Mıllıondaǵan bonýsqa kim laıyq?

Syıaqynyń berilý tártibin túsindirdi

Alaıda osy ýaqytqa deıin aqshadan tarshylyq kórmeı, kerisinshe qarjylyq ahýalyn jaqsartyp alǵan belgili bir kontıngent bar. Olar ulttyq holdıngter men iri kompanııalardyń top-menedjerleri men basqarma músheleri. Sońǵy ýaqytta kvazımemlekettik kompanııalardyń ókilderine beriletin kóter­me syıaqyǵa qatysty másele jıi talqy­lanyp, bul qoǵamda ájeptáýir pikir­talas týdyrdy.

Qazaqstanda bas menedjer qyz­metinde jumys isteıtin adam ádette aıyna 672 myń teńge kóleminde jalaqy alady. Osy oraıda elimizdegi top-menedjerlerdiń eń tómengi eńbekaqysy 349 myń teńgeden bastalyp, eń joǵarǵysy 1 mln 30 myń teńgege deıin jetip qalatynyn aıta ketý kerek. Mundaı derek álem elderinde túrli salada jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń jalaqysy men ómir súrý qunynyń statıstıkasy qamtylǵan Salary Explorer portalynda kórsetilgen. Sandar men derekterge keıinirek oralarmyz, aldymen qoǵamnyń ashýyn týdyrǵan negizgi máseleni qaýzap kórelik.

Taıaýda Qazaqstan qor bırjasynda (KASE) «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» AQ-tyń basqarma múshelerine 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha 267,3 mln teńge kóleminde aqshalaı syıaqy tólen­geni jarııalanyp, bul qoǵam bel­sen­dileri men blogerlerdiń áleý­mettik jelidegi sóz tartysynyń basty taqyry­byna aınaldy.

«Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ quramynda 2019 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap, 31 jel­toqsanǵa deıingi aralyqta bolǵan atqarýshy organ músheleriniń jıyntyq syıaqysy 267 350 302 teńgeni qurady», delingen banktiń Qazaqstan qor bırjasynda (KASE) jarııalanǵan habarlamasynda.

Áleýmettik jeli qoldanýshylary basqarma ókilderiniń mundaı kólemdegi syıaqyny ne úshin alǵanyn túsinbeı dal bolýda.

«Turǵyn úı qurylys jınaq ban­ki­niń» jeti múshesine 2019 jyly syıaqy retinde shamamen 300 mln-daı teńge tólendi. Bul nólderdi ıelený úshin basqarma músheleri sonshalyqty qandaı is atqardy?» degen pikirlerin bildirip jatty ǵalamtor qoldanýshylary.

Kóp uzamaı bank basshylyǵy túrli messendjerlerde tarap jatqan áńgi­me­lerdiń bos daqpyrt ekenin alǵa tar­typ, aqshalaı syıaqynyń taǵaıyn­dalý tártibin túsindirdi. «Qazaq­stannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Ibra­gı­movanyń aıtýynsha, bank jyl saıyn basqarma múshelerine tıisti syıaqynyń jıyntyq mólsheri jóninde aqparatty jarııalap otyrady. Soǵan sáıkes, syıaqy eseptik kezeńde oryndalǵan barlyq tólemnen quralady. Onyń ishine jalaqynyń jalpy somasy, sondaı-aq aqshalaı syıaqynyń barlyq túrleri kirse kerek.

«267,3 mln teńge mólsherindegi jıyn­tyq syıaqy eńbekaqydan, jyldyq bonýstardan, sol sekildi emdelýge arnalǵan járdemaqydan, eńbek demalysy, issapar jáne eńbekke jaramsyzdyq paraǵynan quralady. Osylaısha keıbir blogerler taratqandaı, basqarma múshelerine 267 mln teńge kóleminde jyl­dyq syıaqy tólengeni týraly aqpa­rat shyndyqqa janaspaıdy», dep jaýap berdi áleýmettik jelidegi paraq­shasynda L.Ibragımova.

Banktiń tóraǵasy tıisti zańnamadan habarsyz bolý jaýapkershilikten bosatpaıtynyn eskertti. Biraq bul jaýapqa qanaǵattanbaǵan áleýmettik jeliniń belsendileri qarjy uıymyn ózderin aqy­maq dep sanamaýǵa shaqyrdy.

«Turǵyn úı qurylys jınaq banki­niń» tóraǵasy Lázzat Ibragımova keı­bir blogerlerdi «ótirikshi» dep atady. Sebebi bank basqarmasyndaǵy jeti múshege tıesili syıaqy týraly aq­paratty burmalap taratty dep esep­teıdi. Keshirińiz, alaıda aıtylǵan somany negizge alyp, ár múshege qanshadan beriletinin eseptep kórýdi sheshtim. Aldymen jetige, sosyn on eki aıǵa bóldim. Shamamen aı saıyn 3,2 mln teńgeden keledi eken. Biz bolsaq, depýtattardy mln teńge úshin kinálaımyz», dedi óz paraqshasynda bloger Ǵalym Baıtuq.

Kvazımemlekettik uıymdardy jekeshelendirý qajet

Al mamandar ne deıdi? Ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Saparbaı Jobaevtyń aıtýynsha, ulttyq ál-aýqat qorlary men holdıng basshylarynyń aqshalaı syıaqyny ortasha aılyq normadan artyq alýy sybaılas jemqorlyq belgileri bar ekenin baıqatady. Son­dyq­­tan da osy máseleni retteýdiń am­a­ly retinde – kvazımemlekettik uıym­­dar­dy jekeshelendirý kerek dep esep­teıdi.

«Qazaqstandaǵy kvazımemlekettik kompanııalardyń, sondaı-aq memle­ket­tik qarjy uıymdarynyń basshylary­na ortasha aılyq jalaqymen salys­tyrǵanda iri kólemdegi eńbekaqynyń taǵaı­yndalýyn sybaılas jemqor­lyq­tyń zańdy túri dep eseptesek te bolady. О́ıtkeni memlekettik aksıonerlik qoǵam bolǵandyqtan Úkimet olarǵa ja­la­qyny belgileý erkindigin ózderine berdi. Sol sebepti medısınalyq saq­tan­dyrý qory nemese ulttyq kom­pa­nııa­lardyń basqarma músheleri qala­ǵan jalaqynyń mólsherin ózderi bel­gileıdi. Al qatardaǵy qyzmetkerler tómen aılyqqa jumysyn jalǵastyra beredi. Muny sheshýdiń jalǵyz joly – jekeshelendirý. Nege deseńiz, bul kompanııalar memlekettiń qaramaǵynda bolǵan soń, tamyr-tanystyqqa jol berilip, basshylyq oryndarǵa jaqyn týystaryn qoıý sebepteri sodan bolsa kerek. Osylaısha memlekettik deńgeıde sybaılas jemqorlyqtyń bir kórinisi baıqalǵanyn joqqa shyǵara almaımyz. Jekeshelendirý saıasaty júzege asyrylsa, menedjerler jaq­sy aılyqtan qaǵylyp qalady dep túsin­seńiz, qatelesesiz. Kerisinshe, laıyqty eńbekaqyny óz qarym-qabiletine baılanysty alatyn bolady. Qalyptasqan ahýal ózgermese, salyq tóleýshilerdiń aqshasy jón-josyqsyz jumsala bermek», dedi S.Jobaev.

Jemqorlyq derekteri azaımaı tur

Sarapshynyń sóziniń jany bar. Máselen, osydan bir aı buryn Áleý­mettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń top-menedjerleri 92 mln teńge kólemindegi qarajatty syıaqy jáne bonýs retinde alǵany aıtylǵan edi. Bul týraly feısbýktegi paraqshasynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi janyndaǵy arnaıy monı­­torıngtik toptyń ókili Málik Juma­ǵalıev jazǵan-dy.

Ol 2018 jyldyń qorytyndysyna sáıkes, atqarýshy organnyń belgisiz bes múshesi jalpy somasy 92 mln teńgeden asatyn qarajatty syıaqy jáne bonýs túrinde alǵanyn jetkizdi.

«Syıaqyny alǵandar ony Áleý­met­tik medısınalyq saqtandyrý qoryna qaıtaryp, óz jalaqylaryn tómendetedi dep úmittenýdiń qajeti shamaly», dedi M.Jumaǵalıev.

Tamyzdaǵy málimetke sáıkes, ÁMSQ ortalyq apparatynda 230 qyz­metker jáne oblystyq fılıaldarynda 620 qyzmetker jumys isteıdi.

«Shtattyq keste boıynsha basqarma músheleriniń, onyń ishinde basqarma tóraǵasynyń jalaqysy salyq shegerimderin eseptemegende 850 myń teńgeden bastalady», delingen Qordyń habarlamasynda.

Shildeniń basynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «SK-Farma­sııa» jáne Medısınalyq saqtandyrý qory­nyń basshylaryna qatysty tergeý jumystaryn bastaýdy tapsyr­ǵan edi. Arada kóp ýaqyt ótpeı kvazı­mem­lekettik uıymnyń basshylary qyzmetimen qosh aıtysty.

Al osy aıdyń basynda «SK-Far­ma­sııanyń» burynǵy basshysyn sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet ustap, ýaqytsha tergeý ızolıatoryna qamady. Anyqtalǵandaı, eks-basshyǵa tótenshe jaǵdaı kezinde qyzmet babyn asyra paıdalaný aıyby taǵylyp otyr.

«Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet «SK-Farmasııa» JShS basqar­masynyń burynǵy tóraǵasyn TJ reji­minde medısınalyq ónimderdiń satyp alý kezinde aýyr zardaptarǵa ákel­gen qyzmettik ókilettikti asyra paıda­laný faktisi boıynsha ustap, 14 tamyzda sottyń sanksııasymen kúdikti Nur-Sultan qalasyndaǵy polısııa departamentiniń ýaqytsha ustaý ızolıa­toryna qamaldy. Qorytyndy sheshimdi sot shyǵarady», degen edi Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń birinshi departamentiniń asa mańyzdy ister jónindegi tergeýshisi Danııar Bıǵaıdarov.

Ulttyq ekonomıkanyń damýyna kedergi

GSB UIB dırektorynyń orynbasary, ekonomıst Maqsat Halyqtyń piki­rine súıensek, otandyq kvazımem­le­kettik sektor ekonomıkanyń iri teje­gish kúshine aınalyp otyr. Demek, bul baǵytta eńbek ónimdiligi tómen bol­ǵandyqtan ishki jáne syrtqy báse­kelestiktiń qabiletsizdigi baıqalýda.

«Ishki naryqta kásipkerler óz salalaryn damytýǵa kúsh salyp jatqan kezde, kvazımemlekettik uıymdardyń enshiles kompanııalary memlekettik qarajat esebinen básekelesterin «tunshyqtyryp» jatyr. О́kinishke qaraı, osynyń saldarynan ekonomıkamyz damymaı keledi. Pandemııanyń saldarynan memlekettik bıýdjet biraz qarjylyq tapshylyqqa ushyraǵany ras. Halyq ta Úkimetten áleýmettik kó­mek­ti kóptep suraı bastady. Kópshi­liktiń talaby kúsheıgenine baılanysty bıýdjet qarajatynyń qaıda jumsalyp jatqany, sondaı-aq qaı jer­de durys ıgerilmeı jatqany týraly bile bastady. Onyń jarqyn mysaly «SK-Farmasııaǵa» qatysty jaǵdaı, sol sekildi fýtbol klýbtarynyń bıýd­jet esebinen qanshalyqty qarjy­lan­dyrylyp kele jatqany áshkerelendi. Endi «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» basqarma múshelerine berilgen aqshalaı syıaqyǵa tańyrqap otyrmyz. Bul tańǵalatyndaı qubylys emes. О́ıtkeni burynnan bar úrdis. О́kinishtisi sol, oǵan endi ǵana kózimiz jetip otyr», dedi M.Halyq.

Sarapshynyń aıtýynsha, memle­kettik shyǵystar men kiristerdiń oryndalýyn qadaǵalaıtyn talaptyń bolǵany mańyzdy. Sonymen qosa halyqtyq ba­qy­laýdy kúsheıtip, úkimettik emes uıym­dardyń belsendiligin arttyrý qajet.

«Ulttyq kompanııalarda mundaı faktilerdiń oryn alýy ókinishti-aq, árıne. Dese de atalǵan kólemdegi qara­jat tek qana basshylarǵa berilip otyr­ǵan joq. Aıtalyq, qazir «Samuryq-Qazynada» kimderdiń jumys istep jatqany belgili. El ishinde olardy «pa­rashıýtshiler» dep ataıtynyn bar­lyǵy biledi. Iаǵnı bir qońyraýmen joǵa­ry jalaqyly qyzmetke otyra qala­dy. Al is júzinde atqaryp júrgen ju­mys­tary mardymsyz», deıdi ekonomıst.

Er basshylardyń tabysy joǵary

Salary Explorer portalyndaǵy máli­metke sensek, otandyq top-menedjerler arasynda júrgizilgen saýaldamanyń nátıjesinde respondentterdiń 23%-y byltyr birde-bir bonýs almaǵandaryn jetkizse kerek. Saýaldamaǵa qatys­qan­dardyń qalǵan 77%-y kem degende bir márte aqshalaı syıaqy alǵandaryn jasyrmaǵan.

Qazaqstanda jeke sektorǵa qara­ǵanda, memlekettik sektordaǵy qyzmet­ker­lerdiń tabysy ortasha eseppen 11%-ǵa kóp. Elimizde top-menedjerlerdiń ortasha saǵattyq jalaqysy – 3880 teńge. Endi osy sandy ortasha 8 saǵat­­tyq jumys ýaqytyna kóbeıtip, nátıjesin baǵamdaı berseńiz bolady. Res­pýblıkada bir jyl ishinde jalaqy­nyń ortasha ósimi 5%-ǵa jetken.

Sonymen birge qyzmettik mansapqa jynystyq erekshelikter de áser etedi. Máselen, elimizdegi er basshylar áıel áriptesterine qaraǵanda jalaqyny shamamen 7%-ǵa kóp alatyny málim bolyp otyr.