Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Jeńis QASYMBEKPEN áńgime
– Jeńis Mahmutuly, mınıstrliktiń «Qazaqstannyń kóliktik ınfraqurylymyn 2020 jylǵa deıingi damytý baǵdarlamasy» ázirlenip jatqanyn bilemiz. Bul qujattyń munyń aldyndaǵy osyǵan uqsas qujattardan aıyrmashylyǵy qandaı?
Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Jeńis QASYMBEKPEN áńgime
– Jeńis Mahmutuly, mınıstrliktiń «Qazaqstannyń kóliktik ınfraqurylymyn 2020 jylǵa deıingi damytý baǵdarlamasy» ázirlenip jatqanyn bilemiz. Bul qujattyń munyń aldyndaǵy osyǵan uqsas qujattardan aıyrmashylyǵy qandaı?
– Bul qujatta aýqymdy is-sharalardy júzege asyrý kózdelgen, ıaǵnı baǵdarlama Qazaqstannyń kólik júıesiniń básekege qabilettiligin, elimizdiń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, sonymen birge, kólikte qyzmet kórsetý sapasy men qaýipsizdikti arttyrýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq, ázirlenip jatqan qujat ulttyq sapa standarttarynyń engizilýin kózdeıdi.
– Sonda qandaı ulttyq standarttar engiziletin bolady?
– Aıtalyq, jolaýshylar tasymaly ulttyq standarttarǵa sáıkes qyzmet kórsetip, jańa avtovokzaldar men avtobeketter, temirjol vokzaldary, aerodromdar salynyp, qoldanystaǵylary qaıta jańartýdan ótetin bolady. Atap aıtsam, 2020 jylǵa qaraı qalalar men aýdan ortalyqtarynda jańa 10 avtovokzal men 50 avtobeket, al selo men aýyldarda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetetin pýnktter, qalalarda taksı turaqtary salynbaq. Budan tys, 2014-2020 jyldar aralyǵynda respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 11 320 kılometrin qaıta jańartý jumystarymen qamtý kózdelgen. Halyqaralyq 6 kólik dálizin qaıta jańǵyrtýdy aıaqtaý josparlanýda.
– Avtovokzaldar men avtobeketterden bólek, elimizdegi keıbir temir jol vokzaldary men áýejaılardyń da jaǵdaıy syn kótermeıdi. Baǵdarlamada bul másele qarastyrylǵan ba?
– Árıne, qarastyrylǵan. Qazaqstannyń kóliktik ınfraqurylymyn 2020 jylǵa deıin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda vokzal sharýashylyǵyn jańǵyrtý sharalary qolǵa alyndy. Jekeleı alǵanda, jyldyń basynan beri 80 vokzalǵa kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde. Bul jumystardy aǵymdaǵy jyldyń qazan-qarasha aılarynda aıaqtaý kózdelýde. Al, aldaǵy jyly taǵy 38 vokzalǵa kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Sonyń ishinde Astana men Almaty jáne Kókshetaý, Qaraǵandy qalalarynyń temirjol vokzaldaryn qaıta qurylymdaý jumysy da kelesi jyly qolǵa alynbaq. Al, 2017 jylǵa deıin elimizdegi barlyq áýejaılar halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendiriletin bolady. Búginde 11 áýejaıdyń ushý-qoný jolaqtary, 9 termınal jańartýdan ótti. Bıyl Taraz áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵyn qaıta salý jumysy aıaqtalmaq. Sondaı-aq, EKSPO-2017 kórmesine daıyndyq aıasynda Astana jáne Almaty qalalaryndaǵy áýejaılardyń jolaýshylar termınalynyń ótkizý múmkindigin arttyrý týraly sheshim qabyldandy. Budan basqa jergilikti áýe jelileri aerodromdarynyń jelisin damytý da kózdelip otyr.
– Qazirgi kúni qalaaralyq baǵyttardaǵy avtobýstardyń kóbi eski. Avtobýs parkin jańalaý qarastyrylǵan ba?
– Bul baǵytta mınıstrlik birqatar is-sharalardy qolǵa aldy. О́tken jyly qabyldanǵan qaýlyǵa sáıkes, tasymaldaýshylar 3 jylǵa deıingi merzimde paıdalanylǵan avtobýstardy elge kedendik baj salyǵynsyz ákelý múmkindigine ıe bolǵanyn aıta ketý kerek. Bul elimizdiń avtobýs parkin jańartýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizýde. Budan basqa, resmı tasmaldaýshylardyń qatary da artty. Avtovokzaldardy ulttyq sapa standarttaryna sáıkestendirýdiń jospary ázirlenip, tıisti jumystar júrgizilýde. Jolaýshylar tasymalynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda jerseriktik navıgasııa negizinde elektrondy dıspetcherleý júıesi búgingi kúni elimizdiń 9 óńirinde júzege asyrylýda. 2015 jylǵa qaraı bul tehnologııa elimizdiń barlyq óńirlerinde qoldanylatyn bolady. Budan basqa, temirjol kóligindegideı, qalaaralyq jáne halyqaralyq baǵyttarǵa qatynaıtyn avtobýstarǵa bıletti elektrondy júıe arqyly satýdy engizýdi josparlap otyrmyz.
– Joǵaryda qujattyń Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa da baǵyttalǵanyn aıtyp óttińiz. Bul baǵytta qandaı sharalar atqarylatyn bolady?
– Baǵdarlamany ázirleýdegi tapsyrmalardyń biri Qazaqstan arqyly tranzıttik júk tasymalyn 2020 jylǵa qaraı 2 esege, al 2050 jylǵa qaraı 10 esege arttyrý bolyp tabylady. Baǵdarlamany júzege asyrýda «SILKWIND» (Qytaı – Túrkııa, Shyǵys Eýropa) jobasy boıynsha ınfraqurylymdy damytýdyń mańyzy zor ekenin aıtyp ótken jón. Atap aıtqanda, Dostyq stansasyn damytý, «Qorǵas – Shyǵys qaqpa» Arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda qurǵaq júk portyn qurý josparlanýda. Budan tys, Aqtaý teńiz portynda qurǵaq júkke arnalǵan 3 termınaldyń qurylysy men paromdyq park qurý da josparda bar. Sondaı-aq, tasymaldyń barlyq túrleri boıynsha kólik úderisin avtomattandyrý kózdelýde.
О́zderińiz bilesizder, salmaq ólsheýdiń avtomattandyrylǵan júıesin iske qosyp jatyrmyz. Bul sybaılas jemqorlyq kórinisterin joıýǵa septigin tıgizbek, sebebi, kóliktik baqylaý qyzmetkerleri men júrgizýshilerdiń tikeleı ózara júzdesýi bolmaıdy. Júk kóliginiń salmaq parametrleri avtomatty túrde anyqtalady. Onyń salmaǵy ruqsat etilgen mólsherden artyq bolǵan jaǵdaıda avtokólik ıesine aıyppul salynady. Bul júıe júk jetkizý ýaqytyn qysqartyp qana qoımaıdy (ortasha júrý jyldamdyǵy saǵatyna 17 kılometrden 60-70 kılometrge deıin artady), sonymen birge, tasymaldyń ózindik qunyn azaıtyp, joldardyń sapasyn saqtaýǵa múmkindik beredi. Búgingi kúni salmaq ólsheýdiń avtomattandyrylǵan 11 júıesi testik tártipte jumys istep tur. Jalpy, baqylaý arkalarynyń sany 80-ge jetkizilip, qazirgi kúni júk avtokólikteriniń aǵynyn baqylaýdy 30 paıyz ǵana qamtyp otyrǵan barlyq stasıonarlyq beketter jabylatyn bolady.
– Tranzıttik áleýet týraly aıtqan ekenbiz, osy oraıda «Ǵasyr jobasy» atalǵan, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń qurylysy barysyna da toqtalyp ótsek.
– Jobany júzege asyrýǵa 2009 jyly kiriskenimizdi kópshilik biledi. Búginde qurylys jumystary bes oblysta júrgizilýde. Olar Aqtóbe, Qyzylorda, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Almaty oblystary. Qurylys jumystarymen 1 854 kılometrdi quraıtyn 23 ýchaske qamtylǵan. Jobany iske asyra bastaǵannan bergi ýaqytta «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dáliziniń qazaqstandyq ýchaskesiniń 1 613 kılometri aıaqtaldy. О́tken jyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik jobasynyń 700 km. ýchaskesinde jol qozǵalysyn ashtyq. Bıyl dálizdiń 806 kılometr jol qozǵalysyn ashý josparlanýda, búgingi kúnge avtojoldyń 724 kılometri salyndy. Qazaqstandyq ýchaskedegi qurylystyń tolyq aıaqtalýy jáne paıdalanýǵa berilýi 2015 jylǵa josparlanǵan. Joba barlyq halyqaralyq standarttarǵa sáıkes salynýda, joldyń jartysy I tehnıkalyq sanatqa sáıkes 4 jolaqty, al, Qyzylordadan Aqtóbege deıingi bóligi II tehnıkalyq sanatqa saı 2 jolaqty etip salynýda. Búgingi kúni magıstral qurylysyna 10 myń birlik tehnıka men 35 myń adamnyń jumysqa tartylǵanyn aıtyp ótý kerek. Onyń ishinde sheteldik mamandardyń sany 500 adamdy ǵana quraıdy, qalǵandary jergilikti turǵyndar.
«Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń mańyzdy ýchaskesiniń biri – «Almaty – Qorǵas» tasjoly ekeni belgili. Búgingi kúni merdiger kompanııalar anyqtalyp, kelisimshartqa qol qoıyldy. Qurylys kompanııalary jumysqa kirisip ketti.
– Bıyl kópshilik kópten kútken, problemaly «Astana-Temirtaý» jáne «Astana-Pavlodar» joldarynda qurylys jumystaryn bastadyńyzdar. Tegis joldarmen qashan zýlaıtyn bolamyz?
– О́zderińiz bilesizder, Memleket basshysy avtojol salasynda úsh: Ortalyq –Ońtústik (Astana – Qaraǵandy – Balqash – Qapshaǵaı – Almaty), Ortalyq – Shyǵys (Astana – Pavlodar – Semeı – Qalbataý – О́skemen) jáne Ortalyq – Batys (Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz – Shalqar – Beıneý – Aqtaý) baǵytyndaǵy jobalardyń qurylysyn bastaýdy tapsyrǵan bolatyn. Elbasynyń tapsyrmasynan keıin joldardy jańartýdyń jobalaý-smetalyq qujattamasyn ázirleýge birden kiristik. Árıne, jol salý óte kúrdeli prosess. Qaı jerde kópir salý qajet, jol ótpeleriniń oryndaryn, jol aıryqtaryn belgilep alý kerek. Keıbir ýchaskelerdegi dóńes jerlerdi tegisteý kerek degendeı máselelerdi de sheshý qajet.
«Ortalyq – Ońtústik», «Ortalyq – Shyǵys» baǵyttary boıynsha jobany júzege asyrý aǵymdaǵy jyly qolǵa alyndy. Qurylys jumystary 2 shilde kúni «Astana – Temirtaý» jáne «Astana – Pavlodar» baǵyttarynda bastaldy. Atalǵan joldar I tehnıkalyq sanatqa sáıkes 4 jolaqty bolady. «Astana – Temirtaý» joly týraly aıtatyn bolsam, qazirgi kúni 22 kılometrde qurylys jumystary júrgizilýde, jaqyn ýaqytta 21 km. quraıtyn ýchaskesiniń merdigeri anyqtalǵan soń, daıyndyq jumystary bastalady. Qalǵan 126 km. boıynsha jobalaý-smetalyq qujattamasyn ázirleýdi aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin aıaqtap, keler jyly magıstraldi qurylys jumystarymen tolyǵymen qamtamasyz etýdi josparlap otyrmyz. Al, «Astana – Pavlodar» joly týraly aıtsam, búgingi kúnge 37 km. quraıtyn ýchaskesinde jumystar bastaldy. Jaqynda 22 km. quraıtyn ýchaskesinde jumys júrgizetin merdiger anyqtaldy. Qalǵan ýchaskeler boıynsha jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenýde. Ol jumysty keler jyldyń basynda aıaqtaımyz dep josparlap otyrmyz. Jalpy, 2014 jyly «Astana-Pavlodar» jolynyń barlyq 413 kılometri qurylys-montaj jumystarymen tolyǵymen qamtylmaq. Al, bul jumystardy aıaqtaý 2016 jylǵa josparlanǵan.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
