Jerdi paıdalaný tetigi qajet

Keshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda jerdiń sheteldikterge satylmaıtynyn qadap aıtty. Úkimetke bıznespen bir­lesip, aldaǵy 5 jylǵa arnalǵan agro­óner­kásip keshenin damytýdyń jańa sa­paly ulttyq jobasyn ázirleýdi bas­taý jóninde tapsyrma berdi. Bul, árıne aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandaryn bir serpiltkeni daýsyz. Dál osylaı deýdiń birneshe sebebi bar.

Birinshiden, tórtkúl dúnıeni jaılaǵan pan­demııa bir-birimen ekonomıka­lyq, is­ker­lik, tipti saýda baılanysyn ornat­qan eld­erdiń áriptestigin tejegeni daýsyz. Sebebi qaýipti indettiń keń taral­maýy úshin shekaralar jabyldy. Bul Qazaq­stan­ǵa ózge elderden ımport­tyq ónim­derdiń tasy­maldanýyn toqtat­ty. Buryn biz kór­shiles Reseı­den aýyl sharýa­shylyǵy daqyl­dary­nyń tuqy­myn alýshy edik. Tipti mı­neraldy tyńaıt­qysh­tardy da ózge el­den tasymaldaıtynbyz. Demek, endi bizge ha­lyqty otandyq sapaly aýyl sharýashy­lyǵy ónimderimen qamtýdy kóbeıtetin kez keldi.

Ekinshiden, aýyl sharýashylyǵyna qajetti mamandardy áli tolyq daıyndaı almaı otyrmyz. Bizge agronomııa men veterınarııa salasynyń bilikti mamandary qajet. Jyl saıyn joǵary oqý oryndaryn atalǵan mamandyqpen bitirgen túlekter qaıda? Olar eńbek jolyn nege sharýa qojalyqtarynan bastamaıdy? Bıyl sharýa qojalyǵyna jumysqa shaqyrýǵa joǵary bilimdi agronom izdep, Atyraýdy aıtpaǵanda, kórshiles Batys Qazaqstan oblysynan da taba almadyq.

Úshinshiden, aýyl sharýashylyǵyn ǵylymı turǵyda damytý kenjelep qal­ǵany jasyryn emes. Sebebi bizde kókónis, baqsha daqyldary tuqymynyń, mıne­raldy tyńaıtqyshtardyń erek­sheligi týraly semınar-keńester ót­kizil­meıdi. Osy saladaǵy joǵary oqý oryndary men ǵylymı ortalyqtar­dyń ǵalym­dary sharýa qojalyqtary­na aqyl-keńesin berip, tipti stýdentterdi óndi­ris­tik tájirıbeden ótkizýge usynys bildirse, biz olarǵa qoldaý kórseter edik.

Tórtinshiden, sharýa qojalyqtarynyń bárinde birdeı bilikti agronom joq. Sol sebepten, tuqymdar men mıneraldy tyńaıt­qyshtar satatyn dúkenderde kem degende bir agronom bolǵany jón. О́ıtkeni olar dúkenge kelgen sharýagerge tuqymnyń sapalyq quramy, ózge de ereksheligi týraly keńes berer bolsa, turǵyndarǵa sapaly ónim usynýǵa jol ashylar edi. 

Besinshiden, jastardy aýyl sharýa­shylyǵy salasyndaǵy eńbekke baýlý da qalys qalyp otyr. Biz jyl saıyn aýyl­daǵy ata-analardyń kelisimen balalar­dy jeńil jumysqa tartyp kelemiz. Bıyl sharýa qojalyǵynda 15 jasóspirim ju­mys istedi. Olarǵa eńbegine saı jalaqy tóledik. Maqsaty­myz – eńbekke baýlý. Sony­men birge mańdaı termen tapqan nannyń dámi tátti bolaryn sezindirý.

Altynshydan, biz jerdi jalǵa alyp otyrmyz. О́zimiz ósirgen ónimdi 100 shaqyrym qashyqta ornalasqan Atyraý qalasyndaǵy qoımaǵa tasymaldamaı, alqaptyń basynda saqtaǵymyz keledi. Bul úshin árıne álemdik standartqa saı keletin qoıma salýdy oılastyryp júrmiz. Erte pisetin kókónisterdi ósiretin jylyjaı, tipti shaǵyn ónim óńdeý sehyn ashsaq degen maqsat bar. Alaıda jerdi jalǵa alý merzimi aıaq­talǵanda, qyrýar qarjyǵa salǵan mundaı nysandardy qaıtemiz? Eńbegimiz esh bolmaı ma? Mine, bizdi osyndaı máse­leler alańdatady.

О́ıtkeni inimiz ekeýmiz «Dastan» sharýa qojalyǵyn qurý úshin bankten de, memlekettik baǵdarlamalar aıasynda jeńildikpen beriletin nesıeni de almadyq. Sharýashylyǵymyzdy aıaqtan turǵyzý úshin jeke qarajatymyzdy salýdan tartynǵan joqpyz. Asyl tuqym­dy mal satyp aldyq, kókónis pen baqsha daqyldaryn ósirdik. Qazir sharýashylyq aıaǵyna nyq turdy. Asyl tuqymdy malǵa beriletin sýbsıdııany alyp otyrmyz. Halyqqa kóńilge qonymdy baǵamen aýyl sharýashylyǵy ónimderin usynyp kelemiz. Birneshe adamdy jumyspen qamtyp, olardyń áleýmettik jaǵadaıynyń jaqsarýyna qoldaý kórsettik. Sharýashylyqtyń qurylǵanyna 10 jyl tolǵanda úzdiksiz 10 jyl jumys istegenderge jeńil kólikterdi syıǵa tarttyq. Jyl saıyn bir otbasyna turǵyn úı salyp berdik.

Bizdiń sharýashylyqta jumys isteý­shi­ler qatary qysqarmaıdy. Olar­dy daǵ­darys­tyń qyspaǵyna qaldyr­ǵan joq­pyz. Jal­py, qandaı qıyn­dyq­ty da eńserip, eko­no­mıkany órkendetý­diń kilti – eńbekte. Sol sebepten, álem­dik pandemııadan keıin otan­dyq ekono­mı­kany jańǵyrtý úshin aýyl sharýashy­lyǵy salasyna da betburys qajet. Al bul úshin Úkimettiń agroóner­kásip sa­lasyn damytýǵa arnalǵan bes jyl­­dyq baǵdarlamasynda biz betpe-bet kelip otyrǵan joǵarydaǵy másele­ler­di ońtaı­ly sheshýdiń tetigi qarastyryl­ǵanyn qalaımyz.

Qonys ERMANOV,

«Dastan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi

Atyraý oblysy,

Mahambet aýdany