Muǵaljar, kóshim tuqymdarynyń ereksheligi – qysy-jazy qorada turmaı tebindep jaıylady, qatty aıaz ben boranǵa, qara sýyqqa tózimdi, jal-quıryǵy tógilgen, ortasha salmaǵy 400-500 kılogramǵa jetedi.
Qazirgi kezde Aqtóbe oblysynyń sharýashylyqtarynda asyltuqymdy jylqylardyń úlesi 17 paıyzdan aspaıdy. Oblysta osy túlikti asyldandyrý jumystarymen kóp sharýashylyqtyń arasynan «Muǵaljar» JShS ǵana turaqty aınalysyp keledi. Osy seriktestiktiń 400-den astam jylqysynyń arasynan erekshe týǵan qulyn-taılaryn iriktep baǵyp, asyldandyrýǵa jylqy sharýashylyǵynyń bilgiri Serikbaı Rzabaev aqsaqal basshylyq jasaıdy.
Jylqynyń muǵaljar, kóshim tuqymdaryn asyldandyrý jumystary 1939 jyly bastalyp, Muǵaljar aýdanynda arnaıy jylqy zaýyty da salyndy. Soǵystyń alǵashqy jyldarynda qurylǵan atty áskerge osy sharýashylyqtan jylqylar jiberile bastaǵanda jabylyp, bar túligi tóńirektegi sharýashylyqtarǵa úlestirildi. 1953 jyly qaıta ashylǵanda Muǵaljardyń boıyna taratylyp ketken jylqylarynyń taı-qulyndary qaıta ákelindi. Sóıtip 1990 jylǵa deıin oblystaǵy Embi, Jem, Orqash boıyndaǵy barlyq sharýashylyqtardy tańdaýly muǵaljar, kóshim jylqylarymen kóbeıtti.
– Muǵaljar zaýytynyń arqasynda óńirdegi asyltuqymdy jylqylardy saqtap qaldyq. Qazir qazaqtyń burynǵy qazanaty qaıda degen saýaldy jıi qoıamyz. Biraq nege ekeni belgisiz, qazanatty Reseıdiń aýyr salmaqty jylqylarymen salystyryp jatady. Bul durys emes. Búginde tuqymyn jańartamyz dep Reseıden aıǵyrlar ákelip jatqandar kóp. Biraq ol jaqtyń janýarynyń basty aıyrmashylyǵy – tebindeı almaıdy, aldaryna únemi jem-shóp, suly qoıý kerek. Iаǵnı, olardyń tabıǵaty basqa, jersinbeıdi. Bizdiń jylqylar qystyń qatty aıazynda da qardy tuıaǵymen arshyp, tebindep jeıdi. О́z aıaǵymen qysy-jazy tebindep júrgen mal múldem jem jemeıdi, ıaǵnı shyǵyny az. Jylqynyń etin, qymyzyn ǵana paıdalanbaı, aldaǵy ýaqytta qanyn, súıegine deıin óńdep, qaldyqsyz ónim óndirýge bolady. Terisin de ılep, iske asyrýǵa múmkindik bar. Biraq bul sharýany birtindep iske asyrýǵa ýaqyt jáne Úkimetten úlken qoldaý qajet bolyp tur, – dedi Erkegúl Tilegen.
Qazaqstanda shamamen 3 mıllıonǵa jýyq jylqy bolsa, onyń 7 %-y ǵana asyltuqymdy dep sanalady. Onyń ústine, osy 3 mıllıon jylqynyń 900 myńy jylda soǵymǵa ketedi. Sońǵy jyldary Japonııa, Ońtústik Koreıa, Qytaı qazaqstandyq jylqy etin satyp alýǵa suranys bildirip otyr. Dál qazirgi jaǵdaıda jylqy etin eksporttaıtyn bolsaq, qazaq jylqysyz qalady. Muny sheshýdiń bir joly – elimizdegi osy túlik sanyn 3-5 ese kóbeıtip baryp qana jylqy etin eksporttaýǵa kirisýge bolady. О́ńirdegi sharýa qojalyqtary da jylqy sharýashylyǵyna memlekettik qoldaý qajet degen pikirde. О́ıtkeni kútimi, baǵymy jaqsy bolsa, jylqy tez kóbeıetin túlik.
Baıandy SÁRSENBINA
Aqtóbe oblysy
