Elimizdegi balalarǵa vaksına egýdiń ulttyq kúntizbesi – TMD-da úzdikter qatarynda
Taıaýda Astanada «Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý reformasy: ult densaýlyǵyn qorǵaý jolynda» atty halyqaralyq konferensııa ótti. Ony respýblıka Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qatysýymen Amerıka saýda palatasynyń Qazaqstandaǵy Ink. (AmCham) ókildigi uıymdastyrdy.
Elimizdegi balalarǵa vaksına egýdiń ulttyq kúntizbesi – TMD-da úzdikter qatarynda
Taıaýda Astanada «Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý reformasy: ult densaýlyǵyn qorǵaý jolynda» atty halyqaralyq konferensııa ótti. Ony respýblıka Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qatysýymen Amerıka saýda palatasynyń Qazaqstandaǵy Ink. (AmCham) ókildigi uıymdastyrdy.Alqaly otyrysqa densaýlyq saqtaýdy damytýdyń máselelerin, bastapqy medısınalyq kómek kórsetýdiń ádisterin jáne taǵy basqa mańyzdy taqyryptardy talqylap, tájirıbe almasý úshin alys-jaqynnan sarapshylar shaqyryldy. Kezdesýge qatysýshylar túrli elderdegi densaýlyq saqtaýdyń tájirıbesi jáne Qazaqstandaǵy reforma týraly jan-jaqty aıta kelip vaksına egýdiń kómegimen aýrýlardyń aldyn alý máselesin qozǵap oı-pikir bólisti.
Nazarbaev Ýnıversıteti О́mir ǵylymy týraly ortalyǵy translıasııalyq medısına, sapaly uzaq ómir súrý jáne jahandyq densaýlyq departamentiniń dırektory, professor Talǵat Nurǵojın vaksına egý búkil adamzat úshin asa mańyzdy strategııa ekendigin atap kórsetti. Vaksına egýdiń arqasynda álemde sandaǵan jannyń ǵumyry saqtalyp, ómir jasy uzardy.
– Juqpaly aýrýlar oshaǵynyń aldyn alýda vaksına egýdiń róli óte zor, ári baǵa jetpes – dep odan ári sózin bylaı túıindedi. – Sondyqtan da Qazaqstanda saqtandyrý baǵdarlamasy jasaldy. Ol jyl saıyn myńdaǵan adamnyń ómirine arasha túsip, qanshama otbasyna qýanysh syılaýda. Shynynda da, qandaı da bir kez kelgen juqpaly aýrýdyń taralyp ketýi baqylaýǵa alýǵa qıyn soǵatyny belgili. Mine, sodan da bolar juqpaly aýrýdy juqtyrǵan jandy keselden qutqarý ońaı sharýa emes. Onyń túıtkilin sheshý qoǵamdy alańdatatyn másele. Juqpaly aýrýdyń saldarynan naýqastanǵannyń azabyn aýyzben aıtý óte aýyr. Al ony emdeý úlken jaýapkershilikti júkteıdi. Mundaı syrqat túrli indettiń taralyp ketýine jol ashady. Ony boldyrmaý tek aldyn alý vaksınasy ekendiginde talas joq. Juqpaly aýrýdy aýyzdyqtaýǵa arnalǵan tıimdi qural retinde talaı ret tıimdiligin kórsetti. Dári egý nátıjesinde qaýipti aýrýlardyń tamyryna balta shabylyp, saýyǵyp ketýge sebepshi boldy.
«Qazaqstan Respýblıkasynda qazirgi tańda qoldanystaǵy egýdiń ulttyq kúntizbesi Búkilálemdik densaýlyq saqtaý uıymynyń jáne halyqaralyq tájirıbeniń usynymymen, sondaı-aq «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha túzildi», deıdi Talǵat Nurǵojın. Elimizdegi vaksına egýdiń ulttyq kúntizbesi óziniń quramy boıynsha damyǵan elderdiń ulttyq saqtandyrý baǵdarlamalaryna barynsha jaqyndatylǵan. Egýdiń kúntizbesine sáıkes, Qazaqstan qazirgi kezde zamanaýı vaksınalardy paıdalanady. О́ıtkeni, onyń quramynda antıgenderdiń sany az, jáne de kóptegen aýrýdan senimdi qorǵaıdy. Bul sıpattamany, Irkýtsk memlekettik medısına ýnıversıteti (Reseı) balalar juqpaly aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi, professor Svetlana Ilına da naqty dálelmen dáıektep atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, QR-daǵy egý kúntizbesi TMD keńistigindegi eń úzdikterdiń biri, bul joǵary sanıtarlyq mádenıettiń kórsetkishi bolyp tabylady. Reseı ǵalymynyń málimetterinshe, Qazaqstandaǵy egý kúntizbesi jekelegen ólshemderi jaǵynan Reseıden áldeqaıda joǵary eken. Ol qazaqstandyq tájirıbege tánti bolǵandyǵyn jasyrmady. Máselen, dári egý kúntizbesi jasýshasyz kókjótel vaksınasyn engizedi, sondaı-aq 13-valentti PKV13 pnevmonııalyq kókjótelden qorǵaıtynymen erekshelenedi. Mundaı preparat Reseıde ázirge keıbir óńirlerde ǵana birtindep engizilgen.
Qazaqstan 2009 jyly egýdiń ulttyq kúntizbesine PKV13 pnevmonııalyq kókjótelden qorǵaıtyn 13-valentti vaksınany engizip, dál osyndaı tańdaý jasaǵan álemdegi 60 damýshy eldiń qataryna kirdi. Qazir keıbir ata-analar antıbıotıkterdiń kómegine súıenip qaýipti juqpaly aýrýdan paıda bolatyn pnevmonııalyq kókjótelden bas tartatyny árıne ókinishti. Antıbıotıkterdi belsendi túrde qoldanýdyń saldarynan álemde jyl saıyn 5 jasqa deıingi mıllıonnan astam bala pnevmonııalyq kókjótelden shetineıdi. Bul ásirese, pnevmonııalyq kókjótel ınfeksııasynyń eń qaýipti túri menıngıt bolyp tabylatyny anyqtalyp otyr. Atalǵan keselmen aýyrǵandardyń 60%-qa jýyǵy múgedek bolyp qalady eken.
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý komıtetiniń bas sarapshysy Nurshaı Ázimbaeva pnevmokok ınfeksııasyna qarsy balalarǵa vaksına egýdiń naqty nátıjeleri týraly áńgimeledi. Onyń aıtýynsha, 2010 jyly alǵash ret pnevmonııalyq kókjóteldi emdeýge 13-valentti vaksınany Shyǵys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystarynyń dárigerleri qoldandy. Sóıtip, qazaqstandyq mamandar onyń tıimdiligin durys baǵalady. Vaksına egýdiń nátıjesinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda 1 jasqa deıingi balalardyń arasynda pnevmonııamen aýyratyndar 46%-ǵa, al Mańǵystaý oblysynda 49,6%-ǵa tómendedi.
Búgingi tańda ǵalymdarǵa pnevmonııalyq kókjóteldiń 93 nusqasy málim. Olar irińdi menıngıttiń bakterııaǵa jáne sepsıske aınalyp ketýine túrtki bolyp, aýrýdy odan ári órshitedi. Mine, sondyqtan da atalmysh keseldi túbegeıli zertteýge aıryqsha nazar aýdarylýda. Beer-Sheva ýnıversıteti (Izraıl) bakterııalyq ınfeksııalardy zerdeleý ortalyǵynyń jetekshisi Ron Dagan buryn Izraılde 7-valentti PKV7 vaksınasy paıdalanylǵan. Ol pnevmonııalyq kókjóteldiń bar bolǵany 50-60%-yn qamtypty. Izraıl ǵalymy PKV7 preperatyn qoldaný kezinde onyń tıimdiligi esebinen serotıpterdiń aınalymy joıylǵandyǵyn atap kórsetti. Vaksına quramynda 19A serotıpiniń taralýy ulǵaıyp, antıbıotıkterge qarsy tózimdiligi jaǵynan joǵary bolady jáne juqpaly aýrýdyń qatty túrlerin týyndatady. Sondyqtan da, osyndaı qaýipti bakterııa, pnevmonııalyq kókjóteldiń taralýyn zertteýge ızraıldik dárigerler aýqymdy spektrli vaksınany qoldanýǵa sheshim qabyldaǵan edi. Jáne de 2010 jyly PKV13 preparatyna kóship, qazir ol qaýipti serotıpterdiń 90%-ǵa jýyǵyn qamtıdy. Osyǵan baılanysty Ron Dagan Qazaqstandaǵy vaksına egý kúntizbesiniń sapaly ekendigin atap kórsetti. Ony zamanaýı ári densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ozyq tehnologııa retinde baǵalady.
Izraıldik ǵalym PKV13 preparaty eki aılyq jastan bastap pnevmonııalyq kókjóteldiń juqpaly keselinen balalardy qorǵaýdyń múmkindigi zor ekendigine basa nazar aýdardy. Sondyqtan da 13-valentti vaksına AQSh-ta, Ulybrıtanııada, Avstralııada jáne basqa memleketterde egýdiń kúntizbesine engizilgen.
Bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek týraly áńgimeni Irgeli jáne qoldanbaly medısına ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Lázzat Eralıeva Qazaqstanda vaksına egýdiń kómegimen 40 shaqty juqpaly aýrýdyń týyndaýynyń jáne taralýynyń der kezinde aldyn alǵandyǵy týraly tilge tıek etti. Mysal retinde ol sirespege shaldyqqan 100 myń jannyń 30 myńy ólimmen aıaqtalatyndyǵy jóninde eskertip ótti. Nemese pnevmonııalyq kókjótel ınfeksııa tek pnevmonııany ǵana týyndatpaıdy, sondaı-aq pnevmonııalyq kókjótel sepsısiniń jáne pnevmonııalyq kókjótel menıngıtiniń artýyna ákelip soǵady. Sonyń saldarynan ólim sany kóbeıe túsedi.
Túrli elderde egýdiń ulttyq kúntizbesine pnevmonııalyq kókjótel vaksınasyn engizý tutastaı alǵanda qoǵamda edáýir nátıjesin berdi. Juqpaly aýrýmen aýyratyn eresek adamdardyń jáne balalardyń kórsetkishi tómendep otyr. Bul degen elimizde densaýlyq saqtaý salasynda istelip jatqan, atqarylý ústindegi jumystyń bir parasy ǵana. Jalpy alǵanda saqtanǵanǵa ne jetsin, kez kelgen keseldiń aldyn alyp, der kezinde emdeý sharalaryn júrgizse ǵana ońdy nátıjelerge jetýimiz kúmánsiz. Dári egýdiń tıimdiligi mine, osynda jatyr.
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan».
