«Soltústik aǵynnyń» salqyny

Bárine «kináli» – AQSh-tyń se­na­tor­lary. Osy aıdyń basyn­da D.Tramptyń jaqtastary sana­latyn Ted Krýz, Tom Kotton jáne Ron Djonson Germanııanyń Zas­nıs qalasynda ornalasqan teńiz porty reseılik júk kemelerine qyzmet kórsetip otyr dep aıyp­tady.

Senatorlardyń pikirinshe, bul AQSh-tyń Reseıge sal­ǵan sanksııasyna qarsy ke­ledi. Son­dyqtan nemister osy baǵyt­taǵy jumysyn jalǵastyryp, «Sol­tústik aǵyn – 2» gaz qubyryn sa­lýǵa kómektese berse, Mýkran por­ty da sanksııaǵa ilinip ketýi múmkin.

AQSh-tyń memlekettik hat­shy­sy Maık Pompeo jýrnalısterge bergen suhbatynda Reseıge qa­tysy bar jobalarǵa kómektesip jatqan kompanııalarǵa eskertý jasalǵanyn jetkizdi. New York Times gazetiniń derek­terine súıen­sek, AQSh eýropalyq 5 kom­­panııaǵa sanksııa salýy múmkin. Olar: Shell, germanııalyq Uniper, aýstrııalyq OMV, fransııalyq Engie jáne taǵy bir nemis kom­panııasy Wintershall Dea.

Germanııanyń jaýaby kóp kúttirgen joq. Zasnıs qalasy or­na­lasqan óńirdiń premeri Manýela Shvesıg muhıt asyp jetken hatty bopsalaýǵa balasa, «Jasyldar» par­tııa­synyń ókili Iýrgen Trıt­tın muny eko­nomıkalyq soǵys jarııalaý dep málimdedi. Býn­desparlamenttiń ókili Karsten Shneı­der senatorlardyń eskert­pesin «neo-ımperıalızm» dep esepteıtinin jetkizip, Vashıngton bıligin aıyptady.

«AQSh ákimshiligi Eýropanyń ózin ener­gııamen qamtamasyz etý jónindegi quqyǵy men egemendigine qurmetsizdik tanytyp otyr», dedi Germanııanyń syrtqy ister mınıstri Heıko Maas.

Eýropalyq saıasatkerlerdiń paıym­daýynsha, AQSh-tyń sank­­sııa salý týraly qoqan-loqqy­­synyń astarynda basqa máse­le jatyr. New York Times ba­sy­lymynyń keltirgen máli­metine saı, Vashıngton bıligi geo­saıası máseleni syltaý etip, Reseı­diń arzan gazyn «qart qurlyqqa» jetkizbeýdi, onyń ornyna AQSh-tyń taqtatas gazyn satýdy kóz­deıdi. Rapidan Energy Group kom­panııasynyń prezıdenti Robert Maknellı «AQSh gazdy Reseıden emes, ózderinen satyp alǵanymyzdy qalaıdy», deıdi.

Germanııa men AQSh-tyń kút­pegen jerden dıplomatııalyq turǵyda aıtysyp qalýynyń sebe­bi mynada. Esterińizde bolsa, Reseı 2012 jyly Germanııaǵa ti­ke­leı gaz jetkizetin «Soltústik aǵyn» jobasynyń qurylysyn aıaq­­taǵan bolatyn. Osylaısha, sol­­tús­tiktegi kórshimizdiń gazy Bal­­tyq teńizi arqyly tikeleı Eýro­­­pany kógildir otynmen qamta­­­ma­syz etti.

Bul joba tıimdiligin kórset­kennen keıin Germanııa, Reseı, Fınlıandııa, Shvesııa jáne Danııa kelisimge kelip, «Soltústik aǵyn – 2» jobasyn júzege asyrýdy qolǵa aldy. Osylaısha, 2016 jyly gaz qubyryn tóseý jumystary bastalyp ketken-di. Qazirgi tańda «Soltústik aǵyn – 2» gaz qubyry 94 paıyzǵa aıaqtalǵan. Jobany reseılik «Gazprom» kompanııasy salyp jatyr. Jospar boıynsha, «Soltústik aǵyn – 2» 2020 jylǵy ekinshi toqsanda qoldanysqa berilýi tıis edi. Biraq 2019 jyly AQSh-tyń Reseıge sanksııa salýyna baılanysty qurylys toqyrap tur.

Jalpy, Germanııanyń «Sol­tús­tik aǵyn – 2» jobasyna qyzy­ǵýshylyǵyn mynadan-aq baıqaýǵa bolady. Jyl basynda kansler Angela Merkel Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen kezdesip, birqatar máseleni talqylaǵan. Kelissózder barysynda «Sol­­tús­­tik aǵyn – 2» jobasynyń júze­ge asy­rylýy da sóz boldy. Ekijaqty kezdesý barysynda býndeskansler joba qurylysyn toqtatpaýǵa shaqyrdy.

Jıyn barysynda Merkel hanym AQSh-tyń sanksııasyn qoldamaıtynyn jetkizdi. «Ger­manııa da, basqa da Eýropa el­deri «Soltústik aǵyn – 2» bas­ta­masynyń qyzyǵyn kóredi. Bári gaz jetkizý qyzmetin jetildirýdi kózdeıdi, jobanyń mańyzy erek­she», degen edi kansler sol kezde.

Qysqasy, A.Merkel Kreml­degi kezde­sýde eń aldymen óz eliniń múddesin joǵary qoıatynyn anyq baıqatty. Sondyqtan alys Amerıkadan kelgen sanksııadan buryn halyqty gazben qam­tamasyz etýdi jón sanaıdy.

Alda-jalda «Soltústik aǵyn – 2» júze­ge asyp jatsa, Reseı gazynyń qyzyǵyn jal­­ǵyz Germa­nııa ǵana emes, Fınlıandııa, Da­nııa jáne Shvesııa da kóredi. Bul joba sátti aıaqtalsa, Reseıden Ger­manııaǵa kele­tin gaz kólemi eki ese kóbeıedi. Byltyr sol­tústiktegi kórshimiz Almanııaǵa 58,8 mıl­lıard sharshy metr kógildir otyn jetkizdi. Endeshe kim mundaı «maıly shelpekten» aırylyp qalýdy kózdesin?!

A.Merkel talaı márte jo­bany syna­ǵandarǵa jaýap berip, «Soltústik aǵyn – 2» tek bıznes qana ekenin aıtýdan jalyqqan emes. Sondaı-aq bul bastamaǵa saıasatty aralastyrýdy durys emes dep esepteıtinin de birneshe ret aıtty.

Degenmen AQSh-tyń eýro­pa­lyq kom­­pa­nııa­larǵa sanksııa salý týraly es­kert­­pesi Eýropalyq odaq elderin de alań­da­typ tastady. Politico.eu saıtynyń habar­laýynsha, EO-ǵa múshe 24 memleket Vashıng­ton bıligine qarsylyq notasyn joldaǵan. EO-nyń syrtqy saıasat jónindegi joǵarǵy ókili Josep Borrel de buǵan qatysty pikir bildirip, «Eýropadaǵy saıasat Eýropada sheshilýi tıis, basqa elderdiń aralasýy negizsiz» dep málimdedi.

Eýropalyq syrtqy ister qyzmetiniń ókili Nabıla Massralı EO tarapy AQSh-qa qarsylyq notasyn jibergenin habarlady. Onyń aıtýynsha, Eýropalyq odaq AQSh-tyń sanksııa qol­da­ný jónindegi eskertpesine alań­daýshylyq tanytyp otyr. Áıtse de, senatorlardyń haty resmı demarsh emesin de eskertip ótti.

«Eýropalyq odaq syrtqy tarap­tyń sanksııa salýy halyq­aralyq quqyqqa saı kelmeıtinine ekpin beredi. Osy oraıda, EO syrtqy ister jáne qaýipsizdik máselelerine basymdyq beretin transatlanttyq odaqty joǵary baǵalaıdy. Bul sanksııanyń keri áserin kúsheıte túspek. Osy máselege qatysty kelissózder júrgizýge daıynbyz», dedi Massralı.

Jalpy, Eýropalyq odaqqa múshe bir­ne­she memleket gaz qu­byryna qarsy. Osyǵan qara­mastan, EO «Soltústik aǵyn – 2» jobasyna qatysty naqty ustanymyn bildirdi. Deuche Welle basylymynyń habarlaýynsha, qarsylyq notasyn úsh el ǵana qoldamaǵan.

Sarapshylardyń paıym­daý­ynsha, Vashıngtonnyń keltirgen túrli keder­gi­lerine qaramastan, «Soltústik aǵyn – 2» gaz qubyry aıaqtalatyny sózsiz. Tipti qalǵan jumysty atqarý tek «Gazpromǵa» júktelse de, jobanyń aıaqtalýyna Reseı tarapy múddeli. Bul qa­dam arqyly «Gaz­prom» jańa na­ryq­qa shyǵady ári Ýkraına qubyr­laryna táýeldiligi azaıa túspek.

«Soltústik aǵyn – 2» joba­syna qatysty Eýropalyq odaq pen AQSh arasynda kıkil­jiń týǵandyqtan, Reseıdiń teńiz flo­ty gaz qubyryn tósep jatqan kemelerdi qorǵaýyna alǵan.

«Áskerı-teńiz floty «Aka­demık Chers­kıı» qubyr salǵysh jáne «Ostap Sheremeta» men «Ivan Osıpenko» júk tasyǵysh kemelerin Vladıvostoktan Kalı­nıngradqa qaýipsiz jetkizýge kómektesti. Bul qadam keıbir memleketterdiń arandatýyna jol bermeýge baǵyttalǵan», dedi Reseıdiń BUU-daǵy ókiliniń orynbasary Mıhaıl Popov.

Qoryta aıtqanda, «Soltústik aǵyn – 2» jobasy Eýropalyq odaq pen AQSh qa­rym-qatynasyna syzat túsiretin túri bar. EO úshin AQSh-tyń dos ekeni anyq. Degenmen bıznestiń aty – bıznes. Endeshe, «qart qurlyq» muhıttyń arǵy betinen taqtatas gazyn dorbalaǵansha, Sibir gazyn «Soltústik aǵyn» arqyly arbalaǵandy jón kóretini anyq.