Qazaqstan energetıkasynyń sońǵy jyldardaǵy óristi órkendeýi saladaǵy ulttyq kadrlar biliktiliginiń ósýimen, tájirıbesiniń tolysýymen sabaqtasa órilip kele jatyr. Mine, egemen elimizdiń elektr energetıkasy salasynyń damýyna barlyq sanaly ǵumyryn arnap kele jatqan osyndaı bilikti mamandardyń biri – kásibı ınjener-energetık Qanysh Moldabaev. Ol 1987 jyly Pavlodar ındýstrııalyq ınstıtýtyn ınjener-elektrık mamandyǵy boıynsha úzdik dıplommen támamdaǵannan keıin eńbek jolyn qarapaıym elektr slesarynan bastap, elimizdiń energetıkasy salasyndaǵy iri kompanııa basshylarynyń biri retindegi eńbekpen eseıý jolynan ótti.
Qazaqstan energetıkasynyń sońǵy jyldardaǵy óristi órkendeýi saladaǵy ulttyq kadrlar biliktiliginiń ósýimen, tájirıbesiniń tolysýymen sabaqtasa órilip kele jatyr. Mine, egemen elimizdiń elektr energetıkasy salasynyń damýyna barlyq sanaly ǵumyryn arnap kele jatqan osyndaı bilikti mamandardyń biri – kásibı ınjener-energetık Qanysh Moldabaev. Ol 1987 jyly Pavlodar ındýstrııalyq ınstıtýtyn ınjener-elektrık mamandyǵy boıynsha úzdik dıplommen támamdaǵannan keıin eńbek jolyn qarapaıym elektr slesarynan bastap, elimizdiń energetıkasy salasyndaǵy iri kompanııa basshylarynyń biri retindegi eńbekpen eseıý jolynan ótti.
Ýaqyt – qudiret. О́mir ólshemderiniń bári ýaqytqa táýeldi. Ol jazbaıtyn jara, ol sheshpeıtin jumbaq joq. Tirshiliktiń kúrmeýi kúrdeli talaı túıinderi ýaqyt atty qudirettiń aldynda taıǵanaqtyq tanytyp, taısaqtap shyǵa keledi. Iá, Qanysh Táńirbergenulynyń táýelsiz Qazaqstannyń energetıkasynyń keshendi túıinderin sheshýge úles qosyp kele jatqanyna shırek ǵasyrdyń órmegi aýypty. Sodan beri qanshama sý aqty, alaquıyn zaman shirkin talaı-talaı tóńkeris te ákeldi, ózgeris te ákeldi. Keshegi bar qurlyqtyń altydan birin alyp jatqan alyp derjavanyń temirdeı tártipke táýeldi qýatty energetıkalyq júıesi ydyrap, egemendikke ıe bolyp, jeke-jeke bólingen elderdiń enshisine berildi. Odaqtyń biregeı energetıkasynan bólingen táýelsiz Qazaqstannyń, búgingi álem tanyǵan qýatty Qazaqstannyń áleýetti ekonomıkasynyń lokomotıvi bolǵan energetıkalyq salanyń jeke júıesin qalyptastyrý, turaqty tuǵyryn jasaý, osy mańyzdy salada Qanysh jaýapty qyzmet atqarǵan jyldardyń úlesine tıdi.
Osydan onshaqty jyl buryn, sonaý bir ǵasyr toǵysynda Qanysh Moldabaev Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrliginiń elektr energetıkasy basqarmasynyń bastyǵy qyzmetinde júrip, egemen elimizdiń energetıkalyq salasyn qaıta qurý, damytý jáne onyń normatıvtik bazasyn jetildirý máselelerimen jan-jaqty aınalysty. «Qazaqstan Respýblıkasy elektr energetıkalyq salasyn damytýdyń 2007-2015 jyldarǵa arnalǵan sharalarynyń josparyn» jasaýǵa belsendi atsalysty.
Ol, 2007 jyly «KEGOS» aksıonerlik qoǵamynda «Soltústik JEJ» fılıalynyń dırektory jáne 2009 jyldan 2011 jylǵa deıin «KEGOS» AQ-tyń Ulttyq elektr jelilerin damytý departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan kezinde egemen elimizdiń energetıkalyq salasynyń biregeı elektr energetıkalyq júıesin qalyptastyrýda bilikti maman, talaby tereń jetekshi retindegi tabandylyǵymen tanyldy. Elektr qýaty boıynsha tapshylyq kórip, energetıkalyq júıe boıynsha kórshi memleketterge táýeldi bolyp kelgen Qazaqstannyń ońtústik oblystaryn otandyq biregeı elektr júıesine qosyp, táýeldilikten shyǵarý maqsatynda «Soltústik – Qazaqstannyń Ońtústigi» 500 kV tranzıttik 2-shi jelisiniń qurylysy» atty iri joba júzege asyryldy. Tarıhta tuńǵysh ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesin qalyptastyrýdaǵy osy keshendi jumystardy is júzine asyrýda Qanysh Táńirbergenulynyń qomaqty qoltańbasy qaldy.
Elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin jáne Qazaqstannyń Biryńǵaı energetıkalyq júıesiniń senimdi jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda Qanysh Moldabaevtyń tikeleı qatysýymen is júzine asyrylǵan keshendi megajobalardyń mańyzy men tıimdiligi zor. Bul rette, el energetıkasynyń damýyna qýatty qarqyn bergen «UEJ-di jańǵyrtýdyń II kezeńi», «Moınaq GES-iniń qýatyn iske qosý», «Qazaqstan UEJ-ge qýaty 500, 200 kV «Alma» qosalqy stansasynyń qurylysyn salý» atty jobalardy erekshe atap ótken jón.
Iá, tańdaýynan taımaı bir salada shırek ǵasyrdan astam taban aýdarmaı eńbek etý, tek eńbek etip qana qoımaı, energetıkalyq salanyń áleýetin arttyrýǵa ólsheýsiz úles qosý kásibı joǵary biliktiliktiń, naǵyz azamattyq tabandylyqtyń belgisi bolsa kerek. Qanysh Táńirbergenulynyń sanaly ǵumyryndaǵy ǵıbratty eńbek joly – azamattyq tańdaýǵa, adamgershilik paryzǵa adaldyqtyń shynaıy úlgisi. «Áke kórgen oq jonar» degendeı, bul tańdaýdyń tamyry tereń, qaınary tunyq.
Qanyshqa ónegeli ómir mektebiniń alǵashqy ulaǵatyn darytqan ardaqty ákesi Táńirbergen Nuryshulynyń ǵıbratty ǵumyr joly boldy. Mine, seksenniń seńgirine ıek artsa da kúni búginge deıin «Baıan-Sý» JShS-niń tizginin berik ustap kele jatqan Táńirbergen aqsaqaldyń ómirlik ónegesi Qanyshtyń boıyna berik darydy. Sonaý 1958 jyly Pavlodar oblystyq melıoratıvtik sý sharýashylyǵynda ınjener-gıdrotehnık bolyp eńbek jolyn bastaǵan joǵary bilimdi maman Táńirbergen Nuryshuly 55 jyl boıy tańdaǵan mamandyǵynan taımaı, óńirdegi sý sharýashylyǵynyń órkendeýine ózindik úlesin qosýda. 1967 jyly «Pavlodarmelıorasııa» tresiniń bas ınjeneri, 1969 jyly Baıanaýyl aýdandyq sý qurylysy basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan ol zaman ózgerip, «balapan basyna, turymtaı tusyna» ketken toqsanynshy jyldardyń ótpeli kezeńinde «Baıan-Sý» JShS-in qurdy. Aýmaly-tókpeli kúrdeli ýaqytta ol kásiporynnyń burǵylaý mashınalaryn, býldozerler, júk jáne basqa mamandandyrylǵan tehnıkalary men jabdyqtaryn saqtap qaldy. Búginde Táńirbergen Nuryshuly basqaratyn seriktestik kásipkerlik qozǵalystyń soqpaǵyn salyp, halyqqa qyzmet kórsetýdiń jańa túrimen tanylýda. Sonymen birge, Táńirbergen otaǵasy bar ǵumyryn bala oqytýǵa arnaǵan ómirlik qosaǵy Marqama Taǵaıqyzy ekeýi qurǵan shańyraqta 55 jyldan beri bereke men birliktiń shýaǵyn shashyp, bes bala men nemereleriniń shattyǵyn qyzyqtap keledi.
Áke ulaǵatynyń tunyǵynan sýsyndaǵan Qanysh ta jastaı tańdaǵan mamandyǵyna adaldyǵyn tanytty. Ol joǵary bilim alyp kelgennen keıin alǵashqy eńbek jolyn bastaǵan Baıanaýyl aýdandyq elektr jelilerinde on bes jylǵa jaqyn taban aýdarmaı eńbek etip, qatardaǵy elektr slesarynan joǵary aýdandyq elektr jelileri aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti dárejesine kóterildi. Jas maman tól ujymyndaǵy osy bir eńbekpen eseıý jyldarynda tárbıe bergen, mamandyqtyń qyry men syryna baýlyǵan bilikti tálimgerlerden úlgi aldy. Solardyń biri de biregeıi alǵashqy tálimger-jetekshisi, Baıanaýyl aýdandyq elektr jelileriniń basshysy Zeınolla Musabekov bolatyn. Qanyshtyń osy bir maǵynaly eńbek jolynda ózindik ónegesin darytqan taǵy bir tulǵa Baıanaýyl aýdanynyń ákimi Kenje Keńesbaev edi. 1999 jyldyń ólara kezeńinde Kenje Sádýaqasuly Baıanaýyl aýdanyna ákim bolyp taǵaıyndaldy. Eldiń turalap bara jatqan turmysyn kóterý úshin ol jergilikti azamattardy janyna toptastyryp, jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı eńbek etti. Sol jyldarda ol eńbegimen elge tanylǵan Qanyshty da qataryna tartyp, baılanys, kólik jáne kólik joldaryn qadaǵalaıtyn, ákimniń orynbasary etip bekitti. Kúrdeli kezeńde Baıannyń irgesin setinetpeı aýdan ákiminiń orynbasary retinde bes jyl jemisti eńbek etken Qanysh Táńirbergenuly kásibı tańdaýyna adaldyǵynan taımaı 2004 jyly Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrliginiń elektr energetıkasy basqarmasynyń bastyǵy bolyp aýysty. Mine, osy kezeńnen bastap tájirıbeli energetıktiń egemen elimizdiń áleýetti energetıkalyq salasyn qalyptastyrý jolyndaǵy qaıta qurýlardy is júzine asyrǵan jemisti qyzmet joly jalǵasty.
«Jaqsymyn dep maqtanba, halyq aıtpaı, batyrmyn dep baptanba, jaýǵa shappaı» demekshi, tizgin ustaǵan uldarymyzdy atqarǵan isine qaraı baǵalaıtyn elmiz ǵoı. Endeshe, búginde Qazaqstanǵa qajetti elektr energııasynyń 37,4 paıyzyn óndiretin, 63 535 shaqyrymǵa sozylǵan elektr taratý jelileri men 5 794 shaqyrym kabeldik elektr júıelerin basqaratyn «Samuryq-Energo» aksıonerlik qoǵamynyń damý jónindegi atqarýshy dırektory bolyp qyzmet atqaratyn Qanysh Moldabaevtyń jarty ǵasyrǵa jalǵasqan ǵumyr jolynda egemen eldiń táýelsiz energetıkasyn nyǵaıtý maqsatyndaǵy azamattyq qajyr-qaıratyna tánti bolamyz. Osy jemisti eńbegi úshin ol Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne TMD-nyń «Eńbek sińirgen energetıgi» qurmetti ataqtaryna ıe boldy. Baıan eliniń júgin kóterip, ózi qurǵan seriktestigin seksen jasqa deıin senimdi basqaryp kele jatqan Táńirbergen Nuryshulyndaı ákeden ulaǵat uqqan Qanysh eseli eńbekpen birge týǵan jer, egemen eline degen súıispenshiligin de úkilep keledi. Al atadan balaǵa ulasqan ulaǵat tálimin Qanysh pen Aıtjamal Tursynqyzynyń ónegeli shańyraǵynan órbigen Aınur, Oljas, Aıǵanymdardyń jalǵastyratyny sózsiz.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
