Statıstıkalyq derekter boıynsha bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy egis alańy 22,7 mln gektardy qurady (bul 2019 jylmen salystyrǵanda 439,2 myń gektarǵa kóp). Dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar alańy 15,8 mln gektardy, maıly daqyldar 2,9 mln gektardy, kókónis-baqsha daqyldary men kartop 457,4 myń gektardy, maqta 125,8 myń gektardy, qant qyzylshasy 20,9 myń gektardy, azyqtyq daqyldar 3,3 mln gektardy qurady.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri atap ótkendeı, bıyl elimizde egin jınaý jumystary ýaqytyly bastaldy, egin jınaý naýqanynyń qarqyny ótken jylmen salystyrǵanda joǵary. Máselen, búgingi tańda respýblıka boıynsha barlyǵy 3,3 mln gektar dándi jáne burshaqty daqyldar nemese olardyń jalpy jınalatyn alańynyń 21,2%-y jınaldy, ótken jyly osyndaı kezeńde 2,1 mln gektar nemese 14% jınalǵan bolatyn.
«Ortasha ónimdilik gektaryna 13,5 sentnerdi qurap, 4,5 mln tonna astyq bastyryldy. О́zderińiz biletindeı, bıylǵy jazǵy maýsymda ótken jylǵy sekildi óte qýań (qurǵaq) aýa-raıy oryn aldy. Tótenshe jaǵdaı men karantın rejımine qaramastan, egis naýqany ońtaıly merzimde júrgizildi. Ylǵaldy jabý jáne topyraqty egis aldynda óńdeý boıynsha sapaly jáne ýaqytyly júrgizilgen is-sharalar topyraqtyń ónimdi ylǵalyn saqtap qalýǵa múmkindik berdi», — dedi S. Omarov.
Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń qolaısyz aýa raıy jaǵdaılaryna tózimdiligin arttyrýǵa memlekettiń tuqym sharýashylyǵyn qoldaý boıynsha qabyldaǵan sharalary áser etti. Máselen, ótken jylmen salystyrǵanda tuqym sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý 49%-ǵa artty. Sýbsıdııalaý tetigi jetildirildi, oǵan sáıkes sheteldik seleksııanyń suranysqa ıe tuqymdaryn satyp alýǵa jumsalǵan shyǵyndar sýbsıdııalanady, sondaı-aq elıtalyq tuqym sharýashylyqtaryna keıinnen kóbeıtý úshin biregeı tuqym satyp alýǵa qoldaý kórsetiledi.
«Tuqym tazalaıtyn tehnıka men seleksııalyq tehnıkanyń barlyq túrlerin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý engizildi, bul otandyq tuqym sharýashylyǵyn damytýǵa járdemdesetin bolady. Máselen, egis naýqanyn júrgizý kezinde qabyldanǵan sharalar nátıjesinde sebilgen elıtalyq tuqymdardyń úlesi 2 esege jýyq ósti. Bul rette sapasy tómen tuqymdardyń úlesi 2,8 ese tómendedi», — dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
Búgingi tańda ósimdikterdi qorǵaý jáne egisterdi tyńaıtý boıynsha qajetti is-sharalar kesheni júrgizildi. Osy jyly tyńaıtqysh satyp alýdy sýbsıdııalaýǵa 26,1 mlrd teńge bólindi. Bul shamamen 522 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh nemese ǵylymı negizdelgen normanyń 20%-yn satyp alýdy sýbsıdııalaýǵa múmkindik beredi.
«Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleri 493 myń tonna tyńaıtqysh satyp aldy, bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 5%-ǵa joǵary. Bul rette tıep-jóneltýdiń jalǵasyp jatqanyn jáne belgili kólemderdiń kúzgi jer jyrtý kezinde engiziletinin atap ketken jón. Satyp alynǵan tyńaıtqysh kóleminiń 292 myń tonnasy nemese 60%-y – otandyq tyńaıtqyshtar», — dedi S. Omarov.
Jalpy, sońǵy 5 jylda tyńaıtqysh engizý deńgeıi ǵylymı qajettiliktiń 10,1%-nan 22%-na deıin 2 ese artty. Bul rette, tyńaıtqysh engizý aýyl sharýashylyǵy óniminiń sapasy men túsimdiligine tikeleı áser etetinin eskere otyryp, oblys ákimderinen mıneraldy tyńaıtqyshtardy engizý kólemin arttyrý jumysyn kúsheıtýdi suraımyz.
Sondaı-aq egisterdi zııankester men aýrýlarǵa qarsy hımııalyq óńdeý sharalary ýaqtyly qabyldandy. Úıirli jáne saıaq zııankesterdiń taralý oshaqtaryn ýaqtyly oqshaýlaý olardyń álemde baıqalyp otyrǵan aýyr zardaptaryn boldyrmaýǵa múmkindik berdi. Bıologııalyq tıimdilik 80-92%-dy qurady. Bul rette, sońǵy jyldary asa qaýipti zııankester boıynsha óńdeý alańdarynyń 2,3 ese, dándi daqyldar aýrýlary boıynsha óńdeý 1,8 ese tómendegeni baıqalady.
«Bıyl pestısıdterdi sýbsıdııalaýǵa 37 mlrd teńge kózdeldi, bul kólem 2019 jylǵa qaraǵanda 9,6 mlrd teńgege kóp. Búgingi kúni shamamen 17 mln gektar nemese jalpy egis alańynyń 75%-y óńdeldi», — dedi S. Omarov. Egin jınaý jumystary bastalatyn ýaqytqa aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler barlyq qajetti tehnıkany daıyn etti. Jalpy egin jınaý jumystaryn júrgizý úshin respýblıkada 145 myń traktor, 75 myń traktor tirkemesi, 38 myń astyq jınaıtyn kombaın, 15 myń destelegish, 39 myń júk avtomobıli bar. Jumystyń uzaq toqtap qalýyn boldyrmaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler jóndeý brıgadalaryn qalyptastyrdy. Servıstik kompanııalarmen kóshpeli servısti kúsheıtý, sondaı-aq qoımalardy qajetti qosalqy bólshektermen toltyrý boıynsha tıisti jumystar júrgizildi.
«Egin jınaý jumystaryn ýaqytyly júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 395 myń tonna arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólindi. Shildedegi kólemdi óńirler tolyq aldy. Tamyz aıyndaǵy kólemniń 55%-yna aqy tólendi, 26%-y tıep-jóneltildi», — dedi S. Omarov.
О́zderińizge belgili, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, onyń ishinde koronavırýs pandemııasyna baılanysty qazirgi jaǵdaıda birinshi kezektegi maqsattardyń biri bolyp tabylady. Qabyldanǵan sharalar, osy jyly aýa-raıynyń qolaısyz bolýyna qaramastan, birlesip astyq óndirý kólemin ótken jylǵy deńgeıde kútýge múmkindik beredi. Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń boljanyp otyrǵan kólemi elimizdiń ishki suranysyn tolyǵymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Buǵan qosa Memleket basshysy Q. Toqaevtyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda osy jyly Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýdy júzege asyrdy, sonyń arqasynda Azyq-túlik kelisimshart korporasııasyna 517 myń tonna mólsherinde astyq jetkizý kólemi týraly kelisimshart jasaldy. Bul rette, Azyq-túlik kelisimshart korporasııasynyń rezervtik qorynda 456,4 myń tonna astyq bar. Kórsetilgen astyq kólemi, qajet bolǵan jaǵdaıda, ishki naryqty turaqtandyrý jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda ishki naryqqa baǵyttalatyn bolady.
«Respýblıkanyń jalpy astyq saqtaý syıymdylyǵy 27,5 mln tonnany, onyń ishinde astyq qabyldaý kásiporyndarynda 12 mln tonnany, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerde 15,5 mln tonnany quraıdy. Saqtaý syıymdylyǵynyń kórsetilgen kólemi ótken jyldardan qalǵan qaldyq astyqty esepke alǵanda, boljanyp otyrǵan túsimdi saqtaý úshin jetkilikti», — dedi S. Omarov.
Sonymen qatar, ákimdikter elevatorlardyń 2020 jylǵy egindi qabyldaýǵa degen daıyndyǵyna, sondaı-aq karantındik sharalardy yqtımal kúsheıtý múmkindigin eskere otyryp, tanaptardan astyqtyń elevatorlarǵa úzdiksiz tasymaldanýyna turaqty monıtorıng júrgizip otyrýy qajet.
«Jınalǵan ónimniń (18 mln tonna) 3,5 mln tonnasy azyq-túliktik maqsatqa, 4,2 mln tonnasy jemshópke, 2,1 mln tonnasy tuqymdyq maqsatqa, 700 myń tonnasy ónerkásiptik óńdeýge baǵyttalatyn bolady. Boljanyp otyrǵan túsim belgili bir kólemderdi eksportqa jóneltýge de múmkindik beretin bolady. Bul rette bıyl eksporttyq strategııanyń ótken jyldardan ózgesheligi bolmaıdy jáne dástúrli naryqtarda basym oryndardyń saqtalýymen sıpattalady. 2020/2021 marketıngtik jylǵa arnalǵan eksporttyq áleýet undy qosa eseptegende 7,5-8 mln tonnany quraıdy», — dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
S. Omarov atap ótkendeı, qazirgi ýaqytta birinshi kezektegi mindet ósirilgen egindi shyǵynsyz jınap alý bolyp tabylady, bul rette Qazgıdromet boljamyna sáıkes qyrkúıek aıynda respýblıkanyń soltústik-shyǵys bóliginde jaýyn-shashyn mólsheri normadan joǵary bolatynyn eskerý qajet. Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev 2020 jylǵy kúzgi dala jumystaryn júrgizý maqsatynda Energetıka mınıstrligi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip «2020 jylǵy dala jumystaryna dızel otynyn jetkizý boıynsha oblystardy MО́Z-ge bekitý kestesin» ázirledi, onyń sheńberinde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin qajettilik 395 myń tonna kóleminde bekitildi. Osy jyldyń 21 tamyzyndaǵy jaǵdaı boıynsha 26,9% oryndaldy. Josparlanǵan 395 myń tonnanyń 106,2 myń tonnasy tıep-jóneltildi, onyń ishinde: shildede 92,7%, josparlanǵan 74,6 myń tonnanyń 69,2 myń tonnasy tıep-jóneltildi; tamyzda 25,9%, josparlanǵan 142,7 myń tonnanyń 37 myń tonnasy tıep-jóneltildi; bekitilgen keste boıynsha qyrkúıek aıynda 140,8 myń tonna, qazan aıynda 36,8 myń tonna tıep-jóneltý josparlanýda. Tıep-jóneltý tólemge sáıkes júrgizilýde. 2020 jyldyń kúzgi-dala jumystaryn júrgizý úshin dızel otynynyń usynylatyn baǵasy qosymsha qun salyǵyn qosa alǵanda zaýytta tonnasyna 178 000 teńgeni quraıdy nemese lıtrine 147 teńge (FCA shartymen – tıep-jóneltý stansııasy). 2020 jyldyń kúzgi-dala jumystaryn júrgizý úshin dızel otynynyń usynylatyn baǵasy qosymsha qun salyǵyn qosa alǵanda zaýytta tonnasyna 178 000 teńgeni quraıdy nemese lıtrine 147 teńge. Jetkizý men saqtaýdy eskere otyryp, AShTО́ úshin boljamdy baǵasy MО́Z-den qashyqtyǵyna baılanysty lıtrine 155-169 teńge bolýy múmkin. Janarmaı quıý stansııasynyń baǵasy lıtrine 178-den 193 teńgege deıin.
«Aýyl sharýashylyǵy qajettigi úshin dızel otynynyń arzandatylǵan quny janar-jaǵar maı naryǵynyń qatysýshylarymen kelisim boıynsha anyqtalady», — dedi N. Noǵaev.
Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev bıyl Aqmola oblysynda aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egistik alqabynyń kólemi 5 mln gektardy quraǵanyn, onyń ishinde: dándi jáne burshaq dándi daqyldar – 4,4 mln ga (2019 jylǵy deńgeıden 17,4 myń ga artyq), maıly daqyldar – 210 myń gektardan astam, kartop – shamamen 16 myń ga (87 ga artyq) jáne kókónister – 3,5 myń ga (ótken jylǵy deńgeıden 55 ga artyq), mal azyǵy – 181 myń ga ekenin atap ótti. Egin jınaýǵa 8 myńnan astam astyq jınaý kombaıny qatysady, onyń ishinde qazirgi zamanǵy joǵary ónimdi tehnıka — 3,5 myńnan astam, sondaı-aq 2,5 myń destelegish (2020 jyly 67 astyq jınaý kombaıny, 219 traktor, 41 egin egý kesheni satyp alyndy).
«Búgingi tańda dándi jáne burshaq dándi daqyldarynyń 654 myń gektary oryldy (egistik alqabynan 14,8%), shyǵymdylyǵy gektarynan 9,4 sentnerdi quraıdy. Jańa astyqty qabyldaý úshin 4,2 mln tonna jalpy saqtaý syıymdylyǵymen 65 astyq qabyldaý kásiporny daıyn. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń astyq saqtaý qoımalaryn eskere otyryp, 6,6 mln tonnadan astam astyqty saqtaý úshin múmkindik bar», — dedi E. Marjyqpaev.
Kúzgi-dala jumystaryn júrgizý úshin 73 myń tonna kepil berilgen dızel otyny bólindi. О́z kezeginde Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov dándi daqyldar jınaıtyn alqap oblys boıynsha 4 mln 051 myń gektardy quraıtynyn atap ótti. Maıly daqyldar 640,5 myń gektar, bul ótken jylǵydan 130,4 myń gektarǵa artyq. Sońǵy 4 jylda ártaraptandyrý sheńberinde maıly daqyldar alqaby 289 myń gektarǵa ulǵaıtyldy. 10 tamyzdan bastap sharýashylyqtar egin jınaýǵa kiristi, búgingi kúni 591,4 myń gektar dándi daqyl bastyryldy nemese 14,7%.
«Bıyl aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryn qarjylandyrý aıtarlyqtaı ósti. Kóktemgi dala jáne egin jınaý jumystaryn júrgizýge 29,3 mlrd teńge alyndy. “Agrarlyq nesıe korporasııasy” aksıonerlik qoǵamy arqyly 22,5 mlrd teńge bólindi, bul ótken jylǵydan 8,9 mlrd teńgege artyq. Onyń ishinde 3,2 mlrd teńge qarapaıym zattar ekonomıkasy baǵdarlamasy boıynsha alyndy», — dedi A. Muhambetov.
Egin jınaý jumystaryna qolda bar barlyq kombaın parki — 9,1 myń birligi qatysýda. Oblys taýar óndirýshileriniń tehnıkalyq jaraqtandyrylýyn ulǵaıtýǵa «AgromashHoldıng KZ» aksıonerlik qoǵamy aıtarlyqtaı qoldaý kórsetýde. 2019-2020 jyldary kásiporyn 445 «Esil» kombaınyn jasap shyǵardy. Taýar óndirýshiler janar-jaǵar maımen qamtamasyz etilgen, bólingen kólemderi jetkilikti.
«О́nimdi saqtaý syıymdylyǵy 8,2 mln tonnaǵa arnalǵan. Sońǵy 3 jylda oblysta qosymsha 950 myń tonna ónimdi saqtaý syıymdylyqtary engizildi, jıyntyq ónimdiligi táýligine 53 myń tonna astyq bolatyn 44 keptirý agregaty satyp alyndy. Bul qýattylyqtar ósirilgen ónimdi ýaqytyly óńdeý, keptirý jáne saqtaý úshin jetkilikti. Jalpy, barlyq jumystar shtattyq rejımde júrgizilýde», — dedi Qostanaı oblysynyń ákimi.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov qazirgi ýaqytta astyqtyń 14,7% jınalǵanyn atap ótti. Shyǵymdylyq — gektardan 14 sentner. 22,5 myńnan astam gektar alqaptan maıly daqyldar jınap alyndy. Shyǵymdylyǵy — gektardan 9 sentner. Oblys boıynsha bastyrýda ortasha táýliktik ónimdilik 160-170 myń ga nemese jalpy aýdannyń 4-4,5%-nen artyq bolady.
«Egin jınaý jumystary 4,2 mln gektar alqabynda júrgiziletin bolady. Import almastyrý aıasynda qaraqumyq alqaby 2,5 esege (1,7 - 4,2 myń ga), asburshaq alqaby 41-den 54 myń ga-ǵa ulǵaıdy», — dedi Q. Aqsaqalov.
О́ńir dıqandary 100 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh engizdi. Jyl sońyna deıin taǵy 30 myń tonna engiziledi. Jyl basynan 35 mlrd teńgege 1 480 birlik jańa tehnıka alyndy. Ol byltyrǵy jylmen salystyrǵanda, tehnıka sany boıynsha 20 paıyzǵa, al aqshaǵa shaqqanda 1,5 ese kóp.
«Oblysqa 75 myń tonna arzandatylǵan dızel bólindi. Janar-jaǵarmaı boıynsha problema joq. Astyq saqtaý qoımalarynyń syıymdylyǵy 6 mln 600 myń tonna. Bul óńirdiń qajettiligin tolyq qamtamasyz etip otyr. Jalpy, qajetti is-sharalardyń barlyǵy ýaqytynda jáne tolyq atqaryldy, bul oraq naýqanyn belgilengen merzimde ótkizýge múmkindik beredi», — dedi Q. Aqsaqalov.
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek dándi daqyldardy jınaý kólemi 896 myń gektardy quraǵanyn atap ótti. Onyń ishinde bıdaı 682,8 myń gektar, kartop 15,4 myń gektar, kókónis 3 myń gektar jáne maıly daqyldar 23,2 myń gektardy quraıdy.
«Búginde dándi daqyl egistikteri alqabynyń 67%-y jaqsy, 27,5%-y – qanaǵattanarlyq, 3%-y – nashar (27,3 myń ga) jáne 2,5%-y (21,3 myń ga) tamyz aıynyń basynda burshaq urýyna baılanysty jaramsyz jaǵdaıda. Astyq negizinen 1,1% (9,6 myń ga) sútti, 34,2% (306,6 myń ga) sútti balaýyz, 54,5% (488,8 myń ga) – balaýyz jáne 10,2% (91,1 myń ga) tolyq pisý fazasynda», — dedi J. Qasymbek.
Bıylǵy 25 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha 72,9 myń gektar alqap bastyryldy (8,1%). Bul ótken jylmen salystyrǵanda 14 myń gektarǵa artyq. Ortasha túsimdiligi gektaryna 10 sentnerden 72,6 myń tonna astyq jınaldy. Egin orý jumystaryna 2 345 astyq orý kombaıny qatysýda. Kúzgi dala jumystaryna bólingen jeńildetilgen dızel otyny kestege sáıkes tasylýda. Jalpy, oblys boıynsha astyqtyń qajetti kólemin saqtaýǵa qamba jetkilikti. Ylǵaldy astyqty keptirýge qolda bar keptirgishter daıyndyq sanatyna qoıyldy. Egin oraǵy kúndelikti baqylaýda.
Qazaqstandaǵy jáne álemdegi sońǵy jańalyqtardy birinshi bolyp oqý úshin Telegram jelisinde bizge jazylyńyz.
