Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, tabysty elderde ózin ózi basqarýdyń, jergilikti qaýymdastyqtyń róli óte zor. Qazaqstan da osyǵan kele jatyr jáne bul durys qadam bolmaq.
Turǵyndar aýylda kimniń qalaı, qaıtip jumys istep otyrǵanyn kórip, bilip júr. Olar eldi mekenge shyn máninde paıda ákelip otyrǵan isker azamattardy da jaqsy biledi. Demek, aýyldyqtar sol azamatqa senim artyp, múmkindik berýge tıis.
Qazir aýyldardyń derbes bıýdjeti bar. Tikeleı aýyldy qoldaýǵa baǵyttalǵan salalyq, memlekettik baǵdarlamalar jumys isteıdi. Osynyń bárin júzege asyrý úshin belgili bir dárejede bilim men bilik, iskerlik pen tájirıbe kerek. Ákim – sharýashylyqtyń ǵana adamy emes. Ol ıdeolog ekenin de umytpaýǵa tıispiz. Bir sózben aıtqanda, aýyl ákimderi – Prezıdenttiń sarbazdary. Solardyń arqasynda memlekettiń ustanǵan saıasaty halyqqa jetedi. Al memlekettik tapsyrmalardyń oryndalmaýynyń birden-bir sebebi aýyl ákimderiniń biliktiliginiń tómendiginde jatyr.
О́kinishke qaraı, aýyl adamdary memleket usynyp otyrǵan múmkindikterdi, jańashyldyqtardy kóp jaǵdaıda bile bermeıdi. Memlekettik saıasattyń árbir turǵynǵa jetýine jaýapty adam – ákim. Ákimniń júktelgen jumysty durys júrgizbeýiniń saldarynan turǵyndar ózderine tıesili múmkindikterdi paıdalana almaı jatady. Máselen, qol jetpesteı bolyp kórinetin «Bolashaq» baǵdarlamasyna, Prezıdenttik jastar kadrlyq rezervine aýyl jastary da qatysa alady. Kabınetten attap shyqpaıtyn, jylyna eki márte halyq aldynda esep berip, keıin qaýymnan irgesin aýlaq salatyn ákimderdiń dáýreni ótti. Qazirgi jaǵdaı aýyl ákimderiniń táýlik boıy jumys isteýin, bárimen baılanysta bolýyn talap etip otyr. Ákimder osy údeden shyǵýǵa tıis.
Jergilikti jerge nazar aýdarý arqyly biz «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qura alamyz. Prezıdent aıtqandaı, «bul – memlekettik organdar tek azamattardyń kúndelikti máselesine baılanysty jaýap qatýy tıis degen sóz emes. Bul, eń aldymen, bılik pen qoǵam arasyndaǵy turaqty dıalog».
Halyq taǵaıyndaıtyn ákim ár dúnıeniń óz suraýy bar ekenin este ustaıtyn bolady. Tıisinshe, ol esep berýge beıildi, turǵyndarǵa árdaıym ashyq ári qoljetimdi bolýǵa tyrysady. Men de tórt jyl aýyldyq okrýgti basqardym. Bul óte jaýapty mindet. Jalpy, adamdarmen jumys isteý eshqashan ońaı bolǵan emes. Árkimniń minezi ártúrli. Problemasy da san alýan. Ákim osynyń bárin retteýge qaýqarly bolýy kerek. Máselen, belgili bir tapsyrmalardy atqaratyn komıtetter, basqarmalar, bólimder bar. Aýyl ákimi osynyń barlyǵyn jalǵyz ózi tyndyrady. Iаǵnı, ol kásipkerlikke qoldaý kórsetýden bastap, ataýly áleýmettik kómekti qalaı alýǵa bolatynyna deıin jaqsy bilýi kerek. Dese de, aýyl ákimi bolý – úlken mektep. Bıik mansapqa qol jetkizgisi keletin memlekettik qyzmetshilerge eńbek jolyn aýyldan nemese aýdannan bastaýdy usynar edim.
Memleket basshysy Joldaýynda memlekettik apparatty qysqartý týraly jaqsy aıtty. Muny der kezinde qolǵa alynǵan sharýa dep bilemin. Árbir qıyndyqtyń tyń múmkindik ekenin eskersek, bıylǵy pandemııa memlekettik apparattyń mobıldi, ońtaıly jumys isteýge qaýqarly ekenin kórsetti. Demek, sanǵa emes, sapaǵa kóńil bólip, memlekettik qyzmetshilerdi ońtaılandyrý kerek. Olarǵa joǵary jalaqy taǵaıyndalýǵa tıis. Búginde aýyldaǵy, aýdandaǵy memlekettik qyzmetshilerdiń jalaqysy aýyl muǵalimderi alatyn eńbekaqydan áldeqaıda tómen. Máselen, aýyldyq ákimdiktegi mamannyń ortasha jalaqysy 70-80 myń teńgeni quraıdy. Kóp jaǵdaıda memlekettik qyzmetshiler mundaı jalaqy úshin jaýapkershilik arqalaǵysy kelmeıdi. Onyń ústine artylatyn júkteme de óte aýyr. Jalaqy jaýapkershilikke, júktemege saı bolýy tıis. Memlekettik apparat salasyndaǵy reformalar osyndaı máselelerdi ońtaıly sheshedi degen senimdemin.
Búginde Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy Aqmola oblystyq fılıalynyń dırektory bolyp jumys isteımin. Memlekettik qyzmetke jańadan kelgenderdi qaıta oqytýmen, biliktiligin arttyrýmen aınalysamyz. О́kinishke qaraı, memlekettik qyzmetke qulshynyp kelgen jastardyń eki-úsh jylda meseli qaıtyp, basqa salaǵa aýysyp ketedi. Sebebi olardyń memlekettik qyzmetten kútetin dúnıesi basqa. Sondyqtan memlekettik bıliktiń barlyq derlik ınstıtýttaryn reformalaý kerek.
Bella GAZDIEVA,
Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy Aqmola oblystyq fılıalynyń dırektory,
«Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń jeńimpazy
Aqmola oblysy
