Memleket basshysy atap ótkendeı, bul reforma eńbek qatynastaryn ashyq ári zańdy júrgizip, zeınetaqy júıesine qatysýǵa yntalandyratyn pármendi quralǵa aınalmaq. Sondaı-aq óz betinshe baspana máselesin sheshýge tabysy jetpeıtin azamattarǵa tıimdi áleýmettik kómek bolary da daýsyz.
Jasyratyny joq, zeınetaqy júıesi tóńireginde jınaqtalǵan másele az emes. Solardyń bári Joldaýdaǵy tapsyrmalardy oryndaý barysynda túbegeıli sheshilýi kerek dep esepteımin. Ol qandaı máseleler degenge kelsek, negizgi bes baǵytty atar edim.
Birinshiden, qazir tólenip jatqan zeınetaqynyń 10-15 paıyzy ǵana zeınetaqy qorynan aýdarylyp otyr. Qalǵan 80 paıyzǵa jýyǵy memleket esebinen tólenýde. Demek, bıýdjetke salmaq túsýde. Aldymen osyny retteý kerek.
Ekinshiden, sońǵy bes-alty jylda zeınetaqy qory aıasynda jınaqtalǵan ınvestısııalyq tabys shamamen 56 paıyzdy quraıdy. Al dál osy merzimde jınaqtalǵan ınflıasııa 56 paıyzdan asady. Ekeýin salystyrar bolsaq, zeınetaqy qorynda jınaqtalǵan qazaqstandyqtardyń salymy óz qunyn joǵaltyp otyrǵanyn baıqaımyz. Iаǵnı, burynǵy áleýetinen aıyrylýda. Bul problemany sheshý úshin eldiń ekonomıkasy men qarjysyna jaýapty mekemeler ınflıasııany azaıtyp, ınvestısııalyq tabysty arttyrý máselesimen aınalysýy kerek.
Úshinshiden, bizdiń zertteýimiz boıynsha bir jyl ishindegi 12 aıda shamamen 2,5-2,7 mln adam ǵana zeınetaqy jarnasyn turaqty túrde tólep otyr. Al Statıstıka komıtetiniń dereginshe, respýblıkada 8-8,5 mln adam jumyspen qamtylǵan. Baıqap otyrǵandaryńyzdaı, jarnany jumys isteıtin halyqtyń 30-40 paıyzy ǵana turaqty túrde aýdarýda.
Tórtinshiden, turaqty jarna tóleıtinderdiń shamamen 63 paıyzy nebári 40-60 myń teńgelik jalaqyny kórsetken. Demek, bul jerde «kóleńkeli ekonomıkanyń» belgileri de joq emes. Máselen, Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń dereginshe, jyl basynda respýblıka boıynsha ortasha jalaqy 180-190 myń teńge boldy. Al jarna tólep otyrǵandar 40-60 myń teńgeni ǵana kórsetip otyr. Iаǵnı, qalǵany «kóleńkeli ekonomıkanyń» enshisine tııýde.
Besinshiden, Joldaýda 2021 jyly Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń 700 myń salymshysy óz jınaǵynyń bir bóligin turǵyn úı alýǵa, emdelýge jumsaı alatyny aıtyldy. Bizdiń esebimizshe, jınaq júıesindegi halyqtyń kóp bóliginiń salymy 1 mln teńgege jetpeıdi. Mundaı adamdardyń jalpy sany 6,5 mln-ǵa jýyqtaıdy. Bul da ózekti máseleniń biri.
Joǵaryda ınvestısııalyq tabystyń óz qunyn joǵaltyp otyrǵanyn aıttyq. Muny qalpyna keltirýdiń birden-bir joly – aqsha-nesıe saıasatyn retteý. Prezıdent Joldaýda buǵan da arnaıy toqtaldy. Aqsha-nesıe saıasaty jaqsarsa, ekonomıkadaǵy ınflıasııanyń úlesi azaıyp qana qoımaı, zeınetaqy qorynda jınaqtalǵan halyqtyń salymdarynyń qunsyzdanýy da barynsha tómendeıdi.
Qaıyrbek ARYSTANBEKOV,
Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory
