Zárý

Densaýlyq – janymyzǵa Alladan berilgen Alataýdaı baq! Naýqas adam saý adamnyń basynan táj kórgendeı, denimiz saýshylyqta ómir jap-jarqyn, ap-ashyq, ǵajap, keremet, ólim­niń ózi alys kórinedi. Desek te, bu tajaldyń keshegi taıaǵyn jegen biz ne túıdik?

Tarıhta Musa (ǵ.s) paıǵambar­dyń Allamen tildesken ǵıbrat­tary ishinde «Adamǵa aýrýdy ne úshin berdiń?» degen suraǵyna «Pendem meni álsin-álsin esine alsyn dep berdim» degen jaýaby bar. Keı beıbaqtar áli kúnge kimge senip, nege súıenetinin, qaıdan kelip, qaıda bara jatqa­ny­nan habarsyz, bilmeıdi, bilgisi kelmeıdi, oısyz, qamsyz.

Negizinde, ózin jaratqan Jaratýshyny, ózin ómirge ákel­gen ata-anany, ózin umytqan adamnyń aqyry qurdym. Al «Aýrý, kesel, dert degen ne, olar qaıdan jáne qalaı paıda boldy, kim oılap tapty, ne úshin, qandaı maqsatta?» degen suraqtarǵa «Aǵzanyń ósip-óný qabiletiniń buzylýynan» degen ýıkıpedııa anyqtamasy jaýap bola ala ma?

Oılanaıyqshy, Alla taǵala adamzatqa aýrýdy nelikten jibe­redi? Buǵan ǵasyrlar boıǵy ǵy­lymı zertteýler qajet emes. Sebebi jaýabyn Allanyń ózi «Pendem meni álsin-álsin esine alsyn dep berdim», dep aıtyp tur. Zerdelesek, «álsin-álsin». Al biz tym bolmaǵanda anda-san­da eske alamyz ba? Mine, biz­diń birinshi osal tusymyz – osy!

Dert – kúnámiz ben qateligi­mizge jaza nemese taǵdyrǵa beril­­gen synaq. О́ıtkeni kózge kórin­­beıtin kez kelgen kesel adam­zatqa danalyq pen túısik ákelýshi qubylys. Máselen, naýqas neni oılaıdy? Árıne, úsh kúndik ómirdi, ótkenin, búginin, erteńin, ókinishin, saǵynyshyn, kúnásin, saýapty isin, urpaǵyn oılaıdy. «О́lip qalsam ne bolady?» degen suraqqa jaýap izdep júregi diril qaǵady. Odan da Jaratýshysynan ımenip, tákapparlyǵyn toqtatsyn, shúkir etip, táýbesine kelsin, qal­ǵa­nyn Allanyń ózi retteıdi. Dert toqsan toǵyz deseńiz, onyń toqsan toǵyz emi bar. Onymen kúresý qulshylyq, emdelý paryz. Dertke kóńil bólmeý, betimen jiberý, salǵyrt qaraý, der kezin­de qaralmaý, aıyǵýǵa nıettenbeý, jandy daýalamaý kúnániń aýyry.  Alla taǵala pendesiniń rýhyn jańartý úshin, kólemi tozańnan da usaq záredeı dertti tórt perishtesimen jiberedi. Osy tórteý adamnan qýatty, reńdi, tábetti jáne kúnáni alyp qoıady. Eger pende júregindegi senimmen dertiniń shıpasyn Alladan kútse, úsh perishte qýatyn, reńin, tábetin qaıyrady. Al sabyrmen táýbesine kelse, kúnási qaıtarylmaıdy, ıaǵnı keshiriledi. «О́zim jazylamyn» degen ózindik jalań senim qur ánsheıin bos sóz bolyp qalady, óıtkeni rýhtyń ıesi Alla! Sondyqtan bolar babalarymyz naýqas adamdy kúnásiz sanap bata alatyny. Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyz tań bilinerde «Aralaryńda naýqastyń kóńilin suraǵan jan bar ma?» dep, sahabalaryna qaıyrylyp otyrǵan.

Úsh tarapqa baǵyt alǵan adam­nyń árbir qadamyna saýap jazy­lady, kúnálary keshiri­le­di. Bul uly joldaǵy, ıaǵnı bilim alýǵa attanǵan, meshitke qaraı bettegen, naýqastyń kóńilin suraýǵa shyqqan adamnyń aıaǵy­nyń astyna perishteler qana­tyn tóseıdi. Shyǵys medı­sı­na­­sy­nyń atasy Ábý Álı ıbn Sına­nyń: «Aýyrǵan adam, emdeý­shi adam jáne aýrý bar. Qaısysy qaısysymen birigedi, solar jeńe­di», degenin de umytpaǵan jón. Esimizde bolsyn, rýhty shań bassa, dert uıalaıdy.

Boıymyzdaǵy dert órshigen­de ıis degendi sezbedik, dám de­gendi umyttyq, aýrýhanalar toldy, jete almaı talyqsydyq, tynystar taryldy, bir jutym aýa, bir túıir dárige táýeldi bol­dyq. Bir ornynda úıelegen qoı­daı aınalshyqtap qaldyq, typy­r­lap izdene berdik, shýla­saq ta jeńbedik, ábirjip qı­nal­dyq, jylap sharshadyq, sońynda amaldyń joqtyǵyn túsindik. Aqyrynda elimizdiń eleýli azamattaryn, talaıdyń súıenishterin, qımastaryn qara jerge kómip tyndyq, ózegimiz órtendi, azaly kúıde qaldyq.

Elimizdegi árbir meshittiń ımam-moldasy kúlli musyl­man álemimen birge Otanymyz­daǵy barsha naýqas jandardyń dertinen aıyǵýyna juma sa­ıyn duǵa jasaıdy, buǵan uıyǵan jamaǵat «Áýmın!» dep alaqan jaıady. Mine, sol ımamdardy nuqyp, moldalardy shuqıtyndar jaqyndaryn jer qoınyna janazalap tapsyrýǵa jabyq meshitterden bet sıpatar adam tappaı dal boldy. Syrqattana qalsa, dárigerdiń biliktisin izdeıtinder ıne saldyrý úshin medbıkelerge zar boldy. Azyn-aýlaq ǵalymdarymyzdy «terip» alyp ketkende, olardyń qadirin túsindik. Al búgingi zárýimiz ne?

Baqyt qaıda barady? Álbet­te, tatýlyǵy uıyǵan elge, bir­ligi tasyǵan jerge barady. Son­dyqtan birin-biri kinála­ǵan, ári-beri tartysqan emes, ty­nysh­tyq saqtaǵan beıbit el bolýy­myz kerek. Tynyshtyq kimge barady? Árıne, júregi meıirimge, rýhy ımanǵa toly, kókiregi oıaý adamǵa barady. Sol úshin meshitterden qashqan, Jaratýshysyn umytqan emes, ımanyn baıytqan, Qudaıyn tanyǵan bilimdi el bolýymyz qajet. Al bilim kimde bolady? Armany asqaq, talaby taýdaı, ǵylymǵa qushtar óskeleń jasta. Sondyqtan keshegi qasiretten aman qalyp, aıyqqan biz búgingi demimizge shúkir etip, ómi­rimizge ózgeris engizeıik. Al­­da­ǵy yq­tımal qaterlerden aman shy­ǵýǵa nyq senimde bola­ıyq. En­di­gi jerde órbigen urpa­ǵy­­myz­dy ıman­nyń nárimen sýa­­ra­­ıyq, qadamyn meshit pen med­re­se­den bastataıyq, ǵylym jáne bilim­ge baǵyttaıyq, elimiz­diń keleshegine daıarlaıyq.

Shyndap kelgende, bizdiń el qashannan ımanǵa zárý. Imandy elde birlik te, bereke de, bári de bolady. Sondyqtan osy zárý­liktiń ornyn toltyrýǵa barynsha umtylýymyz kerek-aq.

Nurlan qajy BAIJIGITULY,

dintanýshy, ımam