kelsin?!

Jany sulý adamǵa ǵashyq bolyp kórdińiz be? Onyń qıyndyǵy sonda, jany sulýdy tabý, tabýdan buryn kóre bilý, seze bilý bárimizdiń birdeı mańdaıymyzǵa jazyla bermeıdi. Degenmen jany sulý adamdy seniń de kezdestirýiń ǵajap emes. Oılamaǵan jerden. Eń baqytty sát osy! Keńir­de­giń­de máńgilik kesek bolyp kep­te­lip qalady. Sózdiń jaqsy maǵy­nasynda. Sıqyr sátten eshqashan jerin­beısiz. Mine, aqyq jannyń qudireti osynda! Jalpy, jannyń máńgiligi de adam tazalyǵymen qa­tar kórkem óriledi. О́ıtkeni aqyq jan ǵana sulý bola alady.

Qajyǵalı aǵamen aralasa bas­taǵan alǵashqy kúnderden osyndaı termeli tebirenisti bastan ke­shirgenimdi jasyra almaımyn. Jasyrǵym da kelmeıdi. Jany sulý adamǵa degen súıispenshilik pen qurmet onyń máńgilikke barar joldaǵy bederli belgisi de bolyp qalatynyn búgin, tipti moıyndap otyrmyn. Aıtary joq, Qajyǵalı aǵanyń máńgilik janynyń tabynýshysy bolý da bir baqyt ekenine kúmán keltirgen emespin. О́ıtkeni onyń sulý janyn tirisinde sezine bilý de qý tirshilikte kózge kórine qoıýy ekitalaı kóp qýanyshtyń biri ekenin sezemin.

Marqum ákem aıtyp otyratyn: «Jetektegen tóbet qora kór­meıdi. О́mirde ózińe sen, ne bol­sa da ózińniń baqtalaıyńnan kór. Kisi jaǵalap, jaǵdaıyńdy jaq­sar­tamyn deme!». Áke ósıetine adal­dyqqa ne jetsin?! Amanatqa qııanat jasaǵyń kelmeıtin keı tustarda kisikıik bolyp ketken kezder de az emes.

Álginde aıtyp kettim, Qajy­ǵalı aǵamen de osyndaı sebeptermen óte kesh tanystym. Árıne ol kisini sonaý sosıalızm kezinde jazǵan ǵajap áńgimeleri arqyly tanyp bildim. Syrttaı tilektes bolyp júretinmin. О́mirdiń kez kelgen epızodynan adamnyń oıyna kelmeıtin tereń fılosofııalyq áńgime jazyp shyǵatyn qalamger­diń este júrmeýi aqylǵa syımaıtyny – aqıqat.

Shamamen osydan 13 jyl bu­ryn bolar, aǵam Almatydan Astanaǵa kóship keldi. Sóz ora­ıynda aıta ketken de durys shy­­ǵar, jańa elorda Qajekeńe jaq­ty. Jıyrma jyldan beri oqyr­manyn zaryqtyryp qoıǵan «Tar kezeńi» jaryq kór­di. Laıyq­ty baǵasyn aldy. Mem­le­kettik syılyqty ıelendi. Ara­kidik toı-tomalaqtarda kórip, sá­lemdesip júrdim. Eldiń bári japa­tarmaǵaı amandasatyn adam ǵoı, kóp sálem­niń astynda bizdiń ısharatymyz da kómilip qalyp júrgeni ótirik emes. Renish joq, árıne!

Bul ómirde ne bolsa da, bári Qudaıdyń qalaýymen bolatyny taǵy jalǵan emes. 2012 jyldyń aıaǵynda «Toǵyz taraý týyndy» dep atalatyn pýblısıstıkalyq jınaǵym jaryq kórdi. «Sabaqty ıne sátimen» degen, sol kitabymdy jazýshy Joltaı Álmashuly dosym aǵama oqýǵa berse kerek. Kúni keshe Memlekettik syılyqtyń ıegeri atanǵan aǵam qońyraý sha­lyp tur: «Áı, Sharhan, ana kita­byńdy oqyp shyqtym. Bastan-aıaq dep aıta almaımyn. Ishinde meni qyzyqtyrmaıtyn dúnıeler de bar eken, olaryńdy oqyǵan joqpyn. О́tirikke ósh adammyn. Biraq Ábdi­jamıl men Ábish aǵalaryń týraly esselerińdi oqyp, aıyzym qandy. Sen jaqynyraq tanysatyn bala ekensiń! Ana «Myń dollar» degen áńgimeń de unady. Kemshin tustary da jetedi. Kásibı jazýshy emes ekeniń kórinip tur. Bir unaǵany, «lıteratýrnyı pro­bel­ge» jol bermeıdi ekensiń. Sondyqtan jazýshylyqty da bir jambasyńa salyp, baıqap kórý kerek! Eshkim aspannan salbyrap túsken joq».

Balasha qýanyp, balasha ań­qyl­daı jónelgen aǵamnyń ómir­de qandaı adam ekenin salǵan jer­­den baıqadym. Tildesýdiń bi­rinshi mınýttarynan-aq ańysyn ańdýǵa ýaqytyn shyǵyndamaı, attyń basyn áýelden jiberip, emen-jarqyn áńgime tıegin aǵyta jónelgen adam­nyń aqyq ekenin ańǵarmaý múm­kin emes edi.

Qatelespeppin! О́mirden oz­ǵan­­sha baýyryna tartyp, már­te­bem­di kóterip júrdi. Aǵa bolsań, Qa­jyǵalıdaı bol! Joǵaryda aıtyp ketken ózimniń qyrsyq qasıetime ol qaıtqan kúni qatty ókindim. О́zim baryp, jaǵdaıymdy jetkizip, jón-josyǵymdy aıtyp, erterek tanyspaǵanyma qapalandym.

Deı tura, ózime ónege bolǵan biraz áńgimesi jadyda jattalyp qaldy. Aǵanyń 75 jasqa tolǵan mereıtoıyna oraı Atyraý sapary bolsyn, arakidik dastarqan basynda syrlasatynymyz bolsyn, elordanyń bılıard jarys­tarynda bas qosyp, arqa-jar­qa qaýqyldasatynymyz bolsyn, bar­­lyq jerde kezdesken saıyn aıtqan aqyly esten keter me?!

Ásirese, byltyrǵy maýsym aıy­nyń basynda oılamaǵan jerden kezdeısoq kezdesýimizdiń jó­ni bólek boldy. «Oqjetpes» sana­torııine barsam, Qajyǵalı aǵam men Sulýhan jeńeshem de demalyp jatyr eken. Baǵym bar, aǵammen bir apta boıy birge júrdim. Usaq áńgimeniń de ushyn shyǵara ketkende turǵan eshteńe joq, bılıardtyń da armansyz jaǵyn aıyrǵan kezi­miz osy edi.

Keshki astan keıin serýendep júrip, túnniń bir ýaǵyna deıin áńgime soǵamyz. Kóbinese áńgi­­meniń kórigin qyzdyratyn – Qa­jy­ǵalı aǵa. Ádebıet pen tarıhty tereń biletinine sol joly kózim jete tústi. Álemdik jazýshylar týraly aıtqan parasatty pikirleri de erekshe baýrap aldy. Onyń bárin tizip jatýǵa shaǵyn maqalanyń kólemi kótermeıdi.

Bir ǵana Jalańtós Bahadúrdiń aınalasyndaǵy oılary nege tu­rady?! О́zbekstannyń 12 qala­syn aralap, kitaphanadan kitapha­na qoımaı júrip, mol materıal jınaǵanynyń ózi – bir erlik. Samar­qandy bılegen ámir jónin­de tarıhı romanǵa júk bolatyn áńgimeni eki kesh qatarynan tarqa­typ aıtyp berdi. Sol sátte meniń aldymda Jalańtós Bahadúr týraly tarıhı romannyń avtory turǵandaı kúı keshtim.

Maıyn tamyzyp aıtqan áńgime­lerine rıza boldym: «Jalańtós týraly roman jazýdy bastap kete­tin-aq jónińiz bar». Maǵan jaýap berip otyrǵan Qajyǵalı aǵamnyń nurly júzi áli esimde: «Qudaı qýat berse, oıda ne joq deısiń, Sharhanjan!». Asyl aǵanyń osy sózi eske túskende oı keledi: maq­sat etip qoıǵan isińniń bárin tııa­naqtap, artyńa qaramaı ólý, tipti bar-aý, múmkin emes eken. Degenmen «Jazmyshtan oz­mysh joq» ekeni sol sátte ra­ıyńnan qaıtaryp úlgeredi.

Jalpy, Qajyǵalı aǵanyń tir­­shilik týraly áńgimeleri de tyń­­daǵan jandy beıjaı qaldyr­maı­tyn. Aýzyńnyń sýy quryp, tamsana tyńdaısyń. Nege ekenin qaıdam, sol joly óziniń ómiri týraly da kóp áńgimeledi. Shet tilderin qalaı jaqsy kórgeni, sonyń ar­qa­synda QazMÝ-dy kýrsynda jalǵyz ózi qyzyl dıp­lommen bitir­geni, birge oqyǵan jigitterden ásker qatarynda da bir ózi bolyp qaıtqany, atyna zaty saı, aıdaı appaq Sulýhan jeńgemizben qalaı tanysqa­ny, Aqtóbeden birinshi páterin qalaı alǵany, ony Almatyǵa qalaı aýystyrǵany sııaq­ty qa­rapaıym áńgimeleriniń ózin erekshe saǵynyshpen eske alyp edi. Janashyr aǵasy Ábdijámil Nurpeıisov pen ómirlik us­ta­nymy uqsas dosy Tólen Áb­dik týraly tebirene otyryp aıt­qan júrekjardy pikirleri de qu­la­ǵym­da saırap tur. О́zinen bir jyl, 26 kún jas tete inisi, talantty jazýshy Jaqsylyq Túmenbaev týraly da áserli esteligin aıtyp edi-aý!

II

Qazaqtyń fılosof halyq eke­nin dáleldep jatýdyń ózi ar­tyq. «Jylqy kisineskenshe, adam sóıleskenshe» dep aıtyp ket­ken babalarymyz jan dıalek­tıkasyn adammen sóılesý arqy­ly biletinińe kózimizdi ashyp ket­­ke­nine qaıran qalasyń. Al rýh dıalektıkasyn she? Dál Qa­jy­­ǵalı aǵaǵa qatysty aıtsaq, shu­­raı­ly shyǵarmashylyǵynan bi­lesiz. Boıyna birjolata bite ket­ken azamattyqtan bastap ult­tyq­qa deıingi barlyq rýh ataýly onyń týyndylarynan atoılap tura­tynyn qapysyz ańǵarý qıyn emes.

[Rýh dıalektıkasy] Qajyǵalı Muhanbetqalıulynyń álemindegi qyzyl jipteı ádiptelgen rýhty taqyryptardyń biri – táýelsizdik jolynda kúresip, basqa túsken qııamet qaıymnyń jolyn keshken eldiń bodandyq qursaýynan jantalasa qutylýǵa umtylǵan áreketi, noqtaǵa basyn kıgizbeýge tyrysqan, erkindikti ańsaǵan jurt­tyń kúresi.

Jazýshynyń 20 jylǵa jýyq ýaqyt boıy jazylǵan «Tar kezeń» romany – onyń ult aldyndaǵy ar bezbeni. Erkindik pen keńdiktiń sýretkeri osyndaı bolsa kerek. Kóktegi kún kúımesindeı erkin silteıtin qalamgerdiń bul eńbegi – erliktiń eteginen ustap júrip kóterilgen táýelsizdigimizdiń bú­gingi turlaýlylyǵyn saqtaý úshin únemi qaperimizde júretin tolaǵaı týyndy. Ár qalamger jazýshylyq jáne azamattyq boryshyn ar aldynda Qajyǵalı aǵa sııaqty osylaı adal atqarsa, qanekeı!

Alaıda tarıhı ýaqyttyń bú­kil dramatızmi arqyly qazir­gi oqyrmandy úsh ǵasyrdan as­tam ýaqyt kútken táýelsizdik qu­syn qoldan ushyryp almaýǵa tár­bıeleıtin Qajyǵalı Muhan­bet­qalıulynyń bul romanynyń ba­ǵasyn bizdiń ádebı synshylar áli tolyqqandy berip úlgerdi deı almaımyn. Sondyqtan da Qa­jy­ǵalı aǵanyń qarapaıym oqyr­many retinde roman týraly az­ǵantaı oılarymdy aıta ketkenniń artyqtyǵy bolmas.

«Álemde eki qudiretti kúsh bar: qylysh pen rýh. Sońynda rýh qylyshty jeńýi tıis». Napo­leon Bonaparttyń osy sózi Qajy­ǵalı Muhanbetqalıulynyń kesek dúnıesiniń búkil qupııasy men leıtmotıvin ashyp turǵanyn jú­rekpen sezingendeı bolasyz. Rýhy myqty adam ózgelerge sáýlesin shashyp turady. Jamandyqqa qas, jaqsylyqpen baýyrlas jú­redi. Sondyqtan bolar, týǵan hal­qyna sheksiz mahabbat pen meıi­rimin tóge bilgen Qajyǵalı aǵanyń táýelsizdik eposyn jazýy – kez­deısoqtyq emes, zańdylyq.

Qajyǵalı aǵanyń boıynda ómir boıy qaltqysyz qalyptasqan taza sana men aqyl-parasattyń apo­geıi osy shyǵarmasynyń 62 ta­myryn búlkildetip tur. Qajy­ǵalı Muhanbetqalıuly óziniń ıntellektik, emosıonaldyq, rýhanı, kerek deseńiz, fızıkalyq kúshterin úılesimdilik pen jara­symdylyq bıigine kótere bilýiniń nátıjesinde eksklıýzıvti rýh dıa­­lektıkasyn qalyptastyrý ar­qyly osy irgeli týyndyny taban­dylyqpen jazyp shyqqanyna bek senimdimin.

Álemdik ádebıette tarıhı ro­mannyń janr retinde negizin qa­laǵan Valter Skott tásilimen baıandaýǵa Qajyǵalı aǵa asa erekshe mán bergenin «Tar kezeńniń» ón boıynan qapysyz baıqaısyz. Valterskottyq «opısanıe-rasskaz-dıalog» ádebı formýlasyn tereń meńgergen avtor atalmysh romanyn biryńǵaı kórkemdik tutastyqqa qura bilgeni – shedevr shyǵarmadaǵy sheberliktiń shyńy.

Jalpy, «Tar kezeńdi» tarıhı-ulttyq roman janryna jatqyzǵan durys. Táýelsizdik qunyn bilý úshin osy romandy árbir qazaq jas­tanyp jatyp oqýy kerek der edim. Ásirese, jas urpaq. Osy oraıda bul tarıhı dúnıeni orta mektep baǵdarlamasyna kirgizý kerek degen oı da qylań beredi. Olaı deıtinim, tabandy jazýshy ózi baqaıshaǵyna deıin zerttegen tarıhı prosesti boıamasyz oqyrmannyń kóz aldyna ákelgeni óz aldyna, oǵan qosa, babalarymyzdyń osy jankeshtilik kúresin jetesine jetkizip kórkem baıandaı bilgen qalamger aınalyp kelgende bizge qazirgi táýelsizdigimizdiń qunyn sezinýge májbúrleı alǵan­dyǵymen asa qundy ekenin astyn syzyp aıtý kerek.

Qajyǵalı Muhanbetqalıuly qazaq ádebıetinde tarıhı oılaý júıesiniń harakterin qalyp­tastyrǵan qalamger der edim. Onyń tarıhı romanyndaǵy obraz­dardyń árbir is-qımyly oıǵa qurylǵany jalpy ádebıette bu­ryn­nan qalyptasqan sheberlik ekeni túsinikti. Qajyǵalı aǵa mu­nymen ǵana shektelip qal­maǵan. Másele sonda, ol roman jelisindegi oqıǵalar men quby­lystardyń ózin shym-shytyryq ıntrıgamen matap, qıynnan qıys­tyratynymen oqyrmanyn tereń oıdyń tuńǵıyna tarta jóneledi. Osylaısha qara­pa­ıym qareketterdiń ózi arqyly oqyr­manyn keń masshtabta oıla­nýǵa úıretedi. Bul – árıne, jazý­shy­nyń eń úlken jeńisi jáne qazaq ádebıetindegi tarıhı roman janryna qosylǵan sony tapqyrlyq.

Saqa jazýshy ultaraqtaı jer úshin kúresip jatqan halyqtyń táýelsizdikke jetý úshin arpalys­qan barlyq amaldarynyń strategııasy men taktıkasyn kórkemdik turǵyda túsindirýmen qatar oǵan estetıkalyq turǵydan keremet reńk bere bilgen. Tarıhı romandy jazý barysynda Qajyǵalı aǵa ıllıýzııaǵa jol bermegeni eń aldymen erekshe áser etkeni bar. Tarıhı málimetter men derekkózder­di saýat­tylyqpen qoldanatyn qasıeti de súısindiredi. Tek dálel­denýi múmkin emes faktilerge qa­tysty jerlerde ǵana qııalǵa júgi­netininiń ózi onyń tarıhqa qııanat jasaýǵa asa qushtar emestiginen habar berse kerek. Logıkasy men qııaly qatar damyǵan Qajy­ǵalı aǵa kez kelgen epızodty kór­kem­diktiń shyńyna jetkizgeni júrekti alabóten jaýlaıdy.

Avtor oqıǵalar men personaj­darǵa sol kezdiń adamdarynyń kózimen qaraýǵa oqyrman úshin múmkindik jasaıdy. Atalmysh oıymyz jazýshynyń eshqandaı keıipkerin ıdeal qylyp kórset­peıtindiginen anyq kórinedi. Bul, ásirese, Syrym obrazyn somdaý prosesinde erekshe baıqalady. Ol sonymen qatar eshqandaı keıip­kerine óshpendilik tanytpaıdy. Jazýshynyń bul qasıeti Igelstromnyń beınesin ashýda da alańsyz kózge uryp turǵany ras. О́zegin órtep bara jatqan taqyrypty da órkenıettilikpen jazýǵa daǵdylanǵan qalamgerdiń osy qyry da onyń jazýshylyq portretiniń ádemi shtrıhyna su­ranyp-aq tur.

Romannyń ádistemelik qundy­lyǵy sonda, ol oqyrmanǵa tarıhty tarazylaýǵa ǵana emes, so­nymen qatar sol zamannyń ke­ıip­kerlerimen tar kezeńdi birge sezinýge jaǵdaı jasaıdy. Bul shyǵarmanyń taǵy bir ózektiligi avtordyń tól ustanymynyń myq­tylyǵy arqyly tarıhı po­zı­sııa­nyń tabıǵatyn asha bilgen­diginde jatyr. Suńǵyla sýretker dál osy kesek shyǵarmasynda táýelsizdik pen totalıtarızmniń basy bir qazanǵa syımaıtynyn fılosofııalyq turǵydan ǵajap dáleldep shyqqanyn kózi qaraqty, kókiregi oıaý oqyrman baıqamaýy múmkin emes.

Romannyń aıaqtalar tusyn­daǵy Syrym batyrdyń sheshimi Táýelsizdik – bıliktiń táýelsizdigi emes, halyqtyń egemendigi; Tá­ýel­sizdik – halyqtyń ózin-ózi bas­qarýy ekendigine qurylýy – av­tor­dyń jalpy tarıhı prosesti ba­tyldyqpen dál aıqyndaýy. Ta­rıh tereńindegi oımaqtaı oıdy búgingi kún tártibindegi máseleniń ózektiligimen pozısııalyq turǵy­dan sheber baılanystyra bil­gen avtor bul parasatty paıymy arqyly óziniń qazaq eli aldyn­daǵy qadir-qasıetin odan ári arttyra túsetini – dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma.

Dál osy jerde jan men rýh dıa­lektıkasy toqaılasady. Qan­daı ǵajap kezdesý! О́limnen qo­ryq­paıtyn rýhy myqty tiri adam­nyń máńgilik janynyń qudi­rettiligin tanytatyn bul baılanys túptiń túbinde Adamzatty gý­manızm maksımalızmine alyp ke­letini aıqyn. Jumyr jerdegi osyn­daı túpkilikti baqytqa eleýli úles qosqan jany sulý Jazýshy úshin budan asqan Máńgilik bola ma?!

Sharhan QAZYǴUL