Kompıýter men planshet jetkilikti me?

Búginde barlyq resmı jınalystar onlaın rejimde ótkiziledi. Bilim men ǵylym salasyna qatysty onlaın konferensııalardyń bári derlik mınıstrliktiń áleýmettik jelilerdegi resmı paraqshalarynda saqtalyp tur. Sol tikeleı efırler jazbasy ata-analar men muǵa­limderdiń problemalyq pikirlerine toly. Kópshiligi jańa oqý jylyna tolyq daıyndyqtyń joqtyǵyna, tehnıkanyń jetispeýshiligine alań­daıdy. Solardyń biri – Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanynda muǵalim bolyp eńbek etetin Ulmeken Jarmenova.

«Jergilikti aımaqtarda bolǵan basshylar ınternet jelisi nashar jerlerge Wi-Fi ornatatynyn aıtyp edi. Onyń bireýi joq. Mem­leketten planshetter men kompıýter úshin kóp qarjy bólindi. Sol qaıda? Tek mektepte turǵan eski kompıýterlerdi taratýdamyz», dep jazdy ol. Shamamen árbir jetinshi pikir: «Men kópbalaly anamyn. Balalarymnyń úsheýi mektepte oqıdy. Áne-mine, oqý bastalady. Biraq áli tehnıkaǵa qol jetkize almaı otyrmyz», degen mazmunǵa
ıe.

Premer-mınıstrdiń resmı aqparattyq portalynda 17 tamyz kúni: «El Úkimeti asa muqtaj otbasylardyń balalaryna paıdalaný úshin 500 myńǵa jýyq kompıýter berýdi qamtamasyz etedi.

Bıylǵy 25 tamyzǵa deıin oqýshylar men pedagogterdi oqý jylynyń qashyqtan oqytýmen bastalýyna tolyq daıyndaý, muǵalimderge tıisti oqytýdy júrgizý, ınternet-platformalar men teledıdar­da qajetti kontentti ázirleý qajet. Oqý­­lyqtardy berý 25 tamyzǵa deıin aıaq­talady. Oqýlyqtardyń barlyq qa­ǵaz túrindegi nusqalary ashyq qol­je­­timdi elektrondy formattarymen súıe­meldenýi kerek. Sondaı-aq bilim berý resýrstary jumysynyń qoljetimdiligi men turaqtylyǵyn, eldi mekenderdegi ınternettiń sapasy men jyldamdyǵyn qamtamasyz etý qajet», delingen.

Mine, aı da aıaqtaldy. Jumys qan­shalyqty oryndalyp jatyr, barlyq óńir daıyn ba? Aıtalyq, elordada búkil mektep qashyqtan bilim beredi. Osyǵan oraı ákimdiktiń aqpary boıynsha, oqý jyly qarsańynda az qamtylǵan otbasydan shyqqan árbir oqýshy mektep quraldaryn satyp alý úshin 40 myń teńgeden alýy kerek. Jalpyǵa mindetti oqý qory aıasynda 17 myń balaǵa kómek kórsetiledi. О́tken jylmen salystyrǵanda 4 myń 300 bala artyq qamtylady. Bıyl kómek 40 myń teńgege deıin ulǵaıtyldy. Eger otbasynda 3-4 baladan bolsa, onda ár balaǵa 40 myń teńgeden bóli­nedi. Osy úshin bıýdjetten 680 mln teńge bólindi, bul ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp.

Al Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy mektepterde 33 200 kompıýter bar. Kom­pıýterlik tehnıka 166 779 balada (88%) bolsa, 22 476 balada joq. Osyǵan baılanysty bilim berý uıymdarynan qaıtarymdy negizde 17 101 kompıýterdi 197 pedagogke jáne 16 904 oqýshyǵa, birinshi kezekte, áleýmettik osal otbasy sanatyndaǵy balalarǵa berý boıynsha jumys júrgizilýde. Qalǵan 5 712 bala shtattyq rejimde oqıdy. Osy jyldyń 25 tamyzyna deıin oblys mektepterine qosymsha 1,6 mlrd teńgege 9 548 birlik kom­pıýterlik tehnıka satyp alynýy tıis. Úkimet rezervinen jalpy somasy 4,1 mlrd teńgege 26 509 birlikten asa kom­pıýterlik tehnıka satyp alýǵa qa­rajat bólý josparlanyp otyr.

Tehnıkalardy satyp alýǵa bólin­gen qarajattar týraly osy aqparat ta Úkimettiń resmı saıtynan alynyp otyr. Bir qyzyǵy barlyq oblys­tar men qalalardyń qashyqtan oqy­týǵa da­ıyndyǵy, satyp alynatyn kompıý­ter­lerdiń esebi berilgen aqparat kózinde Jam­byl oblysyna qatysty tek mektep qurylystaryna qarastyrylǵan qarjy kólemi kórsetilgen. Al jańa oqý jylynda alynatyn tehnıkalar týraly birde-bir derek joq. Biraq biz mektepten jańa kompıýter alǵan Jambyl oblysynyń Moıynqum aýylyndaǵy kópbalaly anany taptyq. Perızat Túıebaeva: «Bizge jap-jańa monoblok berdi. Úıge ákelip ornatty. 265 myń teńgeniń tehnıkasy eken. Monoblokty buzyp alsaq, osy somany tóleıtinimiz týraly kelisimge qol qoıdyryp aldy. Endi ýaıymdap otyrmyz. Almaýǵa taǵy bolmaıdy. 4 balamda jeke kompıýter joq. О́tken toqsanda kúıeýim ekeýmizdiń telefonymyzben lajdap oqydyq. Mektepten bergen eski kompıýterdi sol boıy qoldana almaı qaıtardyq, jaramady. Al eki balanyń sabaǵyn bir telefonnan oqytý múmkin emes, ábden shatasasyń», deıdi.

Tehnıka mektep balansyndaǵy dú­nıe bolǵandyqtan, ony qaıtarý kerek. Tehnıkamen qamtýdyń talaby – osy. Bul jóninde Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Ashat Aımaǵambetov sharýanyń Mem­lekettik múlik týraly zańy sheńberinde sheshiletinin, ıaǵnı buzyp alǵan adam quraldyń qunyn tóleıtinin aıtqan-dy.

Negizi uqyptylyq bolsa, buzbaı qol­danyp qaıtarýǵa bolady. Osy oıymyzǵa sebepker bolǵan ata-ana Gaýhar Abıbýlla: «Tolyq emes otbasy bolǵandyqtan, qy­zyma ózi oqıtyn Aqtóbe oblysynyń Qarǵaly aýdanyndaǵy Sh.Qaldaıaqov aýy­lynyń V.Pasaev atyndaǵy or­ta mektebinen  kompıýter berdi. Sáýir-mamyr aılarynda paıdalanyp qaı­ta tapsyrdyq. Tamyz aıynda ótinish jazyp, mektep ákimshiligi úıime ákelip berdi. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar pániniń muǵalimi kúıin keltirip qoıdy, oqý jylyna daıynbyz. Kompıýterge úsh jyldaı bolǵan, jaqsy jumys istep tur. Qyzym aralyq sabaqqa qatysty», dedi.

Qashyqtan oqytýǵa daıyndyq barysy baıandalǵan Úkimettiń saıtyndaǵy aqparatta Qyzylorda oblysyna qatysty mynadaı málimet bar: «Oblysta 9687 oqýshyda múldem elektrondy qurylǵy joq. Sonymen qatar 8307 bala ınternetpen qamtylmaǵan. Iаǵnı bul 3853 otbasyn quraıdy. Qurylǵysy joq oqýshylarǵa mektep balansyndaǵy kompıýterler ýaqytsha paıdalanýǵa beriledi. Al mesenattar men demeýshiler esebinen noýtbýk pen planshetter qarastyrylady. Búginde Úkimetten 22 myńnan asa kompıýterlik tehnıkany satyp alýǵa 3,5 mlrd teńge qar­jy bólingenin atap ótken jón».

Endi qarańyz, ózi oblysta 10 myńǵa jýyq oqýshy tehnıkaǵa muqtaj. Al memleketten 22 myńnan asa quralǵa qarjy qarastyrylǵan. Jaraıdy, 2 myńnan asa kompıýterge bólingen aqshamen ınterneti joq 3853 otbasynyń nemese tipti 8307 balanyń problemasyn jekeleı (kompıýter kemi 100 myń teńge turady, bul somaǵa 4-5 úıge sapaly ınternet tarta alady. Demek 2 myńnan asa kompıýterdiń qarjysyna 4-5 myń otbasyn ınternetpen qamtıdy) sheshýge bolady. Sonda qalǵan 10 myń kompıýterge bólingen qarajat qaıda ketedi? Joǵarydaǵy pikirin ashyq jazǵan Ulmeken Jarmenovanyń shyryldaýyna úlken sebep bar ekeni osy jerden anyq kórinedi. Onyń ústine mesenattar men demeýshilerdiń de noýtbýk pen planshetter beretini jazylypty. Olaı bolsa, bul oblystyń muǵalimderi de tehnıkadan tapshylyq kórmeýi tıis.

Mesenattar demekshi, qazaq qashanda jomart jandardan kende bolmaǵan ǵoı. Osy maqalany ázirleý barysynda týystar, tanystar, áleýmettik jelidegi toptar arqyly birneshe saýaldama júr­gizdik. Sonda Túrkistan oblysyndaǵy týysymyz: «Bizdiń mektepke sol oqý oshaǵynyń túlegi, óz aýylymyzdyń balasy 10 smartfon syılady. Ol syılaǵan telefondy mektep muqtaj otbasylardyń balalaryna taratty. Aýyldaǵy eki qolǵa bir kúrek tappaı sandalyp júrgen bar balany janyna tartyp, jumys bergen kásipker eńbekqor azamat qoı. Aty-jóni – Berik Tursynbaıuly», dep tanystyrdy. Alysqa uzasa da aýylyn jadynan shyǵarmaǵan azamatqa habarlastyq. El­ordada mektep bitirgen 2003 jyldan bastap qurylysta qara jumys isteı júrip, ábden kásipti meńgergen. Sodan soń osy kásipke birjola bet buryp, eki jyl buryn «VIP-qurylys» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin quryp, kásibin dóńgeletip otyrǵan kórinedi.

«О́zim bitirgen Ordabasy aýdanynyń Jeńis aýylyndaǵy mektepte synyptasym isteıdi. Aýyldyń jaǵdaıyn bilý­ge bir habarlasqanymda sol synyptasym mektebimizdiń qashyqtan oqytýǵa kó­shetinin, oqýshylarǵa tehnıka jetpeı jat­qanyn aıtty. Sodan shamam kel­gen­she kómektestim. Aýyldaǵy inime aq­­sha aýdaryp jiberdim. Ol mektepke 10 telefondy aparyp berdi», dedi B.Tursynbaıuly. Qysyltaıań shaqta laıym osyndaı ózgelerge úlgi bolar, qoly ashyq, júregi jomart jandar kóp bolsyn deımiz. Al azamattardyń amanatyna qııanat qylmaı jaýapty isti abyroıly atqaratyn mektep basshylary olardan kóp bolsa da artyq emes-aý...

Iá, Ata Zańymyzda orta bilim berý­diń tegin ekeni taıǵa tańba basqandaı ja­zylǵan, demek Úkimet aldymen oqý­shylardy jańa oqytý formatynda oqý­lyqpen para-par qajettilikke aınalǵan tehnıkamen qamtamasyz etýge mindetti. Dál osy mindet tolyǵymen oryndalsa da túıtkildiń túıini tehnıka taratýmen tarqatylyp ketpeıdi. Bul – qashyqtan bilim berýdi uıymdastyrýdyń basy ǵana...